Αλέξανδρος Μαυρόπουλος στο ethnos.gr: «Τα πράγματα αλλάζουν και μας καλούν να αλλάξουμε μαζί τους»

Ο Αλέξανδρος Μαυρόπουλος συγκαταλέγεται στους ηθοποιούς που κερδίζουν το ενδιαφέρον μέσα από τις επιλογές και τον ταλέντο τους. Μεγάλωσε στην Αθήνα, στον Νέο Κόσμο, ενώ ένα σημαντικό κομμάτι της εφηβείας του, τον βρήκε στη Φιλαδέλφεια, κοντά στον πατέρα του. Οι σπουδές που έκανε στην Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων στην ΑΣΟΕΕ τον έφεραν αρχικά σε έναν διαφορετικό μονοπάτι, προτού στραφεί στην υποκριτική.

Στο θέατρο αναζητά διαρκώς την αλήθεια των ρόλων και τη ζωντανή επαφή με τον άνθρωπο, δίνοντας σημασία στο βίωμα, την παρατήρηση και τη σύνδεση με όσα συμβαίνουν γύρω του. Με αξιόλογες συνεργασίες στο ενεργητικό του και υποψηφιότητα για το βραβείο Χορν, συνεχίζει να ξεχωρίζει με τη δουλειά του. Αφορμή για την κουβέντα μας στάθηκε ο νέος ρόλος που έχει στην παράσταση «Συναίνεση» που έκανε πρεμιέρα, χτες (17/4), στο Σύγχρονο Θέατρο, καθώς και τη σειρά «Αύριο» του Γιώργου Γκικαπέππα στο ERTFLIX. 

Η «Συναίνεση» παρουσιάστηκε πρώτη φορά το 2017 στο Εθνικό Θέατρο του Λονδίνου, γνωρίζοντας μεγάλη επιτυχία, και το 2018 μεταφέρθηκε στο θέατρο Harold Pinter του West End. Το έργο αποκτά πιο έντονη και επίκαιρη διάσταση με τις θεματικές του γύρω από τη συναίνεση, την εξουσία και τη δυσκολία απόδειξης της αλήθειας σε υποθέσεις σεξουαλικής βίας και όχι μόνο, φωτίζοντας τις σύνθετες πλευρές των ανθρώπινων σχέσεων και της απονομής δικαιοσύνης στη σύγχρονη κοινωνία.

Ποιες ήταν οι πρώτες σας αντιδράσεις απέναντι στον ήρωα που υποδύεστε στην παράσταση;

Οι πρώτες μου αντιδράσεις απέναντι στον ήρωα που υποδύομαι στο «Συναίνεση» της Nina Raine ήταν μάλλον αντιφατικές. Όπως και όλων των ηρώων του έργου. Από τη μία, τον είδα ως έναν άνθρωπο ευφυή, δυναμικό και βαθιά ενταγμένο στον κόσμο της λογικής και της επιχειρηματολογίας. Από την άλλη, ένιωσα μια αμηχανία απέναντι στις ηθικές του επιλογές και στον τρόπο που διαχειρίζεται τις προσωπικές του σχέσεις. Αυτό που με προβλημάτισε περισσότερο ήταν η απόσταση ανάμεσα σε αυτά που υπερασπίζεται επαγγελματικά και σε αυτά που βιώνει ή αποφεύγει να αντιμετωπίσει στην προσωπική του ζωή. Σταδιακά, όμως, προσπάθησα να τον προσεγγίσω όχι με διάθεση κριτικής, αλλά με κατανόηση. Να ανακαλύψω τα ρήγματα, τις ανασφάλειες και τις αντιφάσεις του. Γιατί τελικά, αυτός ο ήρωας δεν είναι «ξένος», αλλά ένας καθρέφτης πολύ οικείων ανθρώπινων αδυναμιών.

Μετά από αυτή τη δουλειά, τι σημαίνει για εσάς προσωπικά η λέξη «συναίνεση»; Πιστεύετε ότι η συναίνεση είναι κάτι ξεκάθαρο ή τελικά μια διαρκώς μεταβαλλόμενη έννοια;

Δεν τη βλέπω πια ως κάτι απλό ή αυτονόητο, σαν ένα ξεκάθαρο «ναι» ή «όχι». Αντίθετα, τη νιώθω ως μια διαδικασία που χτίζεται ανάμεσα σε δύο ανθρώπους. Η συναίνεση, πιστεύω, δεν είναι στατική. Μπορεί να αλλάζει μέσα στον χρόνο, ακόμα και μέσα στην ίδια στιγμή. Επηρεάζεται από το πώς νιώθει ο καθένας, από το αν υπάρχει πίεση, φόβος ή πραγματική ελευθερία να εκφραστεί. Γι’ αυτό και δεν αρκεί απλώς μια επιφανειακή συμφωνία. Χρειάζεται συνεχής επικοινωνία, σεβασμός και προσοχή στον άλλον. Το έργο με έκανε να συνειδητοποιήσω ότι πολλές φορές θεωρούμε κάτι δεδομένο, ενώ στην πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκο και ευαίσθητο. Οπότε ναι, θα έλεγα ότι η συναίνεση είναι μια διαρκώς μεταβαλλόμενη έννοια, που απαιτεί εγρήγορση και ουσιαστική κατανόηση και από τις δύο πλευρές.

Πόσο πιστεύετε ότι έχει αλλάξει πραγματικά η κοινωνία μετά το #MeToo; Θεωρείτε ότι σήμερα τα θύματα ακούγονται ή απλώς εκτίθενται περισσότερο;

Νομίζω ότι μετά το #MeToo έχει γίνει ένα σημαντικό βήμα. Η κοινωνία έχει αρχίσει να ακούει περισσότερο, να παίρνει πιο σοβαρά τις καταγγελίες και να ανοίγει συζητήσεις που παλιότερα έμεναν στο σκοτάδι. Ωστόσο, δεν θα έλεγα ότι όλα έχουν αλλάξει ριζικά. Τα θύματα σήμερα έχουν σίγουρα μεγαλύτερη φωνή, αλλά ταυτόχρονα εκτίθενται και περισσότερο. Η δημόσια έκθεση μπορεί να φέρει δικαίωση, αλλά συνοδεύεται και από κριτική, αμφισβήτηση ή ακόμα και επιθέσεις. Οπότε θα έλεγα ότι βρισκόμαστε σε μια μεταβατική φάση: από τη σιωπή, περάσαμε στη δημόσια συζήτηση. Το ζητούμενο τώρα είναι αυτή η φωνή να συνοδεύεται από ουσιαστική προστασία, δικαιοσύνη και πραγματική αλλαγή νοοτροπίας.

Το έργο αναδεικνύει τα κενά του νόμου. Πιστεύετε ότι το νομικό σύστημα μπορεί να αποδώσει ουσιαστική δικαιοσύνη σε υποθέσεις όπως η σεξουαλική κακοποίηση;

Το νομικό σύστημα βασίζεται σε αποδείξεις, σε λογικά επιχειρήματα και σε αυστηρές διαδικασίες. Όμως σε τέτοιες υποθέσεις, συχνά δεν υπάρχουν «απτές» αποδείξεις. Υπάρχει κυρίως ο λόγος του ενός απέναντι στον λόγο του άλλου, μαζί με συναισθήματα, τραύματα και λεπτές ψυχολογικές αποχρώσεις. Αυτό σημαίνει ότι πολλές φορές η αλήθεια, όπως τη βίωσε το θύμα, δεν μπορεί να αποτυπωθεί πλήρως μέσα σε ένα δικαστήριο.

Επιπλέον, το ίδιο το σύστημα μπορεί άθελά του να γίνει σκληρό για το θύμα. Η διαδικασία της εξέτασης, οι ερωτήσεις, η αμφισβήτηση, όλα αυτά μπορεί να δημιουργούν μια δεύτερη μορφή πίεσης ή και τραυματισμού. Έτσι, ακόμα κι αν υπάρχει μια «δίκαιη» νομική απόφαση, το άτομο μπορεί να μη νιώσει πραγματικά δικαιωμένο ή προστατευμένο.

Από την άλλη, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ότι το νομικό σύστημα είναι απαραίτητο. Χωρίς αυτό, δεν υπάρχει πλαίσιο, ούτε προστασία, ούτε λογοδοσία. Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να το απορρίψουμε, αλλά να το εξελίξουμε να γίνει πιο ευαίσθητο, πιο εκπαιδευμένο πάνω σε τέτοια ζητήματα και πιο ικανό να κατανοεί την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης εμπειρίας.

Έχετε νιώσει ποτέ ότι η κοινωνία τείνει να συγχωρεί πιο εύκολα τον θύτη παρά να στηρίζει το θύμα; Πού πιστεύετε ότι οφείλεται αυτή η στάση;

Ναι, πιστεύω ότι πολλές φορές η κοινωνία τείνει να συγχωρεί πιο εύκολα τον θύτη παρά να στηρίζει πραγματικά το θύμα. Νομίζω ότι αυτό οφείλεται σε διάφορους λόγους. Από τη μία, υπάρχει μια βαθιά ριζωμένη ανάγκη να διατηρήσουμε την «τάξη» και την εικόνα του κόσμου μας. Είναι πιο εύκολο να πιστέψουμε ότι το κακό είναι μια εξαίρεση ή μια παρεξήγηση, παρά να αποδεχτούμε ότι μπορεί να συμβεί δίπλα μας, από ανθρώπους που γνωρίζουμε.

Από την άλλη, υπάρχει ακόμα η τάση να αμφισβητείται το θύμα, να εξετάζεται η συμπεριφορά του, οι επιλογές του, το «αν έδωσε δικαίωμα». Αυτή η μετατόπιση της ευθύνης κάνει πιο «βολικό» για την κοινωνία να μειώσει τη σοβαρότητα της πράξης ή να δικαιολογήσει τον θύτη. Επίσης, πολλές φορές ο θύτης εντάσσεται πιο εύκολα σε κοινωνικά αποδεκτά πρότυπα, μπορεί να είναι επιτυχημένος ή ισχυρός και αυτό δυσκολεύει την αποδόμηση της εικόνας του.

Πιστεύω ότι αυτή η στάση πηγάζει από φόβο, άρνηση και στερεότυπα που δεν έχουν ακόμα ξεπεραστεί. Και γι’ αυτό είναι σημαντικό να συνεχίσει να ανοίγει αυτή η συζήτηση, ώστε σιγά - σιγά η ενσυναίσθηση να στρέφεται εκεί που πραγματικά χρειάζεται. Δηλαδή στο θύμα.

Έχετε έρθει ποτέ αντιμέτωπος με δικές σας αντιλήψεις που συνειδητοποιήσατε ότι ήταν πατριαρχικές;

Συνεχώς στην καθημερινότητά μου αναγνωρίζω πώς οι πατριαρχικές αντιλήψεις μπορεί να επηρεάζουν τον τρόπο που μιλάω, πώς συμπεριφέρομαι ή ακόμα και με τι είδους αστεία γελάω. Παρατηρώ ότι κάποιες φορές θεωρώ «φυσιολογικά» σχόλια ή συμπεριφορές που στην πραγματικότητα βασίζονται σε στερεότυπα και ανισότητες. Αυτό με έχει κάνει να είμαι πιο προσεκτικός με τα λόγια και τις πράξεις μου, να αναρωτιέμαι αν κάτι που λέω ή κάνω σέβεται πραγματικά τους άλλους ή απλώς αναπαράγει παλιές συνήθειες και προκαταλήψεις. Σιγά - σιγά μαθαίνω να βλέπω τις λεπτομέρειες που μέχρι πριν περνούσαν απαρατήρητες και να αλλάζω τον τρόπο που αντιδρώ, ακόμα και σε μικρά καθημερινά πράγματα.

Ως πατέρας, σας ανησυχεί ο κόσμος μέσα στον οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά σας;

Προσπαθώ αρκετά να το διαχειρίζομαι και να μην το μεταφέρω στα παιδιά μου. Φυσικά με ανησυχεί ο κόσμος μέσα στον οποίο μεγαλώνουν. Οι αλλαγές, οι προκλήσεις, οι κοινωνικές πιέσεις είναι πολλές και συχνά δύσκολα διαχειρίσιμες. Αλλά προσπαθώ να κρατάω την ανησυχία μου υπό έλεγχο, να τους δίνω ασφάλεια και να τους δείχνω αξίες όπως ο σεβασμός, η ενσυναίσθηση και η ειλικρίνεια. Νομίζω ότι είναι πιο σημαντικό να μεγαλώνουν με αυτοπεποίθηση και κατανόηση για τον κόσμο γύρω τους, παρά να φορτώνονται τους φόβους και τις ανησυχίες μου. Με αυτόν τον τρόπο ελπίζω να τους δώσω τα εργαλεία να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες με δύναμη και υπευθυνότητα.

Πιστεύετε ότι τα αγόρια σήμερα μεγαλώνουν με διαφορετικά πρότυπα σε σχέση με τη δική σας γενιά;

Ναι, πιστεύω ότι τα αγόρια σήμερα μεγαλώνουν με διαφορετικά πρότυπα σε σχέση με τη δική μου γενιά. Οι κοινωνικές προσδοκίες έχουν αλλάξει αρκετά. Υπάρχει περισσότερη έμφαση στη συναισθηματική έκφραση, στην ισότητα, και στην ανάγκη να σέβονται τους άλλους και να αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους. Παράλληλα, εξακολουθούν να υπάρχουν στερεότυπα που επιμένουν, οπότε ιδανικά θα βρουν την ισορροπία ανάμεσα στο να είναι δυνατά και ανεξάρτητα, αλλά ταυτόχρονα ευαίσθητα και υπεύθυνα. Νομίζω ότι αυτή η διαφοροποίηση δίνει περισσότερες δυνατότητες επιλογής και ελευθερίας, αλλά ταυτόχρονα φέρνει και προκλήσεις, γιατί χρειάζεται να κατανοήσουν πώς να ζήσουν μακριά από τα παλιά στερεότυπα χωρίς να χάνουν την αίσθηση του εαυτού τους.

Νιώθετε ότι οι άνδρες βρίσκονται σε μια περίοδο σύγχυσης ως προς το τι επιτρέπεται και τι όχι;

Ναι, πιστεύω ότι πολλοί άνδρες σήμερα νιώθουν λίγο μπερδεμένοι για το τι επιτρέπεται και τι όχι. Πράγματα που παλιά θεωρούνταν «φυσιολογικά» πλέον αμφισβητούνται, και πολλές φορές δεν ξέρεις πώς να συμπεριφερθείς σωστά. Από την άλλη, αυτό δεν είναι κακό, μας αναγκάζει να σκεφτόμαστε περισσότερο τη συμπεριφορά μας, να σεβόμαστε τους άλλους και να μην βασιζόμαστε σε παλιά στερεότυπα. Είναι μια περίοδος προσαρμογής, που θέλει προσοχή αλλά και ευκαιρία για βελτίωση.

Θεωρείτε στη δύναμη της συγχώρεσης αυτές τις άγιες μέρες;

Με συγκινεί βαθιά η ειλικρινής συγχώρεση, γιατί δεν είναι απλώς μια λέξη ή μια τυπική πράξη, αλλά μια διαδικασία που δείχνει πραγματική καρδιά και δύναμη. Είναι μια στιγμή που μας θυμίζει να αφήνουμε πίσω τα πικρά συναισθήματα, να αναγνωρίζουμε τα λάθη δικά μας και των άλλων και να προσπαθούμε να ξεκινάμε ξανά με καθαρή καρδιά. Η συγχώρεση δεν σημαίνει ότι ξεχνάμε ή ότι συμφωνούμε με ό,τι έγινε, αλλά ότι απελευθερωνόμαστε από το βάρος της πίκρας και δίνουμε χώρο στη γαλήνη και στην επανένωση, τόσο με τους άλλους όσο και με τον εαυτό μας. Η αληθινή αυτή συγχώρεση με συγκινεί γιατί φέρνει γαλήνη, κατανόηση και μια αίσθηση ανθρωπιάς.

Κλείνοντας, πρωταγωνιστείτε στη νέα σειρά «Αύριο» της ΕΡΤ. Θα λέγατε ότι ο ρόλος σας είχε ειδικές απαιτήσεις;

Θέλω να ξεκινήσω με το πόσο πολύ εκτιμώ τον Γιώργο, όχι μόνο ως σκηνοθέτη αλλά και ως άνθρωπο. Η αμεσότητά του, η υποστήριξη και η πίστη του σε όλους τους συντελεστές δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου μπορείς να δουλέψεις με ελευθερία, δημιουργικότητα και ασφάλεια. Η σοβαρότητα και η ευγένειά του με εντυπωσίασαν και με έκαναν να νιώσω ότι κάθε στιγμή στα γυρίσματα είχε νόημα. Ήταν μια εμπειρία που με σημάδεψε γιατί δούλεψα σε μια παραγωγή πολύ απαιτητική με γυρίσματα σε φυσικό περιβάλλον και υψηλές προδιαγραφές και ένιωσα πραγματικά μέρος μιας ιστορίας που μιλά για επιβίωση, αγώνα και ανθρώπινες σχέσεις σε ακραίες συνθήκες. Η συνεργασία με τους συναδέλφους, η ενέργεια στα γυρίσματα και η προσπάθεια όλων να δώσουμε τον καλύτερό μας εαυτό ήταν κάτι που με κράτησε συγκεντρωμένο και παθιασμένο καθ’ όλη τη διάρκεια της δουλειάς.

Τι κρατάτε από τη συνεργασία σας με τον σκηνοθέτη Γιώργο Γκικαπέππα;

Καταρχάς την εμπιστοσύνη που μου έδειξε. Με εμπιστεύτηκε από την αρχή και αυτό με γέμισε δύναμη και ασφάλεια. Αγαπάει τους ηθοποιούς, δουλεύει πολύ μαζί τους και δημιουργεί ένα σημαντικό πλέγμα ασφάλειας, κατανόησης του έργου και του χαρακτήρα, που σπάνια συναντάς. Ταυτόχρονα, λειτουργεί ομαδικά, φροντίζοντας να εμπλέκει όλους τους συντελεστές στη διαδικασία, να ακούει προτάσεις και να ενισχύει τη συνεργασία μέσα στην ομάδα. Είναι μια σπάνια περίπτωση σκηνοθέτη και νιώθω πραγματικά τυχερός που τον γνώρισα και συνεργάστηκα μαζί του. Η εμπειρία αυτή με βοήθησε να εξελιχθώ επαγγελματικά και είναι κάτι που δεν θα σταματήσω να το λέω και να μην το αναγνωρίζω.