Σχεδιάστηκε από Έλληνες. Εγκρίθηκε από την Ευρώπη. Κινδυνεύει… στην Ελλάδα

Το Crete Valley είναι ένα έργο πράσινης ενεργειακής μετάβασης και πράσινης καινοτομίας, σχεδιασμένο από ελληνικά μυαλά και εγκεκριμένο από την Ευρωπαϊκή Ένωση με σχεδόν 20 εκατ. ευρώ. Η επιτυχία του δεν είναι μόνο ότι κέρδισε μια μεγάλη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση· είναι ότι τη μετατρέπει σε πραγματικό κοινωνικό όφελος για τις τοπικές κοινωνίες της Κρήτης. Είναι ένα ελληνικό μοντέλο που μπορεί να γίνει άλλη μια καλή πρακτική για εξαγωγή. Κι όμως, κρίσιμο σκέλος του κινδυνεύει όχι από έλλειψη χρημάτων ή τεχνογνωσίας, αλλά από έλλειψη θεσμικής υποστήριξης. Η λύση υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι μια απόφαση της Πολιτείας.

Υπάρχουν έργα που συζητάμε επί χρόνια και μένουν στα χαρτιά. Και υπάρχουν έργα που έχουν εξασφαλίσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, διαθέτουν επιστημονικό σχέδιο, εταίρους και τεχνολογία και έχουν ήδη αρχίσει να υλοποιούνται.

Το Crete Valley ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.

Ελληνικά μυαλά, ευρωπαϊκή σφραγίδα

Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα ευρωπαϊκά έργα πράσινης ενεργειακής μετάβασης και πράσινης καινοτομίας που υλοποιούνται σήμερα στην Ελλάδα. Έχει συνολικό προϋπολογισμό 25,25 εκατ. ευρώ, με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση σχεδόν 20 εκατ. ευρώ. Συντονίζεται από το ΕΠΙΣΕΥ του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και συγκεντρώνει 41 εταίρους από 13 ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Περιφέρεια Κρήτης, ενεργειακές κοινότητες, ο ΑΔΜΗΕ, ο ΔΕΔΔΗΕ, ο ΔΕΣΦΑ, το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας και η ΡΑΑΕΥ.

Και κάτι που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητο: το Crete Valley είναι ελληνικό προϊόν σκέψης. Σχεδιάστηκε από Έλληνες επιστήμονες και μηχανικούς, διακρίθηκε σε έναν από τους πιο ανταγωνιστικούς ευρωπαϊκούς διαγωνισμούς έρευνας και καινοτομίας και έπεισε 41 εταίρους από 13 χώρες να ακολουθήσουν ένα ελληνικό σχέδιο. Αυτή τη φορά δεν εισάγουμε μια λύση από το εξωτερικό. Παράγουμε μια λύση που μπορεί να εξαχθεί.

Πράσινη μετάβαση στην πράξη, όχι στα χαρτιά

Ο στόχος είναι συγκεκριμένος.

Να δημιουργηθεί στην Κρήτη η πρώτη ενεργειακή κοιλάδα (Renewable Energy Valley) στην Ευρώπη, ένα πραγματικό εργαστήριο της ενεργειακής μετάβασης, όπου διαφορετικές τεχνολογίες ΑΠΕ, αποθήκευσης και έξυπνης διαχείρισης θα λειτουργούν συνδυαστικά. Συνολικά, περισσότερες από 350 εγκαταστάσεις και νοικοκυριά προβλέπεται να ωφεληθούν άμεσα από τις λύσεις του έργου.

Και δεν μιλάμε για θεωρία.

Στο Αρκαλοχώρι προχωρά ένα πρωτοποριακό σύστημα τηλεθέρμανσης με βιομάζα, αξιοποιώντας κλαδέματα ελιάς. Στην Άρβη αναπτύσσεται σύστημα τηλεψύξης και γεωεναλλαγής που αξιοποιεί τη γειτνίαση με τη θάλασσα. Στο Οροπέδιο Λασιθίου προβλέπονται βιοαέριο και μικρές ανεμογεννήτριες. Παράλληλα, το Crete Valley ενσωματώνει φωτοβολταϊκά, μπαταρίες, υδρογόνο και προηγμένα συστήματα ενεργειακής διαχείρισης.

Η μεγάλη καινοτομία: τα ευρωπαϊκά χρήματα γίνονται κοινωνικό όφελος

Η επιτυχία του σχεδιασμού του Crete Valley δεν μετριέται μόνο στο ότι εξασφάλισε μία από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις ενεργειακής καινοτομίας στη χώρα. Μετριέται κυρίως στο πού καταλήγει αυτή η χρηματοδότηση.

Καταλήγει στις τοπικές κοινωνίες. Σε ενεργειακές κοινότητες, σε νοικοκυριά, σε αγρότες και δήμους, που από απλοί καταναλωτές γίνονται συμμέτοχοι και ωφελούμενοι της ενεργειακής μετάβασης. Σε κλαδέματα ελιάς που από υπόλειμμα γίνονται καθαρή θερμική ενέργεια. Σε ένα Αρκαλοχώρι που δοκιμάστηκε από τον σεισμό του 2021 και σήμερα γίνεται τόπος καινοτομίας. Σε ορεινές και αγροτικές περιοχές που συνήθως μένουν στο περιθώριο των μεγάλων επενδύσεων.

Αυτό είναι, πέρα από την τεχνολογική, το δεύτερο και ίσως σημαντικότερο χαρακτηριστικό καινοτομίας του έργου: η κοινωνική καινοτομία. Ένα μοντέλο όπου η πράσινη μετάβαση δεν γίνεται «πάνω» από τις τοπικές κοινωνίες, αλλά μαζί τους και για αυτές.

Και εδώ βρίσκεται η εθνική υπεραξία. Ένα τέτοιο μοντέλο, όταν ολοκληρωθεί, μπορεί να γίνει άλλη μια ελληνική καλή πρακτική για εξαγωγή: πρότυπο για νησιά, αγροτικές και ορεινές περιοχές σε όλη τη Μεσόγειο και την Ευρώπη, με ελληνική τεχνογνωσία, ελληνικά πανεπιστήμια και ελληνικές επιχειρήσεις στον πυρήνα του.

Το πρόβλημα: 1-2 MW κρατούν όμηρο ένα έργο 25 εκατ. €

Κι όμως, σήμερα το έργο βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα σοβαρό πρόβλημα σε ένα κρίσιμο κομμάτι του σχεδιασμού του. Τα φωτοβολταϊκά.

Και για να είμαστε σαφείς ως προς την κλίμακα, δεν μιλάμε για ένα φωτοβολταϊκό πάρκο δεκάδων ή εκατοντάδων MW. Για την ολοκλήρωση του σχεδιασμού του Crete Valley απαιτείται η δυνατότητα σύνδεσης φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων συνολικής ισχύος της τάξης του 1-2 MW.

Τα τελευταία χρόνια το θεσμικό περιβάλλον της αυτοπαραγωγής άλλαξε σημαντικά. Το net metering και το virtual net metering έδωσαν τη θέση τους στα νέα σχήματα net billing και virtual net billing. Ο ΔΕΔΔΗΕ δέχεται από τον Οκτώβριο του 2024 αιτήματα για τα νέα σχήματα σε όλη τη χώρα, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης.

Αυτό όμως δεν επιλύει το βασικό ζήτημα για το Crete Valley, δηλαδή τη δυνατότητα σύνδεσης των απαιτούμενων φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων υπό τους υφιστάμενους περιορισμούς ηλεκτρικού χώρου.

Η Ευρώπη λέει «ναι». Η Ελλάδα ακόμη το σκέφτεται.

Και εδώ δημιουργείται η μεγάλη αντίφαση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδοτεί την Κρήτη για να δημιουργήσει ένα πρότυπο ενεργειακό σύστημα του μέλλοντος. Ο ΔΕΔΔΗΕ συμμετέχει στο ίδιο το έργο. Οι ενεργειακές κοινότητες συμμετέχουν. Οι υποδομές προχωρούν. Και ένα βασικό τμήμα του σχεδιασμού κινδυνεύει να μην υλοποιηθεί επειδή δεν έχει ακόμη βρεθεί το κατάλληλο θεσμικό μονοπάτι για τη σύνδεσή του.

Και αυτό είναι κρίμα. Είναι κρίμα ένα έργο που σχεδιάστηκε από Έλληνες επιστήμονες, αξιολογήθηκε και εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση και μπορεί να δημιουργήσει τόσο μεγάλη εθνική υπεραξία, να κινδυνεύει με ακύρωση, έστω και μερική, όχι επειδή απέτυχε η επιστήμη, αλλά επειδή έλειψε η θεσμική υποστήριξη.

Αν χαθεί, δεν θα χαθούν μόνο ευρωπαϊκοί πόροι. Θα χαθεί αξιοπιστία της χώρας απέναντι στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Θα χαθεί ένα ελληνικό προϊόν πράσινης καινοτομίας, έτοιμο για εξαγωγή. Και θα σταλεί ένα αποθαρρυντικό μήνυμα σε κάθε Έλληνα ερευνητή που σκέφτεται να διεκδικήσει αντίστοιχα έργα για τη χώρα του.

Η λύση υπάρχει ήδη: το προηγούμενο του Πόρου

Αυτό δεν είναι απλώς γραφειοκρατία. Είναι ένα συγκεκριμένο θεσμικό και ρυθμιστικό ζήτημα που απαιτεί απόφαση. Και η Πολιτεία έχει ήδη αποδείξει ότι διαθέτει εργαλεία. Το 2024 θεσπίστηκε ειδική διάταξη για τον Πόρο στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «GR-eco islands». Το άρθρο 30 του ν. 5151/2024 προβλέπει ειδικό πλαίσιο σύνδεσης έργων ΑΠΕ στον Πόρο, ακόμη και πέρα από υφιστάμενα όρια απορρόφησης, υπό συγκεκριμένες βέβαια προϋποθέσεις.

Άρα υπάρχει προηγούμενο.

Το ερώτημα δεν είναι εάν το Υπουργείο διαθέτει θεσμικά εργαλεία. Το ερώτημα είναι γιατί δεν έχει βρεθεί μέχρι σήμερα μια αντίστοιχη, τεχνικά ασφαλής λύση για ένα ευρωπαϊκό έργο τέτοιας σημασίας.

Δεν ζητάμε χρήματα. Ζητάμε μια απόφαση.

Δεν ζητείται από το ελληνικό κράτος να χρηματοδοτήσει το Crete Valley. Δεν ζητείται να παρακαμφθούν οι τεχνικοί περιορισμοί του δικτύου. Και ασφαλώς δεν ζητείται μια χαριστική ρύθμιση για μια ιδιωτική επένδυση εκατοντάδων MW. 

Ζητείται να δοθεί λύση για 1-2 MW φωτοβολταϊκών, ώστε ένα εγκεκριμένο ευρωπαϊκό έργο να μπορέσει να υλοποιήσει αυτό ακριβώς για το οποίο χρηματοδοτήθηκε. Γιατί χωρίς την απαιτούμενη παραγωγή από φωτοβολταϊκά, κρίσιμο μέρος του ενεργειακού ισοζυγίου του Crete Valley δεν μπορεί να λειτουργήσει όπως σχεδιάστηκε. 

Και τότε ο κίνδυνος για την ολοκληρωμένη υλοποίηση του έργου και την επίτευξη των δεσμεύσεών του γίνεται πραγματικός.

Όλα τα κομμάτια υπάρχουν. Λείπει μία υπογραφή 

Θα έχουμε ένα ευρωπαϊκό έργο 25 εκατ. ευρώ. Θα έχουμε την τεχνολογία, τους επιστήμονες, τις ενεργειακές κοινότητες, τους πόρους και τις τοπικές κοινωνίες. Θα έχουμε ακόμη και θεσμικό προηγούμενο που αποδεικνύει ότι λύσεις μπορούν να δοθούν.

Και θα κινδυνεύουμε να μην ολοκληρώσουμε ένα κρίσιμο κομμάτι του επειδή δεν πήραμε εγκαίρως την απόφαση που απαιτείται.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν κρίνεται στις εξαγγελίες και στις εκδηλώσεις. Κρίνεται όταν εμφανίζεται ένα πραγματικό πρόβλημα και κάποιος αναλαμβάνει την ευθύνη να το λύσει. Στην περίπτωση του Crete Valley, αυτό που λείπει σήμερα είναι ακριβώς αυτή η απόφαση.

Έκκληση προς την ελληνική Πολιτεία: τώρα είναι η ώρα

Καλούμε το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και τους αρμόδιους φορείς να κάνουν τέσσερα συγκεκριμένα βήματα:

1.  Να αναγνωρίσουν το Crete Valley ως έργο στρατηγικής σημασίας για την πράσινη μετάβαση και την καινοτομία της χώρας. 
2.  Να θεσπίσουν ειδική, τεχνικά ασφαλή ρύθμιση σύνδεσης για τα 1-2 MW φωτοβολταϊκών του έργου, κατά το προηγούμενο του άρθρου 30 του ν. 5151/2024 για τον Πόρο. 
3.  Να συγκαλέσουν άμεσα κοινό τραπέζι με ΡΑΑΕΥ, ΔΕΔΔΗΕ, ΑΔΜΗΕ, Περιφέρεια Κρήτης και ΕΠΙΣΕΥ-ΕΜΠ, με σαφές χρονοδιάγραμμα λύσης.
4.  Να αγκαλιάσουν το Crete Valley ως εθνικό πρότυπο και να το προβάλουν διεθνώς ως ελληνική καλή πρακτική πράσινης και κοινωνικής καινοτομίας 

Η Ευρώπη είπε «ναι». Οι Έλληνες επιστήμονες έκαναν τη δουλειά τους. Οι τοπικές κοινωνίες είναι έτοιμες. Τώρα είναι η σειρά της Πολιτείας.