Φτάνει με τα ημίμετρα για το στεγαστικό

Το στεγαστικό έχει γίνει τα τελευταία χρόνια ένα από τα πιο οξυμένα προβλήματα της χώρας. Η Ελλάδα της ιδιοκατοίκησης ανήκει δυστυχώς στο παρελθόν -το ποσοστό έπεσε από 75,4% το 2019 στο 69,4%, το χαμηλότερο που έχει καταγραφεί. Και πάνω από ένας στους τέσσερις Έλληνες ζει σε νοικοκυριό που δίνει πάνω από το 40% του εισοδήματός του για τη στέγη. Το ΠΑΣΟΚ ήταν το πρώτο κόμμα που έθεσε το πρόβλημα οργανωμένα και κατέθεσε συγκεκριμένο πλαίσιο λύσεων, εδώ και χρόνια. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας δεν άκουσε. Άφησε το πρόβλημα να βαθαίνει και απάντησε με ημίμετρα, που ακόμη και όταν κινούνταν προς τη σωστή κατεύθυνση έφταναν αργά και έμεναν μισά. Χαρακτηριστικό είναι το Ταμείο Ανάκαμψης. Τα δύο δισεκατομμύρια του «Σπίτι μου 2» φούσκωσαν τη ζήτηση χωρίς να προσθέσουν προσφορά και απλώς ανέβασαν τις τιμές. Για την κοινωνική κατοικία έμεινε η ανακαίνιση μερικών δεκάδων διαμερισμάτων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.

Η αλήθεια είναι ότι η χώρα δεν έχει στεγαστική πολιτική. Η στέγη έπαψε να αντιμετωπίζεται ως δικαίωμα και έγινε προϊόν, real estate, σχεδόν χρηματιστηριακός τίτλος. Κάποτε υπήρχε ο Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας, που επί δεκαετίες έχτιζε κατοικίες και χορηγούσε δάνεια σε εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους. Χάθηκε το 2012, στη δίνη των μνημονίων. Δεκατέσσερα χρόνια μετά, με πρωτογενή πλεονάσματα και ευρωπαϊκούς πόρους χωρίς προηγούμενο, η κυβέρνηση δεν έχει βάλει τίποτα στη θέση του. Μοιράζει εκατομμύρια σε μελέτες και συμβούλους για έναν νέο φορέα που ακόμη δεν λειτουργεί. Κι όμως, το 2010, με τη χώρα στο χείλος της χρεοκοπίας, το ΠΑΣΟΚ βρήκε τον τρόπο να προστατεύσει την πρώτη κατοικία με τον νόμο 3869.

Χωρίς γενναία παρέμβαση του κράτους, το πρόβλημα δεν λύνεται με τους όρους μιας αυτορυθμιζόμενης αγοράς, γιατί η ανισορροπία ανάμεσα σε ζήτηση και προσφορά έχει ήδη παγιωθεί. Κάθε επίδομα σε μια αγορά χωρίς σπίτια καταλήγει στο ενοίκιο. Η λύση περνά από πολύ περισσότερη προσφορά στέγης, και σε αυτό στοχεύει το σχέδιο GenRent του ΠΑΣΟΚ.

Πρώτον, 40.000 κοινωνικές κατοικίες σε πέντε χρόνια. Οι 5.000 θα χτιστούν από την αρχή και οι υπόλοιπες θα προέλθουν από την ανακαίνιση κλειστών ακινήτων του Δημοσίου, των δήμων και ιδιωτών. Θα νοικιάζονται φθηνά από φορέα υπό δημόσιο έλεγχο, με προτεραιότητα στους νέους και στα ευάλωτα νοικοκυριά. Από τα χρόνια μου στην αυτοδιοίκηση ξέρω πόσα τέτοια κτίρια στέκουν κλειστά σε κάθε γειτονιά της Θεσσαλονίκης.

Δεύτερον, μειωμένη ή και μηδενική φορολογία για τον ιδιοκτήτη που ανακαινίζει ένα κλειστό σπίτι και το νοικιάζει με προσιτό ενοίκιο.

Τρίτον, ζώνες στεγαστικής πίεσης, με όριο στις ετήσιες αυξήσεις των ενοικίων και περιορισμούς στη βραχυχρόνια μίσθωση.

Τέταρτον, τέλος στη Golden Visa μέσω αγοράς ακινήτων στα αστικά κέντρα και στα νησιά.

Πέμπτον, πλήρης προστασία της πρώτης κατοικίας.

Η προσφορά όμως δεν μεγαλώνει μόνο με ανακαινίσεις. Χρειάζονται νέα σχέδια πόλης, μαζί με τις υποδομές που κάνουν μια περιοχή βιώσιμη - συγκοινωνία, σχολεία, δίκτυα, πράσινο. Και όχι ορόφους πάνω σε ορόφους στο ήδη ασφυκτικό κέντρο, όπως προτείνει η κυβέρνηση. Στη Θεσσαλονίκη χρειάζονται επίσης νέες δημόσιες φοιτητικές εστίες, ώστε οι σπουδές ενός παιδιού να μη σκοντάφτουν στο δεύτερο ενοίκιο της οικογένειας.

Θα μπορούσαμε να τα συζητάμε όλα αυτά με όρους στατιστικής και οικονομίας. Σε μια χώρα όμως όπου το δημογραφικό ήδη φωνάζει, και σύντομα θα αποτυπωθεί με τον πιο εύγλωττο τρόπο στην οικονομία και στο ασφαλιστικό, το στεγαστικό είναι κάτι πολύ περισσότερο. Οι νέοι στην Ελλάδα φεύγουν από το πατρικό τους σχεδόν στα 31, τεσσεράμισι χρόνια αργότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Όποιος δεν μπορεί να έχει το δικό του σπίτι, είτε ως ιδιοκτήτης είτε ως ενοικιαστής, δύσκολα θα φτιάξει τη δική του οικογένεια. Και το να δίνεις το 30 και το 40% του μισθού σου για ένα κεραμίδι δεν είναι βιώσιμο.

Το κράτος οφείλει να παρέμβει συστηματικά και σε μεγάλη κλίμακα, να μοχλεύσει δημόσιους, ευρωπαϊκούς και ιδιωτικούς πόρους και να φέρει νέες κατοικίες στην αγορά με σαφές χρονοδιάγραμμα. Γιατί το στεγαστικό, στο τέλος, κρίνει κάτι πολύ απλό: αν οι νέοι άνθρωποι θα μπορούν να φτιάξουν τη ζωή τους σε αυτόν τον τόπο.