Γιατί η Τεχνητή Νοημοσύνη ίσως αποδειχθεί σωτήρια για τους μεγαλύτερους σε ηλικία εργαζόμενους

Καθώς μεγαλώνουμε, είναι εύκολο να μείνουμε στάσιμοι σε αυτά που ξέρουμε και έχουμε δοκιμάσει.

Το παλιό κλισέ ότι «δεν μπορείς να μάθεις σε έναν γέρο σκύλο καινούργια κόλπα» είναι αλήθεια για κάποιον λόγο.

Όμως, σύμφωνα και με την Independent, όταν πρόκειται για την εργασία -και δεδομένου ότι κανένας 50ρης δεν πρόκειται να πάρει σύνταξη πριν τα τέλη των 60- πρέπει να παραμείνουμε επαγγελματικά επίκαιροι (πράγμα που σημαίνει να αγκαλιάσουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη), αν θέλουμε να τρώμε, να πληρώνουμε το στεγαστικό μας και να στηρίζουμε τα παιδιά μας που ολοένα και συχνότερα επιστρέφουν στο πατρικό.

Το LinkedIn είναι γεμάτο ανησυχητικές αναρτήσεις που κατακεραυνώνουν τους εχθρικούς αλγορίθμους προσλήψεων, οι οποίοι δυσκολεύουν τους μεγαλύτερους εργαζόμενους να βρουν δουλειά. Ευτυχώς, όμως, αυτή είναι μόνο η μισή ιστορία. Τα καλά νέα είναι ότι μέχρι το 2030 το 47% του εργατικού δυναμικού του Ηνωμένου Βασιλείου θα είναι άνω των 50 ετών: κάθε μήνα 55.000 εκπρόσωποι της Generation X περνούν αυτό το ηλικιακό ορόσημο και οι άνω των πενήντα ελέγχουν πάνω από το 60% του εθνικού πλούτου.

«Μεταμορφωτική» η Τεχνητή Νοημοσύνη

Αυτή η γενιά ενσαρκώνει πολύτιμη εμπειρία και επαγγελματική νοημοσύνη (ιδιαίτερα για εταιρείες που θέλουν όλο και περισσότερο να απευθυνθούν σε αυτή την ηλικιακή ομάδα, επειδή είναι οι τελευταίοι στη Βρετανία με χρήματα). Και παρότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ότι το 40% όλων των θέσεων εργασίας θα μπορούσε να καταληφθεί από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), στην πραγματικότητα οι νέοι είναι αυτοί που πλήττονται περισσότερο. Μπορεί να ακούγεται αντιφατικό, αλλά η ΤΝ ίσως αποδειχθεί σωτήρια για τους μεγαλύτερους εργαζόμενους.

«Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης», λέει το AI Copilot, «το αφήγημα συχνά επικεντρώνεται στη διατάραξη - την αυτοματοποίηση που αντικαθιστά θέσεις εργασίας, τους αλγορίθμους που ξεπερνούν την ανθρώπινη κρίση. Όμως για τους μεγαλύτερους εργαζόμενους, η ΤΝ δεν είναι απειλή. Είναι σωσίβιο. Μια γέφυρα ανάμεσα σε δεκαετίες εμπειρίας και στο ψηφιακό μέλλον. Η ΤΝ δεν είναι απλώς καλή για τους μεγαλύτερους επαγγελματίες - είναι μεταμορφωτική.»

Ο λόγος είναι ότι, σε αντίθεση με τους νεότερους συναδέλφους που δε γνωρίζουν ακόμη τι δε γνωρίζουν, όσοι εργάζονται σε κλάδους εδώ και τουλάχιστον 3 δεκαετίες προσφέρουν βαθιά θεσμική γνώση, λεπτή κρίση και συναισθηματική νοημοσύνη που κανένας αλγόριθμος δεν μπορεί να αναπαράγει.

Τα εργαλεία ΤΝ μπορούν να ενισχύσουν αυτά τα πλεονεκτήματα, αναλαμβάνοντας εργασίες βαριές σε δεδομένα και απελευθερώνοντας χρόνο για στρατηγική σκέψη, καθώς και για τη μετάδοση της γνώσης μέσω καθοδήγησης στη νεότερη γενιά. Σύμφωνα με το βρετανικό Centre for Ageing Better, το 89% των εργοδοτών πιστεύει ότι οι μεγαλύτεροι εργαζόμενοι αποδίδουν εξίσου καλά ή καλύτερα από τους νεότερους σε ρόλους που περιλαμβάνουν εργαλεία ΤΝ.

«Η καινοτομία χρειάζεται εμπειρία»

Η Λίντσεϊ Σίμπσον, διευθύνουσα σύμβουλος και ιδρύτρια της 55/Redefined, μιας εταιρείας που βοηθά οργανισμούς να αγκαλιάσουν την οικονομία της μακροζωίας και να προσλάβουν μεγαλύτερους εργαζόμενους, λέει: «Η καινοτομία χρειάζεται εμπειρία και οι έμπειροι εργαζόμενοι φέρνουν τη διαύγεια της θεσμικής μνήμης, τον πραγματισμό προηγούμενων ψηφιακών επαναστάσεων και τις ήπιες δεξιότητες που η ΤΝ δεν μπορεί να αναπαράγει. Ο συνδυασμός της ΤΝ στα χέρια ενός έμπειρου εργαζόμενου δεν υποστηρίζει απλώς όλες τις γενιές στον χώρο εργασίας. Σώζει τις επιχειρήσεις από δαπανηρά λάθη, οδηγεί στην ανάπτυξη και διασφαλίζει ότι η ΤΝ αναπτύσσεται και εφαρμόζεται με ηθικό τρόπο.»

Αλλά τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Η Simpson εξηγεί: «Για παράδειγμα, με την έλευση των “έτοιμων” εργαλείων ΤΝ, οι επιχειρήσεις που εκπροσωπούμε δε χρειάζονται πλέον έναν στρατό προγραμματιστών. Χρειάζονται εκπαιδευτές και ελεγκτές. Είναι επιτακτικό για τις επιχειρήσεις και τους κλάδους να εμπλέκουν και να διατηρούν τους πιο έμπειρους ανθρώπους σε κάθε ρόλο και διαδικασία, ώστε να μπορούν να διδάξουν στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα της ΤΝ πώς γίνονται τα πράγματα και γιατί, καθώς και να διορθώνουν τα λάθη που αναπόφευκτα κάνουν αυτά τα εργαλεία. Με την ΤΝ, η ηλικία είναι υπερδύναμη».

Συχνά, περίπου το 75% των δεδομένων που προσφέρει η ΤΝ μετά από αναζήτηση, είναι απολύτως σωστό. Όμως γύρω στο 20%, μερικές φορές και περισσότερο, είναι καθαρή «παραισθησιογένεση» ή απλώς άσχετο με την αναζήτηση. 

Οι μεγαλύτεροι εργαζόμενοι έχουν πλεονέκτημα σε έναν χώρο εργασίας που βιώνει τη σταδιακή «διείσδυση» της ΤΝ, επειδή μέσα στις δεκαετίες έχουν αναπτύξει ένα ένστικτο, μια αίσθηση για το πότε τα «κουκιά» απλώς δε βγαίνουν, την ικανότητα να αξιολογούν το αποτέλεσμα, να τεστάρουν μια ιδέα, να βρίσκουν τα αδύναμα σημεία σε ό,τι παρουσιάζεται ως «γεγονός» και να ξεχωρίζουν την ήρα από το στάρι. Η ικανότητα της κριτικής σκέψης θα είναι πιο περιζήτητη από ποτέ στη νέα εποχή της ΤΝ.

«Το κλειδί είναι να αγκαλιάσεις την Τεχνητή Νοημοσύνη»

Ο Πιρς Λίνι, πρώην επενδυτής του Dragons’ Den και επιχειρηματίας, είναι πλέον ιδρυτής της εταιρείας Implement AI. Συμφωνεί ότι, αντί να αποτελεί εμπόδιο για τους μεγαλύτερους εργαζόμενους, «η ΤΝ είναι στην πραγματικότητα ένας εξισωτής». Τι εννοεί;

«Η ΤΝ συχνά θεωρείται απειλή και μακροπρόθεσμα θα χρειαστεί να επανασχεδιάσουμε την εργασία, την οικονομία και την κοινωνία εξαιτίας της. Όμως βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, η ΤΝ είναι εξισωτική. Οποιοσδήποτε μπορεί πλέον να γίνει ειδικός και να αποκτήσει νέες δεξιότητες. Είτε είσαι λιγότερο ικανός, νευροδιαφορετικός ή κοντά στη συνταξιοδότηση, όσοι μάθουν να χρησιμοποιούν και να εφαρμόζουν την ΤΝ θα παραμείνουν στην αγορά εργασίας. Αν ένας μεγαλύτερος εργαζόμενος μπορεί να ξεπεράσει αρκετούς νεότερους υποψήφιους για την ίδια θέση, θα προσληφθεί. Το κλειδί είναι να αγκαλιάσεις την ΤΝ και να γίνεις ικανός στη χρήση της. Είτε είσαι μεγαλύτερος εργαζόμενος είτε πρόσφατος απόφοιτος, χωρίς αυτές τις δεξιότητες οι πιθανότητες να βρεις δουλειά θα μειωθούν ραγδαία.»

Αυτό είναι ταυτόχρονα χρήσιμο και τρομακτικό. Για πολλούς μεγαλύτερους εργαζόμενους, η ΤΝ μοιάζει με ξένο έδαφος. Όμως στην πραγματικότητα είναι απλώς μια υπερενισχυμένη μηχανή αναζήτησης ή ένα «ρομπότ» που μπορεί να σε βοηθήσει να οργανώσεις τις σκέψεις σου και να συγκεντρώσεις πληροφορίες. Οι άνω των 50 έχουν ήδη ζήσει μια τεράστια τεχνολογική επανάσταση. Είναι η μόνη γενιά που γεφύρωσε το αναλογικό με το ψηφιακό και αναγκάστηκε να προσαρμοστεί σε έναν εντελώς νέο τρόπο εργασίας.

Η Gen Z δε θυμάται την εποχή πριν τα smartphones και το διαδίκτυο. Εκείνοι όχι μόνο τη θυμούνται, αλλά ξέρουν τι χρειάζεται για να προχωρήσεις με τους καιρούς. Όπως έμαθαν να χρησιμοποιούν το email, μετά τα BlackBerry και τα smartphones και έπειτα τα social media, έτσι μπορούν να αρχίσουν να πειραματίζονται με τα νέα εργαλεία, γνωρίζοντας ότι θα προσαρμοστούν και σε αυτά. Και, το σημαντικότερο, έχουν το «εφεδρικό μυαλό» για να τα καταφέρουν όταν -και αν- τους απογοητεύσουν.

Παράλληλα, η ΤΝ είναι πολύ βοηθητική για εργαζόμενους με αναπηρίες. Η Έκθεση Προσβασιμότητας της Microsoft το 2023 έδειξε ότι τα εργαλεία ΤΝ βοήθησαν το 88% των εργαζομένων με αναπηρία, μερικοί από τους οποίους ήταν μεγαλύτερης ηλικίας. Μια έρευνα της Deloitte το 2024 έδειξε ότι το 51% των εργαζομένων ηλικίας 55 ετών και άνω λένε ότι η ΤΝ κάνει τη δουλειά τους ευκολότερη, αυτοματοποιώντας επαναλαμβανόμενες εργασίες μέσω εργαλείων όπως η μετατροπή φωνής σε κείμενο και ο έξυπνος προγραμματισμός συναντήσεων, καθώς και η αυτόματη σύνοψη συνομιλιών και συσκέψεων.

Φυσικά, μεγάλο μέρος αυτής της «αγγαρείας» είναι εργασία για αρχάριους, και εκεί είναι που η Gen Z μπορεί να πληγεί. Παρότι η αύξηση των εργοδοτικών εισφορών θεωρείται ο βασικός λόγος για τα παγώματα προσλήψεων και την αβεβαιότητα στους χώρους εργασίας, πολλοί πιστεύουν ότι η ΤΝ αρχίζει να επηρεάζει και αυτόν τον τομέα.

Με την ΤΝ να αναλαμβάνει μέρος των πιο βαρετών και επαναλαμβανόμενων πτυχών της δουλειάς μας, η Bain & Company προβλέπει ότι 150 εκατομμύρια θέσεις εργασίας παγκοσμίως θα μετατοπιστούν προς εργαζόμενους άνω των 55 έως το 2030, ιδίως σε ηγετικούς και συμβουλευτικούς ρόλους. Πρόκειται για ρόλους που μετατοπίζουν την αξία μακριά από την ταχύτητα ή τη μνήμη -όπου πολλοί μεγαλύτεροι εργαζόμενοι νιώθουν μειονεκτικά- και προς τη σοφία, τη σκέψη με πλαίσιο και την ανθρώπινη σύνδεση, τομείς στους οποίους οι έμπειροι εργαζόμενοι της Gen X διαπρέπουν.

Από πού πρέπει να ξεκινήσουν οι αρχάριοι

Υπάρχει όμως και μια αντίθετη άποψη από την Κριστίν Άρμστρονγκ, ερευνήτρια για το μέλλον της εργασίας. «Δεν πιστεύω ότι η ΤΝ είναι μεγαλύτερη απειλή ή ευλογία για τους μεγαλύτερους εργαζόμενους απ’ ότι για όλους», λέει. «Είναι ένα εργαλείο που όλοι μας μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε προς όφελός μας, ιδιωτικά, επαγγελματικά και κοινωνικά. Η ανησυχία μου είναι ότι τα δεδομένα δείχνουν πως οι μεγαλύτεροι άνθρωποι είναι οι λιγότερο πιθανό να έχουν ασχοληθεί με αυτήν, να έχουν πειραματιστεί ή να έχουν δοκιμάσει τι μπορεί να κάνει. Αυτό είναι πιθανό μειονέκτημα, γιατί τότε μένεις πίσω. Οπότε η συμβουλή μου είναι: εξερευνήστε την, κατανοήστε την, παίξτε μαζί της και δείτε πώς μπορεί να σας βοηθήσει».

Φυσικά, οι δεξιότητες αλλάζουν πλέον σε όλους τους κλάδους και η αναβάθμιση και επανεκπαίδευση θα είναι απαραίτητες σε όλη τη διάρκεια μιας καριέρας, όχι μόνο στο τέλος της.

Από πού θα πρότεινε λοιπόν να ξεκινήσουν οι αρχάριοι; «Ξεκινήστε καταγράφοντας συναντήσεις ή κλήσεις, βάλτε την ΤΝ να σας δώσει σημειώσεις και ζητήστε της να σας δώσει ένα “προσχέδιο παρακολούθησης”. Από την εμπειρία μου, αυτά είναι αρκετά αξιόπιστα. Χρειάζονται λίγη επεξεργασία, αλλά είναι σωτήρια».

«Αυτό που βλέπω μέσα στους οργανισμούς είναι ότι η ΤΝ χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο για προγραμματισμό και σύνταξη απαντήσεων. Αυτό δεν είναι πάντα καλό. Μπορεί να κάνει την υπερφόρτωση email ακόμη χειρότερη και τα έγγραφα πιο μακροσκελή και φλύαρα, καθώς η ΤΝ δεν ξέρει απαραίτητα τι είναι σημαντικό. Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στο στάδιο του ποδηλάτου με το μεγάλο μπροστινό τροχό όσον αφορά την ΤΝ. Υπάρχει πολύς δρόμος ακόμη».