Ο Ελ Νίνιο - «Γκοτζίλα» θα είναι ο ισχυρότερος που έχει καταγραφεί ποτέ: Πώς μπορούμε να προετοιμαστούμε για το αναπόφευκτο;

Ο Ελ Νίνιο δεν μπορεί να σταματήσει, αλλά οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η καλύτερη προετοιμασία και η κλιματική δράση θα μπορούσαν να περιορίσουν τις ζημιές, τόσο τώρα όσο και στο μέλλον.

Ο Ελ Νίνιο - «Γκοτζίλα» είναι εδώ και ήδη καταρρίπτει ρεκόρ που... ο πλανήτης θα προτιμούσε να είχαν μείνει ανέγγιχτα.

Οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό έχουν ήδη ξεπεράσει τις υψηλότερες που είχαν καταγραφεί σε οποιονδήποτε προηγούμενο Ελ Νίνιο, ενώ το καιρικό φαινόμενο συνεχίζει να ενισχύεται. Μεταξύ Ιουνίου 2026 και Φεβρουαρίου 2027, οι ειδικοί εκτιμούν ότι η ακραία ζέστη που συνδέεται με αυτό μπορεί να συμβάλει σε 451.000 επιπλέον θανάτους.

Η πρόγνωση αυτή έχει σημάνει συναγερμό στις μετεωρολογικές υπηρεσίες, τις υγειονομικές αρχές και τις κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο, προκαλώντας μια πρωτοφανή κινητοποίηση από τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO) για την προετοιμασία απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα που έρχονται.

«Ο Ελ Νίνιο γιγαντώνεται μπροστά στα μάτια μας», δήλωσε στις αρχές Σεπτεμβρίου ο απερχόμενος Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες. «Ο πλανήτης βρίσκεται σε άγνωστα νερά, και αυτά τα νερά θερμαίνονται».

Ωστόσο, ακόμη και καθώς οι κυβερνήσεις προετοιμάζονται για αυτό που θα μπορούσε να είναι μια καταστροφική χρονιά ακραίων καιρικών φαινομένων, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι υπάρχουν ακόμη πολλά που μπορούν να γίνουν για τον περιορισμό της ζημιάς -τόσο τώρα όσο και στο μέλλον, όπως γράφει το Euronews.

Γιατί προκαλεί τόσο μεγάλη ανησυχία αυτός ο Ελ Νίνιο;

Πέρα από τα ρεκόρ, πολλοί ανησυχούν για το τι μπορεί να σημαίνει ένας Ελ Νίνιο τέτοιας έντασης για τον καιρό σε ολόκληρο τον πλανήτη τους επόμενους μήνες.

Το φαινόμενο Ελ Νίνιο ξεκινά από τον Ειρηνικό, αλλά οι επιπτώσεις του γίνονται αισθητές παγκοσμίως. Όταν τα νερά κοντά στον ισημερινό θερμαίνονται ασυνήθιστα, απελευθερώνουν θερμότητα στην ατμόσφαιρα, ανεβάζοντας τις παγκόσμιες θερμοκρασίες και αλλάζοντας τις περιοχές όπου σημειώνονται βροχοπτώσεις.

Με τις θερμοκρασίες των ωκεανών να βρίσκονται ήδη σε επίπεδα ρεκόρ, αυτός ο Ελ Νίνιο θα μπορούσε να φέρει εντονότερη ζέστη, ξηρασία και ισχυρές βροχοπτώσεις σε ευάλωτες περιοχές, εκτοξεύοντας τις παγκόσμιες θερμοκρασίες σε νέα υψηλά -αποκτώντας έτσι τα προσωνύμια «Γκοτζίλα» και «Σούπερ» Ελ Νίνιο.

Ορισμένες από αυτές τις επιπτώσεις είναι ήδη αισθητές. Η Ινδία έχει καταγράψει βροχοπτώσεις μουσώνων χαμηλότερες από τις φυσιολογικές, ενώ η Νότια Αφρική αντιμετωπίζει αυξημένο κίνδυνο ξηρασίας.

Παρότι η Ευρώπη είναι αμφίβολο να βιώσει τις πλέον σοβαρές άμεσες επιπτώσεις, ο Ελ Νίνιο μπορεί να επηρεάσει τον χειμερινό καιρό, ενώ οι ξηρασίες ή οι καταστροφές των σοδειών σε άλλα μέρη του κόσμου ενδέχεται να διαταράξουν την εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων που εισάγονται στην Ευρώπη.

Η απειλή ήδη κινητοποιεί τις κυβερνήσεις παγκοσμίως. Αυτόν τον μήνα, ο κυβερνήτης της Καλιφόρνια, Γκάβιν Νιούσομ, κήρυξε προληπτικά την πολιτεία σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, ώστε να προετοιμαστεί για πιθανές πλημμύρες, κατολισθήσεις, διάβρωση των ακτών και ισχυρές χειμερινές καταιγίδες.

Πώς μπορούμε να προετοιμαστούμε για έναν αναπόφευκτο Ελ Νίνιο;

Όσες προετοιμασίες κι αν κάνουμε, ένα πράγμα παραμένει αναπόφευκτο: ο Ελ Νίνιο είναι ένα φυσικό φαινόμενο. Ωστόσο, ακόμη κι αν δεν μπορούμε να τον αποτρέψουμε, οι προγνώσεις μάς δίνουν περιθώριο μηνών για να προετοιμαστούμε.

«Το κλειδί είναι η διαχείριση του νερού και η προετοιμασία για τις αλλαγές στο πού και πότε σημειώνονται βροχοπτώσεις», εξηγεί ο Νταβίντε Φαράντα, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS) και βασικός συγγραφέας της Διακυβερνητικής Επιτροπής του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC).

Για παράδειγμα, εξηγεί ότι οι κυβερνήσεις μπορούν να αποθηκεύουν και να διανέμουν το νερό πιο προσεκτικά, να ελέγχουν καλύτερα τη χρήση των ταμιευτήρων και των υπόγειων υδάτων, να προσαρμόζουν τα προγράμματα καλλιέργειας και τις πρακτικές άρδευσης, καθώς και να προετοιμάζουν τις τοπικές κοινωνίες για ξηρασίες ή πλημμύρες.

Ο Οργανμός Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) έχει επίσης παράσχει συγκεκριμένες συμβουλές. Οι αγρότες, σύμφωνα με στελέχη του FAO, μπορούν να περιορίσουν τις απώλειες αλλάζοντας τις ημερομηνίες σποράς, ποτίζοντας τις πιο δροσερές ώρες της ημέρας, αποθηκεύοντας νερό πριν από τις ξηρασίες και λαμβάνοντας μέτρα για την προστασία των καλλιεργειών και του ζωικού κεφαλαίου από την ακραία ζέστη.

Ορισμένες κυβερνήσεις έχουν ήδη προχωρήσει σε οικονομική ενίσχυση.

Το Ηνωμένο Βασίλειο δεσμεύτηκε να διαθέσει έως και 15 εκατομμύρια λίρες (17 εκατομμύρια ευρώ) για να βοηθήσει τις ευάλωτες χώρες να προετοιμαστούν για αυτόν τον Ελ Νίνιο. Τα κονδύλια αυτά θα χρηματοδοτήσουν μέτρα που κυμαίνονται από τον εμβολιασμό του ζωικού κεφαλαίου πριν από την εκδήλωση ξηρασίας, έως την ενίσχυση κατοικιών πριν από πλημμύρες και την παροχή οικονομικής βοήθειας σε αγρότες πριν από την καταστροφή των σοδειών.

Η κλιματική δράση θα μπορούσε να περιορίσει τις μελλοντικές ζημιές

Τα περισσότερα φαινόμενα Ελ Νίνιο αυξάνουν τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία κατά περίπου 0,2°C. Παρότι αυτό αρκεί για να πυροδοτήσει ακραίες καιρικές συνθήκες σε ολόκληρο τον Παγκόσμιο Νότο, αποτελεί ένα μικρό μόνο μέρος της επιπλέον θέρμανσης που προκαλείται από την κλιματική αλλαγή.

Η καύση ορυκτών καυσίμων έχει ανεβάσει τις μέσες παγκόσμιες θερμοκρασίες επιφάνειας κατά περίπου 1,3°C έως 1,4°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, προετοιμάζοντας το έδαφος για το καυτό καλοκαίρι της Ευρώπης που προκάλεσε εκτεταμένες ξηρασίες και πυρκαγιές.

Ως εκ τούτου, οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο επιδεινώνονται από έναν πλανήτη που ήδη θερμαίνεται. Γι' αυτό το 2025 ήταν το τρίτο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ -θερμότερο ακόμη και από το έτος Ελ Νίνιο του 2016- παρά τη φυσική ψυκτική επίδραση του φαινομένου Λα Νίνια.

Πρόσφατες έρευνες υποδηλώνουν ότι η κλιματική αλλαγή ενισχύει δραματικά και το ίδιο το φαινόμενο Ελ Νίνιο. Μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο διαπίστωσε ότι τα φαινόμενα Ελ Νίνιο είναι κατά 36% ισχυρότερα σε σύγκριση με την προβιομηχανική εποχή, μια τάση που οι ερευνητές συνδέουν με τη θέρμανση που προκαλείται από την ανθρώπινη δραστηριότητα.

Εάν η κλιματική αλλαγή καθιστά τον Ελ Νίνιο ισχυρότερο, τότε η προετοιμασία από μόνη της έχει όρια. Ωστόσο, ο Φαράντα επισημαίνει ότι η μείωση των εκπομπών ρύπων μπορεί να κάνει τη διαφορά μακροπρόθεσμα.

Ένας θερμότερος πλανήτης σημαίνει πιο ακραία ζέστη, μεγαλύτερη πίεση στους υδάτινους πόρους και, σε ορισμένες περιοχές, περισσότερες βροχοπτώσεις. Η μείωση των εκπομπών δεν θα σταματούσε τον φυσικό κλιματικό κύκλο που οδηγεί στον Ελ Νίνιο, εξηγεί ο ίδιος, αλλά θα μειώσει την ανθρωπογενή θέρμανση που καθιστά αυτές τις απειλές σοβαρότερες.

Αυτό σημαίνει ότι η ζημιά δεν είναι εντελώς εκτός του ελέγχου μας. «Δεν μπορούμε να εξαλείψουμε τον Ελ Νίνιο μέσω του μετριασμού της κλιματικής αλλαγής», καταλήγει ο Φαράντα, «αλλά μπορούμε να περιορίσουμε τον βαθμό στον οποίο η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τις συνέπειές του».