Τεχνητή νοημοσύνη και πυρηνικά όπλα

Η τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ από το Artificial Intelligence), επαναπροσδιορίζει τον κόσμο ταχύτερα από την πολιτική και έξω από αυτήν. Ακούμε συχνά ότι, θεωρητικά, ο πολιτισμός κινδυνεύει με εξαφάνιση από την ΑΙ μέσω κακόβουλων δραστηριοτήτων, όπως η δημιουργία παθογόνων οργανισμών και τοξικών ουσιών ή επιθέσεις στις υποδομές.

Σήμερα, οι κανόνες της ΑΙ υπαγορεύονται κυρίως από μια μικρή ομάδα εταιρειών με χρηματιστηριακή αξία πολλών τρισεκατομμυρίων δολαρίων: NVIDIA, Apple, Alphabet και Microsoft. Όταν κοσμογονικές αλλαγές στον πλανήτη καθορίζονται από μια χούφτα δισεκατομμυριούχων και όχι τις δημοκρατικές διαδικασίες, κάτι δεν πάει καλά.

Κάποιοι πρότειναν την επιβράδυνση της ΑΙ και περιέργως μερικές εταιρείες συμφώνησαν, μαζί και ο Μασκ. Ο Τραμπ όμως δήλωσε ότι οι φόβοι για την ΑΙ είναι «απάτη» και ο μόνος έλεγχος είναι ένας «ΙΣΧΥΡΟΣ ΚΑΙ ΕΞΥΠΝΟΣ (ΜΕ ΥΨΗΛΟ IQ!) ΠΡΟΕΔΡΟΣ» (κεφαλαία και θαυμαστικό δικά του).

Η επιβράδυνση είναι σχεδόν αδύνατη για λόγους όπως: ο φόβος ότι η Κίνα θα ξεπεράσει τη Δύση, η πίεση για συνεχή άνοδο των μετοχών των εταιρειών και η παραβίαση της νομοθεσίας κατά των τραστ, αν συνασπιστούν οι εταιρείες πίσω από κοινή πολιτική.

Κάποιοι εργαζόμενοι στην ΑΙ δικαίως ανησυχούν. Η ΑΙ μπορεί, θεωρητικά για την ώρα, να παρακάμψει κανόνες ή λόγω της πολυπλοκότητάς της να γίνει ανεξέλεγκτη και ο τερματισμός της να είναι πολύ δύσκολος.

Αλλά υπάρχουν και άλλες παράμετροι στην επιδίωξη επιβράδυνσης. Οι μεγάλες εταιρείες ΑΙ επιζητούν δαπανηρούς ελέγχους, ώστε να επιβάλλουν στις νεοφυείς εταιρείες με μικρά κεφάλαια την ασύμφορη γραφειοκρατία και να τις αποκλείσουν. Ο Μασκ επί έτη προειδοποιεί για τους κινδύνους της ΑΙ και ζητεί επιβράδυνση, ώστε η δική του xAI να προλάβει να αναπτύξει μοντέλα εφάμιλλα των αντιπάλων. Επιπλέον, τα συστήματα ελέγχου και κυβερνοασφάλειας θα αναπτυχθούν από τις ίδιες εταιρείες με το αζημίωτο. Όταν ο διάβολος υποδεικνύει τα προβλήματα του παραδείσου, πρέπει να υποπτεύεσαι ότι προωθεί την κόλαση.

Πολλοί κίνδυνοι της ΑΙ είναι ήδη εδώ. Η κατανάλωση ενέργειας και νερού έχει τεράστιο περιβαλλοντικό κόστος. Η ΑΙ χρησιμοποιείται από τους στρατούς για τη δολοφονία αμάχων και από κακοήθεις χρήστες για τη δημιουργία εικόνων σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων. Μπορεί να διαδώσει ψέματα, να καταχραστεί πνευματική ιδιοκτησία, να συμβάλλει στην απώλεια θέσεων εργασίας και να εξαπατήσει τους ίδιους τους δημιουργούς της.

Αλλά υπάρχει και μια όψη της ΑΙ που συζητείται ελάχιστα: οι πυρηνικοί εξοπλισμοί. Σήμερα υπάρχουν περίπου δώδεκα χιλιάδες πυρηνικές κεφαλές σε εννέα χώρες. Η Ρωσία και οι ΗΠΑ κατέχουν το 90% της ισχύος σε τόνους δυναμίτιδας. Αυτή η ισχύς επαρκεί για να εξαφανίσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής στη Γη μέσω των εκρήξεων, του κλιματικού χειμώνα που θα ενσκήψει από τον αποκλεισμό της ηλιακής ενέργειας λόγω αιθάλης και σκόνης, της ραδιενέργειας και της πείνας. Και αυτή η ισχύς εξαρτάται σήμερα κυρίως από τις διαθέσεις του Τραμπ και του Πούτιν. Ο πρώτος προχωρεί στον εκσυγχρονισμό του πυρηνικού οπλοστασίου των ΗΠΑ έναντι ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων και ο δεύτερος ακολουθεί κατά πόδας.

Οι δύο υπερδυνάμεις είχαν στο παρελθόν υπογράψει συμφωνίες μείωσης και ελέγχου των πυρηνικών όπλων. Το 2002 όμως ο Μπους ο νεότερος απέσυρε τις ΗΠΑ από την αντιβαλλιστική συμφωνία του 1972, και το 2019 ο Τραμπ έκανε το ίδιο για τη συμφωνία πυρηνικών μέσου βεληνεκούς. Το 2026, με ευθύνη και των δύο υπερδυνάμεων, δεν ανανεώθηκε η συμφωνία START για τον περιορισμό των στρατηγικών όπλων. Οι πυρηνικοί εξοπλισμοί είναι πλέον ανεξέλεγκτοι.

Στο παρελθόν είχαμε φτάσει κοντά σε ολοκληρωτικό πόλεμο γύρω στις δεκαπέντε φορές λόγω πολιτικών αποφάσεων ή εσφαλμένων συναγερμών. Για παράδειγμα, το 1960 τα πανίσχυρα ραντάρ των ΗΠΑ στη Γροιλανδία εξέλαβαν εσφαλμένα την ανατέλλουσα σελήνη ως μαζική ρωσική επίθεση πυραύλων. Το 1962, κατά την κρίση της Κούβας, ο Κένεντι αγνόησε την προτροπή των στρατηγών του να βομβαρδίσει το νησί και επέλεξε διαπραγματεύσεις με τον Χρουστσόφ. Αν είχε βομβαρδίσει την Κούβα, πολύ πιθανόν να είχαν εκτοξευθεί άλλα, άγνωστα στους Αμερικανούς πυρηνικά όπλα, με τρομακτική κατάληξη. Δεκαετίες αργότερα, ο υπουργός άμυνας του Κένεντι, Μακναμάρα, είπε ότι αν οι ΗΠΑ είχαν επιτεθεί στην Κούβα θα είχαμε κατά 99% ολοκληρωτικό πυρηνικό πόλεμο.

Σήμερα, η ΑΙ έχει ενταχθεί στην ανάλυση των πληροφοριών, στην έγκαιρη προειδοποίηση και στη λήψη αποφάσεων σχετικά με επικείμενη πυρηνική επίθεση. Σε έναν πυρηνικό συναγερμό, οι υπεύθυνοι, τώρα με τη βοήθεια της ΑΙ, έχουν ελάχιστα λεπτά για να λάβουν την απόφαση εκτόξευσης πυραύλων με πυρηνικές κεφαλές.

Τον Φεβρουάριο του 2026, στο King’s College του Λονδίνου, έγινε προσομοίωση της επίδρασης της ΑΙ στους πυρηνικούς σχεδιασμούς. Οι ερευνητές με έκπληξη διαπίστωσαν ότι τρία μοντέλα ΑΙ ποτέ δεν επέλεξαν τις διαπραγματεύσεις ή την παράδοση. Σύμφωνα με τον καθηγητή Payne που διηύθυνε την έρευνα: «Το 95% των προσομοιώσεων οδήγησαν στη χρήση τακτικών όπλων και το 76% σε απειλές στρατηγικών όπλων. [Τα μοντέλα ΑΙ] Claude και Gemini μεταχειρίστηκαν τα πυρηνικά όπλα ως λογικές στρατηγικές επιλογές, χωρίς ηθικούς φραγμούς…».

Ζούμε σε παράξενους καιρούς. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Βανς, δήλωσε προ εβδομάδων ότι επιτελεί «το έργο του Θεού - και αν αυτό οδηγήσει στο τέλος του κόσμου, είναι ΟΚ».

Ο στρατιωτικός και πολιτικός αναλυτής Daniel Ellsberg, γνωστός για την αποκάλυψη το 1971 των απόρρητων εγγράφων του Πενταγώνου για τον πόλεμο στο Βιετνάμ, είπε το 2023: «Οποιοδήποτε πυρηνικό σχέδιο είναι σχέδιο τρέλας. Ζω σε μια κοινωνία που προετοιμάζει την καταστροφή. Γεύομαι στάχτες στον άνεμο». Και αυτό, πλέον, με τη συνδρομή της ΑΙ.

Είναι καιρός να κατανοήσουμε ότι η κοινωνία δεν ανήκει σε ελάχιστους μιλιταριστές, εγωπαθείς και δισεκατομμυριούχους, αλλά σε όλους μας.