Σοφία Γουργουλιάνη στο ethnos.gr: «Η απεργία πείνας του Πάνου Ρούτσι, μου γέννησε την ανάγκη να γράψω το Στάση//Ποτάμι»

Από πολύ μικρή, η Σοφία Γουργουλιάννη ένιωθε ότι η γραφή δεν είναι απλώς μια συνήθεια, αλλά ένας τρόπος να παρατηρεί και να αφηγείται τον κόσμο. Ποίηση, διηγήματα, θεατρικά κείμενα, δημοσιογραφικά άρθρα και κινηματογραφικές κριτικές συνθέτουν μέχρι σήμερα ένα πολυσχιδές συγγραφικό σύμπαν, που ξεκίνησε να διαμορφώνεται ήδη από τα παιδικά της χρόνια στη Λάρισα. Εκεί, ανάμεσα σε παραστάσεις κουκλοθέατρου στο Θεσσαλικό Θέατρο και σε θεατρικές εμπειρίες που την καθόρισαν —όπως το «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ;» με την Άννα Βαγενά— γεννήθηκε η βαθιά της σχέση με τη σκηνή.

Παρότι έχει δοκιμαστεί σε πολλά είδη γραφής, η θεατρική γραφή παραμένει η μεγάλη της αγάπη. Το θέατρο, άλλωστε, είναι για εκείνη μια κατεξοχήν συλλογική τέχνη. Ενα κείμενο που φεύγει από το χαρτί, περνά από τα μάτια και τις σκέψεις πολλών ανθρώπων και μεταμορφώνεται σε ζωντανό θέαμα πάνω στη σκηνή.

Με το νέο της έργο «Στάση//Ποτάμι» στο ΙΣΟΝ (Μελενίκου 33 – Αθήνα), η Σοφία Γουργουλιάννη επιχειρεί μια από τις πρώτες θεατρικές αποτυπώσεις της τραγωδίας των Τεμπών στη σύγχρονη ελληνική σκηνή. Χωρίς να εστιάζει στο ίδιο το δυστύχημα, στρέφει το βλέμμα της, στους ανθρώπους που έμειναν πίσω μετά τον άδικο χαμό μιας νεαρής επιβάτιδας, φωτίζοντας τις διαδρομές της απώλειας, της μνήμης και της αγάπης.

Τη σκηνοθεσία υπογράφει η Σοφέλπη Στάικου, ενώ επί σκηνής η Νίνα Παπαγεωργίου ερμηνεύει τη φίλη της κοπέλας, ο Μανώλης Αφολάνιο (MC Yinka) δίνει φωνή στον σύντροφό της και η Αικατερίνη Ξυδοπούλου υποδύεται κινηματογραφικά τη μητέρα της. Με αφορμή το έργο αυτό, μιλήσαμε με τη Σοφία Γουργουλιάννη και εξηγεί πώς γεννήθηκε το κείμενο, πώς αντιμετώπισε την ευθύνη απέναντι στις οικογένειες των θυμάτων και γιατί πιστεύει ότι η αγάπη είναι το μόνο συναίσθημα που δεν μπορεί να νικηθεί από την απώλεια.

Πότε αισθανθήκατε για πρώτη φορά την ανάγκη να μετατρέψετε το τραύμα των Τεμπών σε θεατρικό έργο;

Τον Αύγουστο του 2025 ήρθε στον κόσμο η κόρη μου. Λίγους μήνες μετά αισθάνθηκα πολύ έντονα το φόβο της απώλειας ενός δικού μου ανθρώπου. Το διάστημα αυτό συνέπεσε με την απεργία πείνας του Πάνου Ρούτσι. Ίσως, λοιπόν, αυτή η βαθιά ανθρώπινη πολιτική χειρονομία ενός ανθρώπου που έχασε το παιδί του, να γέννησε μέσα μου την ανάγκη να μιλήσω για τον άδικο χαμό ενός αγαπημένου ανθρώπου και για το πένθος που τον συνοδεύει.

Πώς διαχειρίστηκατε την ευθύνη απέναντι στις οικογένειες των θυμάτων;

Όπως θα καταλάβουν και οι θεατές της παράστασης μας, πρόκειται για ένα κείμενο βαθιά ανθρώπινο, ποιητικό και ανά στιγμές υπερβατικό. Για ένα κείμενο που μιλά για την απώλεια μ' έναν τρόπο συμβολικό. Οι οικογένειες των θυμάτων, σε αυτό το πλαίσιο, είναι για εμένα όχι μόνο μια πηγή έμπνευσης αλλά οι πραγματικοί ήρωες αυτής της τραγωδίας. Έτσι, η μόνη ευθύνη που νιώθω ότι έχω απέναντι σε αυτές τις οικογένειες είναι να προσεγγίσω με σεβασμό και ευαισθησία το καταιγιστικό συναίσθημα της άδικης απώλειας που εκείνοι βιώσανε.

Πώς χτίζεται σκηνικά ένας χαρακτήρας που δεν εμφανίζεται ποτέ;

Σ' ένα κείμενο που μιλά για την απώλεια, η ηρωίδα μας ορίζεται, βασικά, από την απουσία της, όπως -μάλλον- και σε κάθε απώλεια. Είναι μια ηρωίδα που υπήρξε κόρη, σύντροφος, φίλη. Υπήρξε μια ηρωίδα που οι παρόντες ήρωες γνωρίζανε και αγαπούσανε βαθιά, ο καθένας με τον δικό του μοναδικό τρόπο. Μια απούσα ηρωίδα για την οποία οι τρεις παρόντες ήρωες γνωρίζουν βαθιά μέσα τους ότι η αγάπη που της χαρίσανε την έκανε ευτυχισμένη.

Η παράσταση αν και ξεκινά από τον άδικο θάνατο μιας νέας κοπέλας, η οποία ήταν επιβάτης του τρένου, εστιάζει στους αγαπημένους της, οι οποίοι έμειναν πίσω. Πώς ορίζετε την αγάπη μετά από μια μεγάλη απώλεια; Είναι κάτι που φθίνει μέσα στο πένθος ή, αντίθετα, γίνεται πιο δυνατή;

Το συναίσθημα της αγάπης είναι για μένα ένα συναίσθημα που όσο κι αν για τον καθένα μας ίσως ορίζεται διαφορετικά, είναι στην πραγματικότητα ένα συναίσθημα σφοδρό. Είναι ίσως το πιο έντονο συναίσθημα που μπορεί να σημαδέψει τη ζωή μας. Ένα συναίσθημα που, για μένα, η απώλεια δεν μπορεί να το αγγίξει. Και για αυτή ακριβώς την αγάπη «διαρκείας» μιλάει και το έργο μας. Για μια αγάπη που επ’ ουδενί δεν φθίνει. Μόνο δυναμώνει. Μέσα από την απώλεια.

Tο κράτος έχει αναλάβει ουσιαστικά την πολιτική και ηθική ευθύνη για το δυστύχημα στα Τέμπη; Θεωρείτε ότι υπήρξε συγκάλυψη ή καθυστέρηση στη διαλεύκανση της υπόθεσης;

Χωρίς να θέλω να εκτρέψω την κουβέντα από τους σκοπούς του έργου, πολλοί δεν μιλούν απλώς για δυστύχημα δεδομένων των τεράστιων ευθυνών. Και ας μην ξεχνάμε ότι πρόκειται για μια υπόθεση που έχει βγάλει στο δρόμο έναν τεράστιο αριθμό πολιτών. Ο τρόπος διαχείρησης εγείρει πολλά ερωτηματικά και είναι ένας από τους βασικούς λόγους που προκάλεσε αυτή τη συλλογική οργή.

Tα Τέμπη άλλαξαν τον τρόπο που ο κόσμος βλέπει το κράτος;

Ένα κομμάτι του ελληνικού λαού πίστευε ότι μετά τα μνημόνια, οι θυσίες που οι περισσότεροι κάναμε, θα είχαν ως αποτέλεσμα ένα κράτος που να λειτουργεί «καλύτερα». Τα Τέμπη απέδειξαν περίτρανα πως αυτό δεν συνέβη.

Τι θα σήμαινε, κατά τη γνώμη σας, πραγματική δικαιοσύνη για τα Τέμπη;

Η πλήρης διαλεύκανση της υπόθεσης και η δικαίωση των αγώνων των συγγενών, θα αποτελούσε θεσμικά δικαιοσύνη. Παραμένει, βέβαια, το κομμάτι της ηθικής δικαίωσης των ανθρώπων αυτών, αλλά και η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στις σιδηροδρομικές συγκοινωνίες.

Πώς βλέπετε το γεγονός ότι άνθρωποι που βίωσαν προσωπικά την τραγωδία, όπως η Μαρία Καρυστιανού, επιλέγουν να ασχοληθούν με την πολιτική;

Η ενασχόληση με την πολιτική είναι δικαίωμα και υποχρέωση κάθε Έλληνα πολίτη. Το εάν οι πολιτικές θέσεις των ατόμων αυτών μας βρίσκουν σύμφωνους, είναι ένα άλλο ζήτημα.

Πιστεύετε ότι κάποιος που έχει βιώσει μία μεγάλη απώλεια στη ζωή του θα δει διαφορετικά το έργο;

Νομίζω πως είναι συναισθηματικά φορτισμένο κείμενο, που νιώθω, ότι μπορεί να αγγίξει τους περισσότερους από εμάς, καθώς όλοι μας έχουμε βιώσει μικρότερες ή μεγαλύτερες απώλειες.