«Είναι ένα είδος οπισθοδρόμησης»: Πώς και γιατί οι γυναίκες μένουν πίσω στον κλάδο της ΑΙ

Υπάρχει ένας κοινός φόβος μεταξύ όσων εργάζονται στη Silicon Valley: είτε θα καταφέρεις να εξασφαλίσεις μία από τις ταχέως αναπτυσσόμενες και υψηλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης είτε θα παγιδευτείς στη «μόνιμη κατώτερη τάξη», ένας όρος που περιγράφει τη μοίρα όσων δεν θα έχουν δυνατότητα κοινωνικής και επαγγελματικής ανέλιξης στην εποχή της AI.

Η φράση συνήθως περιγράφει ένα μέλλον στο οποίο η τεχνητή νοημοσύνη αυτοματοποιεί ανθρώπινες θέσεις εργασίας. Για τις γυναίκες στην τεχνολογία, όμως, αρχίζει να μοιάζει με το παρόν.

«Πολλοί λένε: “Ω, η AI μειώνει τα εμπόδια, εξισορροπεί τους όρους ανταγωνισμού για τις γυναίκες”», δήλωσε στον Guardian η Ουρβάσι Μπάτρα, συνιδρύτρια και διευθύνουσα σύμβουλος της Prioriwise, μιας πλατφόρμας τεχνητής νοημοσύνης για παρόχους υπηρεσιών πληροφορικής. «Εγώ πιστεύω ότι συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο».

Η Μπάτρα δήλωσε ότι οι άλλοι παίρνουν λιγότερο στα σοβαρά την ίδια ως ιδρύτρια μιας εταιρείας AI σε σχέση με τον άνδρα συνιδρυτή της. Όταν παρουσιάζουν την εταιρεία σε επενδυτές, η ίδια και ο συνιδρυτής της έχουν διαπιστώσει ότι είναι πιθανότερο να εξασφαλίσουν επένδυση όταν εκείνος κάνει την παρουσίαση.

Προς ένα νέο, τεράστιο μισθολογικό χάσμα

Οι γυναίκες αποτέλεσαν μόλις περίπου το ένα τέταρτο των νέων προσλήψεων σε θέσεις εργασίας που σχετίζονται με την AI τον τελευταίο χρόνο, έναντι 50% των νέων προσλήψεων σε θέσεις που δεν σχετίζονται με την AI, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του LinkedIn. Στις διοικητικές θέσεις, το ποσοστό αυτό μειώνεται μόλις στο 13%.

Την ίδια στιγμή, έρευνα του LinkedIn δείχνει ότι οι γυναίκες είναι πιθανότερο να εργάζονται σε θέσεις με υψηλή έκθεση στην ανατροπή που προκαλεί η AI, όπως η εξυπηρέτηση πελατών, γεγονός που σημαίνει ότι αντιμετωπίζουν επίσης μεγαλύτερο κίνδυνο απώλειας της εργασίας τους εξαιτίας της τεχνητής νοημοσύνης.

Οι αγγελίες για θέσεις εργασίας στον τομέα της AI έχουν διπλασιαστεί από το 2023 και συνοδεύονται από μισθολογικό πριμ, καθώς κατά μέσο όρο οι συγκεκριμένες θέσεις αμείβονται πάνω από δύο φορές υψηλότερα σε σχέση με θέσεις που δεν απαιτούν εργασία με τεχνητή νοημοσύνη, σύμφωνα με την έρευνα του LinkedIn.

Ωστόσο, οι γυναίκες που εργάζονται στην AI συγκεντρώνονται δυσανάλογα σε χαμηλά αμειβόμενες θέσεις, όπως αυτή των επισημειωτών δεδομένων (data annotators), δήλωσε η Σάρα Στάινμπεργκ, επικεφαλής παγκόσμιων συνεργασιών δημόσιας πολιτικής στο LinkedIn. Σε όλους τους επαγγελματικούς κλάδους που σχετίζονται με την AI, οι άνδρες έχουν διάμεσο μισθό κατά 45.000 δολάρια υψηλότερο από τις γυναίκες, εν μέρει λόγω των τύπων θέσεων εργασίας που είναι πιθανότερο να καταλαμβάνουν.

«Η AI δημιουργεί ορισμένες από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες, υψηλότερα αμειβόμενες και πιο καθοριστικές θέσεις εργασίας στην παγκόσμια οικονομία», δήλωσε η Στάινμπεργκ. «Οι γυναίκες απλώς υποεκπροσωπούνται εντυπωσιακά».

Η συνεχιζόμενη αυτή τάση θα μπορούσε να οδηγήσει στο μεγαλύτερο μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών εδώ και πολλές γενιές και να αφήσει τις γυναίκες εκτός της διαδικασίας ανάπτυξης μιας τεχνολογίας που διαμόρφωσε την οικονομία, προειδοποιούν υποστηρικτές των γυναικών στον χώρο της τεχνολογίας. «Αυτό που βλέπουμε είναι ένα είδος οπισθοδρόμησης», δήλωσε η Μπρέντα Ντάρντεν Γουίλκερσον, πρόεδρος της AnitaB.org, μη κερδοσκοπικού οργανισμού που έχει ως στόχο την προώθηση των γυναικών σε θέσεις εργασίας στον τομέα της τεχνολογίας.

Οι πρωτοβουλίες για την προώθηση των γυναικών στον κλάδο της τεχνολογίας βρίσκονται σε εξέλιξη εδώ και χρόνια, με ανάμεικτα αποτελέσματα. Οι γυναίκες καταλαμβάνουν πλέον περίπου το ένα τρίτο των θέσεων εργασίας στην τεχνολογία στις ΗΠΑ. Ωστόσο, έρευνες έχουν δείξει ότι οι γυναίκες εγκαταλείπουν τον κλάδο της τεχνολογίας σε πολύ υψηλότερο ποσοστό από τους άνδρες συναδέλφους τους, επικαλούμενες παράγοντες όπως μη συμπεριληπτικές εργασιακές κουλτούρες και εμπόδια στην επαγγελματική ανέλιξη.

«Έχω δει τόσες πολλές γυναίκες να μένουν πίσω»

Οι γυναίκες που εργάζονται στον τομέα της AI ενδέχεται να αντιμετωπίζουν ακόμη μεγαλύτερες προκλήσεις. «Η AI εξελίσσεται με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς και η πίεση για να την ακολουθήσεις είναι τεράστια», δήλωσε η Τζαγέτα Πουτατούντα, επικεφαλής μηχανικός AI στην επενδυτική εταιρεία Turing. «Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας μου έχω δει τόσες πολλές εκπληκτικές γυναίκες που γνωρίζω να μένουν κατά κάποιον τρόπο πίσω».

Η Πουτατούντα δήλωσε ότι δεν είναι ασυνήθιστο να είναι η μοναδική γυναίκα μηχανικός σε μια ομάδα και ότι, όταν οι γυναίκες είναι αριθμητικά λιγότερες, πρέπει να μιλούν πιο δυνατά για να γίνουν γνωστές οι ιδέες τους. Η καθοδήγηση στον τομέα της AI, ιδιαίτερα από άλλες γυναίκες, μπορεί να είναι δύσκολο να βρεθεί. Και ο ξέφρενος ρυθμός των εξελίξεων στην AI σημαίνει ότι όποιος εργάζεται στον κλάδο θα πρέπει να περιμένει ότι θα δουλεύει πολλές ώρες προκειμένου να παραμένει ανταγωνιστικός.

«Αν έχετε πολύ φιλόδοξους επαγγελματικούς στόχους σε αυτόν τον κλάδο, θα υπάρξουν περίοδοι κατά τις οποίες θα εργάζεστε πέρα από το κανονικό ωράριο», δήλωσε, σημειώνοντας ότι μια κουλτούρα εργασίας 12 ωρών την ημέρα για να μπορέσει κάποιος να παρακολουθήσει τις εξελίξεις δεν ήταν κάτι ασυνήθιστο. «Δεν πιστεύω ότι υπάρχει πάντα κάποια εύκολη συντόμευση γι' αυτό, πέρα από το να αφιερώσεις τις απαιτούμενες ώρες».

Αυτές οι απαιτήσεις από τους εργαζομένους μπορεί να καταστήσουν αδύνατο για όλους να παραμείνουν στον κλάδο. «Πήρα άδεια μητρότητας για τέσσερις μήνες και, όταν επέστρεψα, υπήρχαν εντελώς διαφορετικά frameworks και επίπεδα μοντέλων», δήλωσε η Πουτατούντα. Η προσπάθεια να καλύψει ξανά το χαμένο έδαφος ήταν συντριπτική. Όπως είπε, αυτό κατέστη δυνατό μόνο χάρη στη στήριξη των συναδέλφων της και ενός συζύγου που μοιραζόταν ισότιμα μαζί της τη φροντίδα των παιδιών.

«Αυτός είναι ένας τρόπος με τον οποίο οι γυναίκες ωθούνται εκτός της AI», είπε. «Δεν τους λείπει ούτε το ενδιαφέρον ούτε η ικανότητα να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις. Μπορεί να τους λείπουν οι υποδομές που καθιστούν εφικτό να τις παρακολουθήσουν».

Ο κλάδος της AI είναι τόσο νέος και εξελίσσεται τόσο γρήγορα ώστε θεωρητικά θα έπρεπε να είναι πιο αξιοκρατικός. Κανείς δεν έχει δεκαετή εμπειρία με ένα μοντέλο που αναπτύχθηκε μόλις έναν χρόνο πριν, κάτι που θα έπρεπε να σημαίνει ότι όλοι ξεκινούν από την ίδια αφετηρία. Αντίθετα, όμως, σύμφωνα με ορισμένες γυναίκες που εργάζονται στην AI, ο κλάδος βασίζεται περισσότερο στα προσωπικά δίκτυα και σε άλλα ασαφή κριτήρια.

«Οι εταιρείες προσλαμβάνουν με ξέφρενους ρυθμούς, αλλά βρίσκουν ανθρώπους μέσα από τα ίδια δίκτυα, τις ίδιες συστάσεις και τα ίδια φίλτρα που χρησιμοποιούσαν πάντα», δήλωσε η Γουίλκερσον. «Γενικά, αυτό δεν έχει προσφέρει στις γυναίκες την ίδια προβολή και τις ίδιες ευκαιρίες που θα έπρεπε να έχουν».

Πώς έχει συμβάλλει η πολιτική ρητορική Τραμπ

Όταν στο παρελθόν επιχειρήθηκε να αντιμετωπιστούν αυτά τα προβλήματα στον κλάδο της τεχνολογίας, οι λύσεις επικεντρώνονταν σε μεγάλο βαθμό στην παροχή περισσότερων προγραμμάτων καθοδήγησης στις γυναίκες και στην εφαρμογή προγραμμάτων διαφορετικότητας με στόχους σχετικά με την εκπροσώπηση.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, οι εταιρείες έχουν περιορίσει επιθετικά τα προγράμματα διαφορετικότητας, ισότητας και συμπερίληψης (DEI), σε μεγάλο βαθμό ως απάντηση σε ένα πολιτικό κλίμα που αποθαρρύνει τέτοιες πρωτοβουλίες. Αυτό έχει αφήσει λιγότερες εταιρείες με θεσμοθετημένα προγράμματα για την πρόσληψη και την προώθηση γυναικών.

Το πολιτικό κλίμα έχει καταστήσει πιο δύσκολο να πειστούν οι εταιρείες AI να στηρίξουν πρωτοβουλίες που επικεντρώνονται στις γυναίκες, δήλωσε η Φελίσια Νιούχαουζ, ιδρύτρια της AI Powered Women, μιας οργάνωσης που προωθεί τη συμμετοχή και την ηγετική παρουσία των γυναικών στον τομέα της AI. Η Νιούχαουζ, επαγγελματίας του μάρκετινγκ προϊόντων που έχει εργαστεί σε εταιρείες τεχνολογίας επί δύο δεκαετίες, αναφέρεται στο γεγονός ότι το υπουργείο Δικαιοσύνης στοχοποιεί εταιρείες με προγράμματα DEI, υποστηρίζοντας ότι οι συγκεκριμένες πρωτοβουλίες παραβιάζουν τους νόμους κατά των διακρίσεων.

Εταιρείες όπως η Accenture, η Deloitte, η IBM και η PayPal έχουν συμφωνήσει να καταβάλουν διακανονισμούς πολλών εκατομμυρίων δολαρίων στο πλαίσιο αυτής της επιβολής. «Γίνεται όλο και πιο δύσκολο να πηγαίνουμε στις εταιρείες έχοντας το όνομα AI Powered Women», δήλωσε η Νιούχαουζ. «Και οι υποστηρικτές μας μέσα σε αυτές τις εταιρείες δυσκολεύονται επίσης να προωθήσουν πρωτοβουλίες που επικεντρώνονται στις γυναίκες».

Παρόλα αυτά, δήλωσε ότι ο κίνδυνος να μείνουν οι γυναίκες πίσω στην αγορά εργασίας της AI είναι κάτι που δεν την αφήνει να κοιμηθεί τα βράδια. «Μιλάμε για το ποιος θα αποκτήσει πρόσβαση σε μια σημαντική νέα πηγή οικονομικής κινητικότητας», είπε. «Ο βαθύτερος κίνδυνος είναι το χάσμα συμμετοχής να μετατραπεί σε χάσμα ισχύος».