Παγκόσμιο Κύπελλο και human trafficking: Η αλήθεια πίσω από τον «πανικό» των μεγάλων διοργανώσεων

Η αντίστροφη μέτρηση για τους ποδοσφαιρόφιλους όλου του κόσμου έχει ξεκινήσει. Από το Μπουένος Άιρες και το Παρίσι, μέχρι την πρωτεύουσα Βίλεμσταντ του πρωτοεμφανιζόμενου Κουρασάο και τη χιλιοταλαιπωρημένη Αϊτή, όλος ο πλανήτης θα στηθεί από τις 11 Ιουνίου έως τις 19 Ιουλίου στις οθόνες του για το μεγαλύτερο σε διάρκεια τουρνουά από καταβολής Παγκοσμίου Κυπέλλου το 1930.

Την ώρα, βέβαια, που 16 πόλεις, 11 στις ΗΠΑ, τρεις στο Μεξικό και δύο στον Καναδά, προετοιμάζονται για να προσφέρουν στους συμμετέχοντες και στο κοινό μια άρτια και ασφαλή διοργάνωση, οι προειδοποιήσεις για την πάντα πιθανή έκρηξη περιστατικών humman trafficking κατά τη διάρκεια μεγάλων αθλητικών διοργανώσεων, επανέρχονται.

Μέσα ενημέρωσης εντείνουν τις κραυγές ανησυχίας, οργανώσεις ευαισθητοποίησης ξεκινούν νέες εκστρατείες και οι τοπικές Αρχές των τριών διοργανωτριών χωρών (αλλά κυρίως των ΗΠΑ) μαζί με τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου ενισχύουν τις δράσεις τους κατά της εμπορίας ανθρώπων.

Παρότι αυτές οι πρωτοβουλίες έχουν καλές προθέσεις, ειδικοί στην εμπορία ανθρώπων και τη σεξουαλική εκμετάλλευση ανηλίκων υποστηρίζουν ότι η ανησυχία για αυξημένο κίνδυνο ίσως είναι λανθασμένη. Είκοσι χρόνια εμπειρικής έρευνας σε διοργανώσεις όπως το Super Bowl, οι Ολυμπιακοί Αγώνες και προηγούμενα Παγκόσμια Κύπελλα δεν έχουν βρει σταθερά στοιχεία που να δείχνουν ότι η εμπορία ανθρώπων αυξάνεται εξαιτίας τέτοιων γεγονότων.

Επιπλέον, η παρουσίαση του προβλήματος ως κάτι που εμφανίζεται μόνο σε μεγάλες διοργανώσεις μπορεί να αποδειχθεί αντιπαραγωγική.

Η λογική εξήγηση

Σύμφωνα με όσα αναφέρει σε εκτενές άρθρο του το Conversation, η πεποίθηση ότι τα μεγάλα αθλητικά γεγονότα προκαλούν έξαρση της εμπορίας ανθρώπων κυκλοφορεί εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες. Έγινε ιδιαίτερα γνωστή κατά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004 στην Αθήνα και έκτοτε επανεμφανίζεται σχεδόν σε κάθε Παγκόσμιο Κύπελλο, Ολυμπιακούς Αγώνες, αλλά και στα Super Bowl στις ΗΠΑ.

Η εξήγηση φαίνεται λογική: μεγάλες εισροές τουριστών, προσωρινών εργαζομένων, νυχτερινής διασκέδασης και αυξημένης κατανάλωσης θεωρείται ότι αυξάνουν τη ζήτηση για σεξουαλικές υπηρεσίες και εκμεταλλευτική εργασία.

Ωστόσο, οι έρευνες δείχνουν ότι, παρόλο που τέτοια γεγονότα αυξάνουν προσωρινά τον τουρισμό και τη δραστηριότητα στις αγορές εμπορικού σεξ, η εμπορία ανθρώπων δεν φαίνεται να καθοδηγείται από αυτά τα γεγονότα.

Τι έχουν δείξει οι μελέτες και το «φαινόμενο του φακού»

Μελέτες που εξέτασαν συλλήψεις, κλήσεις σε τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας και επαφές με κοινωνικές υπηρεσίες κατά τη διάρκεια μεγάλων διοργανώσεων κατέγραψαν αυξήσεις που συνάδουν κυρίως με μεγαλύτερη ορατότητα και αναφορά περιστατικών, όχι απαραίτητα με περισσότερα θύματα.

Έρευνα που χρηματοδοτήθηκε από το αμερικανικό National Institute of Justice και ανέλυσε διαδικτυακές αγγελίες συνοδών κατά τη διάρκεια μεγάλων δημόσιων εκδηλώσεων κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα Super Bowl δεν ξεχώριζαν ιδιαίτερα σε σύγκριση με άλλες μεγάλες συγκεντρώσεις ή εορταστικά τριήμερα.

Οι ερευνητές περιγράφουν αυτή την κατάσταση ως «φαινόμενο του φακού» (flashlight effect): όταν περισσότερα άτομα, δημοσιογράφοι και αστυνομικές δυνάμεις αναζητούν ενεργά ενδείξεις εμπορίας ανθρώπων, εντοπίζονται περισσότερα πιθανά περιστατικά. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η εκμετάλλευση αυξήθηκε? σημαίνει ότι περισσότεροι άνθρωποι την αναζητούν.

Οι μύθοι γύρω από την εμπορία ανθρώπων

Ένας από τους πιο διαδεδομένους μύθους είναι ότι οι διακινητές μετακινούνται σε πόλεις που φιλοξενούν μεγάλες διοργανώσεις για να απαγάγουν ή να εκμεταλλευτούν άγνωστα θύματα.

Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες μορφές εμπορίας ανθρώπων — είτε πρόκειται για σεξουαλική είτε για εργασιακή εκμετάλλευση — ξεκινούν μέσα από ήδη υπάρχουσες σχέσεις: συντρόφους, συγγενείς, γνωστούς ή πρόσωπα εμπιστοσύνης. Η χειραγώγηση, ο εξαναγκασμός και η οικονομική εξάρτηση αναπτύσσονται συνήθως επί μακρόν και πολύ πριν από οποιοδήποτε μεγάλο γεγονός.

Ένας άλλος μύθος είναι ότι η εμπορία ανθρώπων στις διοργανώσεις αυτές αφορά κυρίως γυναίκες και κορίτσια που πέφτουν θύματα οργανωμένων εγκληματικών δικτύων σεξουαλικής εκμετάλλευσης.

Αυτή η εικόνα αποκρύπτει τη μεγάλη έκταση της εργασιακής εκμετάλλευσης. Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι η εργασιακή εμπορία ανθρώπων εμφανίζεται σε τομείς που συχνά επεκτείνονται λόγω τέτοιων διοργανώσεων, όπως η φιλοξενία, οι κατασκευές, η εστίαση και οι υπηρεσίες καθαρισμού.

Επίσης, τα θύματα μπορεί να είναι άνδρες, αγόρια, άτομα ΛΟΑΤΚΙ+ ή πολίτες της ίδιας της χώρας, οι οποίοι συχνά δεν ταιριάζουν με την εικόνα του «τυπικού θύματος» που προβάλλεται στα μέσα ενημέρωσης.

Οι συνέπειες των μύθων

Οι μύθοι αυτοί δεν είναι αθώοι. Πρώτον, μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τη δημόσια πολιτική, οδηγώντας πόρους σε βραχυπρόθεσμες επιχειρήσεις υψηλής δημοσιότητας, όπως αστυνομικές εφόδους και προσωρινές ειδικές ομάδες, αντί σε μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις υποστήριξης θυμάτων και πρόληψης.

Δεύτερον, μπορεί να οδηγήσουν σε λανθασμένη αναγνώριση θυμάτων. Άτομα που δεν ανταποκρίνονται στο στερεότυπο του θύματος — για παράδειγμα όσοι έχουν ιστορικό εξάρτησης από ουσίες, ποινικό παρελθόν ή σύνθετα τραύματα — ενδέχεται να αγνοηθούν ή ακόμη και να ποινικοποιηθούν.

Επιπλέον, τέτοιες εκστρατείες μπορεί να αυξήσουν την επιτήρηση, την αστυνόμευση και την καταστολή κατά ευάλωτων ομάδων, όπως οι μετανάστες, οι εργαζόμενοι στο σεξ και οι άστεγοι, χωρίς να βελτιώνουν ουσιαστικά την ασφάλεια ή την πρόσβαση σε υπηρεσίες.

Γιατί η προσέγγιση αυτή είναι περιοριστική

Αν και η αυξημένη προσοχή στο ζήτημα της εμπορίας ανθρώπων μπορεί να θεωρηθεί θετική, υπάρχει και μια αρνητική πλευρά: όταν το πρόβλημα παρουσιάζεται ως κάτι που εμφανίζεται περιστασιακά σε μεγάλα γεγονότα, υποβαθμίζεται η πραγματική του φύση.

Η εμπορία ανθρώπων συνδέεται στενά με δυσμενείς εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, πολλαπλές μορφές θυματοποίησης και βαθιές κοινωνικές ανισότητες.

Η υπερβολική εστίαση σε διοργανώσεις όπως το Παγκόσμιο Κύπελλο περιορίζει την ικανότητα των κοινοτήτων να αναπτύξουν μακροπρόθεσμες στρατηγικές πρόληψης μέσα από τα συστήματα παιδικής προστασίας, εκπαίδευσης, υγείας και στέγασης.

Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι πόροι και η δημόσια προσοχή πρέπει να μετακινηθούν από τον πανικό προς την ακρίβεια. Αυτό σημαίνει πολιτικές βασισμένες σε στοιχεία, καλύτερα συστήματα εντοπισμού και παραπομπής θυμάτων, μεγαλύτερη προσοχή στην εργασιακή εκμετάλλευση, ενίσχυση των υπηρεσιών που σχεδιάζονται με τη συμμετοχή επιζώντων και αντιμετώπιση των κοινωνικών συνθηκών που δημιουργούν ευαλωτότητα — όχι μόνο κάθε τέσσερα χρόνια, όταν διεξάγεται ένα μεγάλο αθλητικό γεγονός.