Η επιστήμη του τέλους: Για ποια πράγματα μετανιώνουν περισσότερο οι άνθρωποι λίγο πριν πεθάνουν;

Για τους περισσότερους ανθρώπους, ο θάνατος αποτελεί κάτι που τους προκαλεί φόβο και τους κάνει να αισθάνονται άβολα. Ξεκινώντας από τις σκέψεις ότι μπορεί να χάσεις κάποιον πολύ δικό σου, μέχρι αυτές που αφορούν τον εαυτό σου και την ημέρα που θα μπει ένας επίλογος.

Πολλοί λένε ότι όταν πλησιάζει αυτό το τέλος, όλη η ζωή περνά από μπροστά σου. Όπως επίσης και ότι αυτές τις τελευταίες στιγμές, σκέφτεσαι όλα όσα έχεις περάσει, όλα όσα έχεις κάνει και αποφασίσει και για πολλά από αυτά μετανιώνεις.

Είναι περίεργα όμοιο το μοτίβο των απαντήσεων που δίνουν σε ερευνητές άνθρωποι οι οποίοι γνωρίζουν ότι πεθαίνουν. Κι είναι επίσης περίεργο, ότι οι περισσότεροι δεν μετανιώνουν για πράγματα που έκαναν, αλλά για αυτά που δεν έκαναν...

Τι τρώει περισσότερο τους ανθρώπους

• Βασανίζονται από τις χαμένες ευκαιρίες
• Τα όνειρα που δεν ακολούθησαν ποτέ
• Τα ταλέντα που δεν αξιοποίησαν
• Τα ταξίδια που δεν έκαναν
• Τις σχέσεις που άφησαν να χαθούν
• Τις αποφάσεις που φοβήθηκαν να πάρουν

Το χειρότερο συναίσθημα

Οι άλυτες συγκρούσεις είναι το χειρότερο συναίσθημα που περιγράφουν πολλοί μελλοθάνατοι, όπως αναφέρει άρθρο του sciencenorway. «Είναι μια πραγματικότητα που προκύπτει από την έρευνα που έχουμε πραγματοποιήσει στην παρηγορητική  φροντίδα», λέει ο Περ Νόρτβεντ.

Ο Νόρτβεντ ήταν νοσηλευτής και σήμερα είναι ομότιμος καθηγητής ιατρικής ηθικής στο University of Oslo.

Η παρηγορική φροντίδα επικεντρώνεται στην ανακούφιση του πόνου και της ταλαιπωρίας, καθώς και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής κατά το τελευταίο στάδιο της.

«Σε ένα ερευνητικό πρόγραμμα στο οποίο συμμετείχα, υπήρχε ένα πράγμα που οι ασθενείς περιέγραφαν ως το χειρότερο απ’ όλα: να πεθαίνουν έχοντας άλυτες συγκρούσεις με τα αγαπημένα τους πρόσωπα», λέει και προσθέτει:

«Το να βλέπεις ανθρώπους να παλεύουν με έναν τόσο βαθύ υπαρξιακό πόνο, πέρα από τον σωματικό πόνο που ήδη είναι δύσκολο να ανακουφιστεί, ήταν από τις πιο δύσκολες εμπειρίες που έχω ζήσει (...). Δεν τόλμησαν να κυνηγήσουν σχέσεις ή την αγάπη».

Μοτίβο

Μία από τις κλασικές μελέτες σχετικά με τη μετάνοια στο τέλος της ζωής πραγματοποιήθηκε τη δεκαετία του 1990 από τους ερευνητές Τόμας Γκίλοβιτς και Βικτόρια Μέντβετς.

Διαπίστωσαν ένα σαφές μοτίβο:

• Βραχυπρόθεσμα, οι άνθρωποι τείνουν να μετανιώνουν για τα λάθη που έκαναν.
• Μακροπρόθεσμα, όμως -όταν η ζωή πλησιάζει στο τέλος της- οι μεταμέλειες συνδέονται πολύ συχνότερα με χαμένες ευκαιρίες παρά με λανθασμένες πράξεις.
• Οι άνθρωποι μετανιώνουν για σχέσεις που δεν τόλμησαν να επιδιώξουν
• Για σπουδές ή επαγγελματικές διαδρομές που δεν δοκίμασαν ποτέ
• Για την αγάπη που δεν βρήκαν το θάρρος να εκφράσουν

Οι στενές σχέσεις με τους άλλους

Η πιο διάσημη μακροχρόνια έρευνα για την ανθρώπινη ζωή είναι η Harvard Study of Adult Development. Από τη δεκαετία του 1930 παρακολουθεί ανθρώπους σχεδόν σε ολόκληρη τη διάρκεια της ζωής τους.

Ίσως το πιο γνωστό συμπέρασμα αυτής της μελέτης αφορά τη σημασία των στενών σχέσεων.

Ένα εύρημα είναι ότι οι στενές σχέσεις μπορεί να συμβάλλουν και στη μακροζωία.

Η παρηγορητική ιατρική δεν αφορά μόνο τη φροντίδα ανθρώπων που βρίσκονται κοντά στον θάνατο. Οι ερευνητές του κλάδου έχουν επίσης πραγματοποιήσει συνεντεύξεις με ασθενείς που πεθαίνουν.

Μέσα από αυτές τις συζητήσεις παρατηρούν πώς οι άνθρωποι προσπαθούν να δώσουν νόημα στις εμπειρίες τους καθώς πλησιάζει το τέλος.

Πώς;

• Αξιολογούν τη ζωή τους.
• Προσπαθούν να εντάξουν τις εμπειρίες τους σε ένα ευρύτερο πλαίσιο.
• Τα χρήματα και το κοινωνικό κύρος σπάνια τονίζονται. Η επιτυχία ή η εντύπωση που αφήνουμε στους άλλους δεν φαίνεται να θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές.
• Αντίθετα, οι άνθρωποι μιλούν για τις σχέσεις τους.
• Για τη σύνδεση
• Για την αγάπη
• Για τον σκοπό της ζωής

«Οι σχέσεις με τους ανθρώπους που είναι πιο κοντά μας αποκτούν ιδιαίτερη σημασία», επιβεβαιώνει ο Νόρτβεντ.

Ποιους απασχολούν τα χρήματα

Οι ερευνητές σημειώνουν πάντως ότι τα χρήματα είχαν μεγάλη σημασία για όσους δεν τα είχαν. Η οικονομική δυσχέρεια μπορεί να δημιουργήσει χρόνια άγχους και ανησυχίας.

Ωστόσο, όταν κάποιος έχει αποκτήσει έναν λογικό βαθμό οικονομικής ασφάλειας, τα χρήματα σπάνια είναι αυτό που του έρχεται στο μυαλό όταν πλησιάζει το τέλος της ζωής.

Δεν εύχονται να είχαν ζήσει μια εντελώς διαφορετική ζωή

Μια μελέτη του 2024 από Καναδούς ερευνητές, η οποία εξέτασε δεκαετίες ερευνών σχετικά με τη μετάνοια για τη ζωή, διαπίστωσε ότι πολλοί άνθρωποι κοντά στο τέλος της ζωής τους βασανίζονται από το αίσθημα των χαμένων ευκαιριών.

Ορισμένοι βιώνουν έντονη μεταμέλεια για τη ζωή τους.

Αυτό φαίνεται να συνδέεται στενά με χαμηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή, περισσότερα συμπτώματα κατάθλιψης και χειρότερη ψυχική ευεξία.

Εκείνοι που υποφέρουν περισσότερο είναι συχνά άνθρωποι που πιστεύουν ότι η ζωή τους θα μπορούσε να είχε εξελιχθεί εντελώς διαφορετικά αν είχαν πάρει άλλες αποφάσεις.

Παράλληλα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι σχετικά λίγοι άνθρωποι εύχονται να είχαν ζήσει μια εντελώς διαφορετική ζωή.

Η αποκατάσταση όσων έχουν πληγωθεί

Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι, όταν υπάρχει ακόμη η δυνατότητα να διορθωθούν τα πράγματα, η προσπάθεια συμφιλίωσης μπορεί να είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη.

Αυτό μπορεί να σημαίνει:

• να επικοινωνήσει κανείς με ένα μέλος της οικογένειας,
• να αλλάξει συνήθειες ζωής,
• να επιστρέψει σε ενδιαφέροντα και δραστηριότητες που είχε εγκαταλείψει.

Όταν όμως μια κατάσταση δεν μπορεί πλέον να αλλάξει, φαίνεται πως είναι πιο σημαντικό να μάθει κανείς να την αποδέχεται -να επανερμηνεύσει την προσωπική του ιστορία με έναν τρόπο που να του επιτρέπει να προχωρήσει.

Οι ερευνητές έχουν επίσης διαπιστώσει ότι οι ηλικιωμένοι συχνά διαχειρίζονται τη μεταμέλεια καλύτερα από τους νεότερους, παρόλο που οι δικές τους μεταμέλειες μπορεί να είναι βαθύτερες.

Πολλοί μεγαλύτεροι άνθρωποι είναι επίσης ιδιαίτερα ικανοί στο να εστιάζουν σε όσα πήγαν καλά στη ζωή τους, αντί να αναλώνονται αποκλειστικά σε όσα δεν συνέβησαν ή δεν πέτυχαν.