Η ρωγμή στη μεσαία τάξη, τα διχίλιαρα του Άδωνι και το «κατάστρωμα» του Τσίπρα

Η εκλογική συμμαχία που δοκιμάζεται

Η πολιτική υπεροχή της Νέας Δημοκρατίας στις δύο προηγούμενες εθνικές αναμετρήσεις δεν στηρίχθηκε μόνο στην αδυναμία των αντιπάλων της. Καθοριστικό ρόλο είχε η εμπιστοσύνη ευρύτερου τμήματος επαγγελματιών, μικρών επιχειρηματιών και μισθωτών, που αντιμετώπισε τον Κυριάκο Μητσοτάκη ως ασφαλέστερη επιλογή για την οικονομία. Αυτή η σχέση εμφανίζει πλέον σοβαρές ρωγμές. Οι μετρήσεις που εξετάζονται στο κυβερνητικό επιτελείο καταγράφουν κόπωση, δυσφορία και απομάκρυνση ενός τμήματος του κοινού που θεωρούσε μέχρι πρόσφατα τη Νέα Δημοκρατία φυσικό πολιτικό του χώρο. Η πίεση από τη φορολογία, το λειτουργικό κόστος και την ακρίβεια έχει περιορίσει την ανοχή, ενώ η προσδοκία αισθητής βελτίωσης δεν έχει επιβεβαιωθεί για μεγάλο μέρος της αγοράς. Στο Μέγαρο Μαξίμου γνωρίζουν ότι χωρίς την επανασύνδεση με αυτή την κοινωνική δεξαμενή, η εκλογική αριθμητική δυσκολεύει αισθητά. Γι’ αυτό και η Θεσσαλονίκη αποκτά φέτος πολύ πιο συγκεκριμένο πολιτικό ακροατήριο.

Η ΔΕΘ ως δοκιμή αξιοπιστίας

Οι εξαγγελίες που προετοιμάζονται για τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης αναμένεται να στοχεύσουν ακριβώς στο τμήμα που απομακρύνεται, δηλαδή στους ελεύθερους επαγγελματίες, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και νοικοκυριά με εισοδήματα που πιέζονται χωρίς να εντάσσονται στις χαμηλότερες οικονομικές κατηγορίες. Το κυβερνητικό σχέδιο επιδιώκει να αποκαταστήσει την αίσθηση ότι η ανάπτυξη δεν αφορά μόνο στους μεγάλους δείκτες και τους ισολογισμούς, αλλά φτάνει και στην πραγματική οικονομία. Το δύσκολο, όμως, δεν είναι να ανακοινωθεί ένα πακέτο μέτρων, αλλά να θεωρηθεί επαρκές και πειστικό. Η μεσαία τάξη έχει ακούσει επανειλημμένα υποσχέσεις για ελαφρύνσεις και πλέον αξιολογεί το αποτέλεσμα στο καθαρό εισόδημα, όχι στο ύψος των εξαγγελιών. Η κυβέρνηση θα επιχειρήσει στη ΔΕΘ να ξαναχτίσει μια σχέση που υπήρξε εκλογικά καθοριστική. Αν τα μέτρα εκληφθούν ως προσωρινή προεκλογική διόρθωση, το όφελος θα είναι περιορισμένο. Η φετινή ομιλία δεν θα κριθεί στο χειροκρότημα της αίθουσας, αλλά στην αντίδραση της αγοράς την επόμενη ημέρα.

Η ομολογία της παρέας

Ο Άδωνις Γεωργιάδης δεν επιχείρησε καν να ντύσει με μη πειστικές εξηγήσεις τη χρηματοδότηση συγκεκριμένου μέσου. Σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν στον αέρα του OPEN, παραδέχθηκε ευθέως ότι δόθηκαν 2.000 ευρώκαι απέδωσε την επιλογή στο γεγονός ότι οι άνθρωποι του site ήταν φίλοι του. Η απάντηση δεν ήταν απλώς ατυχής. Ήταν πολιτικά αποκαλυπτική, επειδή εμφάνισε τη διαχείριση δημόσιου χρήματος σαν υπόθεση προσωπικών σχέσεων και όχι ως διαδικασία που οφείλει να στηρίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια. Όταν η Μίνα Καραμήτρου ζήτησε να μάθει αν θεωρεί αυτή την πρακτική κανονική, ο υπουργός δεν έδωσε ουσιαστική απάντηση. Επέλεξε την ειρωνεία και την προσωπική επίθεση, επιχειρώντας να μετατρέψει τον ελεγχόμενο σε κατήγορο. Ο κυνισμός και η πρόκληση δεν εντοπίζονται μόνο στη φράση «ήταν φίλοι μου». Εντοπίζονται κυρίως στη βεβαιότητα ότι δεν χρειαζόταν να δοθεί καμία σοβαρή εξήγηση.

Όταν η ακρίβεια βαφτίζεται λαϊκισμός

Η αντιπαράθεση έγινε ακόμη πιο αποκαλυπτική όταν η συζήτηση πέρασε από τα F-35 και τα εθνικά θέματα στην πραγματική ζωή των πολιτών. Η δημοσιογράφος Μίνα Καραμήτρου υπενθύμισε ότι στην κάλπη ο ψηφοφόρος θα μετρήσει πρώτα τις τιμές στο σούπερ μάρκετ, τη βενζίνη και τα έξοδα των παιδιών του. Η απάντηση του Άδωνι Γεωργιάδη ήταν να μιλήσει για λαϊκισμό. Εκεί ακριβώς φάνηκε η απόσταση ανάμεσα στο -εκτός πραγματικότητας πολλές φορές- κυβερνητικό αφήγημα και στην κοινωνική πραγματικότητα. Ο υπουργός πήγε να καταγγείλει την υποκρισία και κατέληξε να αποκαλύψει την αλαζονεία της εξουσίας.

Πόσοι «φίλοι» χωρούν στον κρατικό κορβανά;

Για να επιστρέψω στις 2000 ευρώ που παραδέχτηκε ο Άδωνις ότι έδωσε στα φιλαράκια του, θα πρέπει να σημειώσω ότι το πρόβλημα δεν εξαντλείται σε αυτό το ποσό ούτε στη δημόσια παραδοχή της συναλλαγής. Η φράση του Άδωνι Γεωργιάδη αποκτά μεγαλύτερο πολιτικό βάρος επειδή γεννά το αυτονόητο ερώτημα: αν οι προσωπικές σχέσεις αποτελούν αποδεκτό κριτήριο για μία χρηματοδότηση, πόσες ανάλογες περιπτώσεις έχουν προηγηθεί; Και δεν είναι μόνο ο Άδωνις. Από όσο γνωρίζω είναι και άλλοι υπουργοί που έχουν δώσει τέτοιους είδους χρηματικά ποσά, δηλαδή δωράκια, σε φίλους, υπό τη μορφή κρατικής διαφήμισης. Στον δημόσιο βίο ακούγονται διαρκώς ιστορίες για «φιλικά» μέσα, προνομιακές προσβάσεις και επιλεκτική μεταχείριση. Κάθε μεμονωμένο διχίλιαρο μπορεί να εμφανίζεται ασήμαντο. Όλα μαζί, όμως, σχηματίζουν έναν λογαριασμό που αν τον αναλύσει κάποιος θα διαπιστώσει ότι είναι πολύ βαρύς για την τσέπη του πολίτη. Εκτός του ότι πρόκειται για κρατικό χρήματα, την ίδια ώρα τα νοικοκυριά μετρούν το κόστος των τροφίμων, των καυσίμων και της εκπαίδευσης, ενώ η επικαιρότητα γεμίζει με νέες έρευνες και καταγγελίες. Η κοινωνία δεν εξοργίζεται μόνο για το ύψος των ποσών. Εξοργίζεται επειδή βλέπει ότι για τους πολλούς υπάρχει λιτότητα, ενώ για τους “φίλους” φαίνεται να υπάρχει πάντα ένα διαθέσιμο ταμείο και... τονωτικά πακέτα.

Στο κατάστρωμα και χωρίς κρατήσεις

Σας το είχα γράψει εδώ και καιρό: ο Αλέξης Τσίπρας δεν έχει τάξει σε κανέναν πρώτο τραπέζι πίστα στο νέο κόμμα. Το μήνυμα από την Αμαλίας ήταν σαφές και μάλλον λιγότερο ελκυστικό για όσους περίμεναν έτοιμους ρόλους: "Όποιος θέλει ας εγγραφεί ως απλός μέλος και τα υπόλοιπα στην πορεία". Ο Γιώργος Καραμέρος φαίνεται ότι το άκουσε. Λίγες ημέρες μετά την παραίτησή του από τη βουλευτική έδρα του ΣΥΡΙΖΑ, ανακοίνωσε ότι εντάσσεται στην Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη, επιλέγοντας μάλιστα να υπογραμμίσει πως δεν διεκδικεί θέση στην πρώτη σειρά. Η αναφορά του ότι μια ζωή ταξιδεύει στο κατάστρωμα μόνο τυχαία δεν είναι. Ο φίλος μου ο Γιώργος κατάλαβε το σκεπτικό της Αμαλίας και στο βίντεο που ανέβασε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο ο Τσίπρας θέλει να οργανώσει αυτή τη φάση: πολλοί επιβάτες, αλλά χωρίς προπωλημένα εισιτήρια εξουσίας. Όποιος μπαίνει τώρα, μπαίνει χωρίς εγγυήσεις, χωρίς τίτλο και χωρίς βεβαιότητα ότι θα βρει καμπίνα όταν το πλοίο απομακρυνθεί από το λιμάνι.

Ο εξώστης γεμίζει ξανά

Η κίνηση Καραμέρου, πάντως, δεν θα είναι η τελευταία. Αρκετοί ετοιμάζονται να ακολουθήσουν την ίδια διαδρομή, ακόμη κι αν γνωρίζουν ότι στην Αμαλίας δεν μοιράζονται από τώρα ψηφοδέλτια, αξιώματα και προνομιακές θέσεις. Το νέο σχήμα χρειάζεται πρώτα να εμφανίσει κοινωνική και οργανωτική πυκνότητα και μετά να ανοίξει τη συζήτηση για τους πρωταγωνιστές του. Γι’ αυτό και η πρόσκληση προς τους ενδιαφερόμενους παραμένει σκόπιμα λιτή: μπείτε, καταγραφείτε και περιμένετε. Κάπως έτσι, πρόσωπα που άλλοτε είχαν συνηθίσει τα μπροστινά έδρανα καλούνται να ξαναδοκιμάσουν την υπομονή του εξώστη, όπως είχε γίνει κατά την παρουσίαση της "Ιθάκης". Ο Καραμέρος το παρουσίασε ως συμμετοχή σε συλλογικό ταξίδι και όχι ως προσωπική μεταγραφή. Ωραία η διατύπωση, αλλά το πολιτικό μήνυμα είναι πιο πρακτικό: ο Τσίπρας συγκεντρώνει κόσμο χωρίς ακόμη να δεσμεύεται απέναντι σε κανέναν. Το πλοίο μπορεί πράγματι να γεμίσει. Το ποιοι, όμως, θα μείνουν στο κατάστρωμα και ποιοι θα περάσουν τελικά στη γέφυρα, θα φανεί πολύ αργότερα.

Το Μαξίμου χάνει τον έλεγχο

Στην κυβέρνηση δεν υπάρχει πλέον μία ενιαία γραμμή που ξεκινά από το πρωθυπουργικό γραφείο και καταλήγει παντού με την ίδια ένταση. Οι προσωπικές στρατηγικές έχουν γίνει δεύτερο σύστημα εξουσίας, παράλληλο με το επίσημο. Υπουργοί και κορυφαία στελέχη μετρούν ακροατήρια, διαμορφώνουν αυτόνομο προφίλ και επενδύουν στην επόμενη ημέρα. Ο Άκης Σκέρτσος συγκεντρώνει δυσαρέσκεια, ο Άδωνις Γεωργιάδης ανοίγει μέτωπα χωρίς περιορισμούς και κομματικοί παράγοντες διευρύνουν συνεχώς και... ανησυχητικά για την Ηρώδου Αττικού, τη δημόσια παρουσία τους. Η εικόνα δεν παραπέμπει σε συντονισμένο επιτελείο. Παραπέμπει σε κυβέρνηση όπου κάθε ισχυρός παίκτης φροντίζει πρώτα τη δική του θέση και προστατεύει το προσωπικό του ακροατήριο. Αυτό το κλίμα δεν είναι το πιο κατάλληλο ώστε η Νέα Δημοκρατία να εμφανιστεί ως συμπαγές σύνολο στις εκλογές...

Οι αποστάσεις γίνονται προεκλογικό πρόβλημα

Η ασυνεννοησία δεν περιορίζεται στις δημόσιες εμφανίσεις. Στο παρασκήνιο έχουν διαμορφωθεί ψυχρές σχέσεις και ανταγωνισμοί που επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργία της κυβέρνησης. Ο Παύλος Μαρινάκης και ο Κωστής Χατζηδάκης δεν εμφανίζονται να κινούνται με κοινό βηματισμό, ενώ αντίστοιχες αποστάσεις διαπιστώνονται και μεταξύ άλλων κορυφαίων υπουργών. Ο Νίκος Δένδιας, από την πλευρά του, ακολουθεί σταθερά δική του διαδρομή, χωρίς να εμπλέκεται στο παιχνίδι των εσωτερικών ισορροπιών. Το αποτέλεσμα είναι πολλά μικρά κέντρα, διαφορετικές προτεραιότητες και ελάχιστη εμπιστοσύνη μεταξύ τους. Όσο πλησιάζουν οι εκλογές, η συλλογική λειτουργία υποχωρεί και η προσωπική επιβίωση αποκτά μεγαλύτερο βάρος, με εμφανές κόστος.

Ο πρωθυπουργός και το κενό γύρω του

Η ανησυχία δεν βρίσκεται μόνο στις σχέσεις των υπουργών, αλλά στην απόσταση ανάμεσα στο Μέγαρο Μαξίμου και την Κοινοβουλευτική Ομάδα. Βουλευτές μεταφέρουν προβληματισμό για την ακρίβεια και την κοινωνική φθορά, χωρίς να είναι βέβαιοι ότι οι προειδοποιήσεις τους φτάνουν στον Κυριάκο Μητσοτάκη. Έτσι ο πρωθυπουργός διατηρεί τον πρώτο ρόλο, αλλά κινδυνεύει να μείνει χωρίς πολιτικό μηχανισμό γύρω του. Αν οι υπουργοί σχεδιάζουν προσωπικά, οι βουλευτές αισθάνονται παραμερισμένοι και οι εσωτερικές σχέσεις παραμένουν παγωμένες, η προεκλογική περίοδος θα δοκιμάσει την κυβέρνηση. Πριν αντιμετωπίσει την αντιπολίτευση, η Νέα Δημοκρατία θα πρέπει να αποδείξει πως λειτουργεί ως πραγματικά ενιαίος πολιτικός φορέας.

Οι πρώτες λίστες γράφονται στην Κρήτη

Στο επιτελείο του Αντώνη Σαμαρά θεωρούν ότι ακόμη και σε μια δύσκολη εκλογικά περιοχή πρέπει να υπάρχει οργανωμένη παρουσία από την πρώτη ημέρα. Γι’ αυτό και το Ηράκλειο έχει μπει στον σχεδιασμό του νέου πολιτικού φορέα, με συναντήσεις που γίνονται μακριά από κάμερες και ανακοινώσεις. Ο Γρηγόρης Ροκαδάκης και ο Γιάννης Λυρώνης βρίσκονται μεταξύ των προσώπων με τα οποία έχει υπάρξει επικοινωνία. Παράλληλα, η περίπτωση του γιατρού Γρηγόρη Πασπάτη εξακολουθεί να αξιολογείται, χωρίς μέχρι στιγμής δημόσια κίνηση από την πλευρά του. Οι τελικές επιλογές αναμένονται αφού ολοκληρωθεί η χαρτογράφηση των τοπικών συσχετισμών.

Η σιωπή Βενιζέλου άνοιξε συζητήσεις

Η περιορισμένη δημόσια παρουσία του Ευάγγελου Βενιζέλου το τελευταίο διάστημα έχει αρχίσει να απασχολεί ορισμένα στελέχη του ΠΑΣΟΚ. Όχι επειδή υπάρχει κάποια συγκεκριμένη πληροφορία για επικείμενη παρέμβασή του, αλλά επειδή ο πρώην πρόεδρος του κόμματος συνηθίζει να τοποθετείται όταν θεωρεί ότι οι πολιτικές εξελίξεις αποκτούν ιδιαίτερο βάρος. Η απουσία του από τη δημόσια συζήτηση αφήνει χώρο για διαφορετικές ερμηνείες, ειδικά σε μια περίοδο κατά την οποία η Χαριλάου Τρικούπη αναζητά σταθερό βηματισμό. Δεν είναι σαφές αν η στάση του αποτελεί απλή επιλογή αποχής ή αν περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να μιλήσει. Το βέβαιο είναι ότι στο ΠΑΣΟΚ κάποιοι παρακολουθούν ήδη το ημερολόγιο των παρεμβάσεών του.

Η μεγάλη επιστροφή των ναυπηγείων

Η ελληνική ναυπηγική βιομηχανία μπαίνει ξανά στον χάρτη των μεγάλων στρατηγικών επενδύσεων. Η τριμερής συνεργασία Ελλάδας, Ηνωμένων Πολιτειών και Νότιας Κορέας δημιουργεί προοπτική κινητοποίησης 1,35 δισ. δολαρίων και έως 10.000 εξειδικευμένων θέσεων εργασίας, με αιχμή τις νέες παραγωγικές υποδομές και τη μεταφορά τεχνολογίας. Η Κίμπερλι Γκιλφόιλ παρουσίασε το σχέδιο ως ευκαιρία επαναφοράς κρίσιμων βιομηχανικών δυνατοτήτων στην Ελλάδα, συνδυάζοντας την κορεατική τεχνογνωσία με την αμερικανική ισχύ και την ελληνική ναυτιλιακή παρουσία. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να επισκευάζονται πλοία, αλλά να αποκτήσει ξανά η χώρα δυνατότητα κατασκευής σύνθετων συστημάτων μεγάλης κλίμακας.

Από τα εμπορικά πλοία στον αμυντικό πυρήνα

Η συνεργασία αυτή δεν αφορά μόνο στην εμπορική ναυτιλία. Η αναφορά σε φρεγάτες, κορβέτες και υποβρύχια δείχνει ότι το νέο σχέδιο συνδέεται ευθέως με τις ανάγκες του Πολεμικού Ναυτικού, του 6ου Στόλου και των συμμαχικών δυνάμεων στη Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα. Η Ελλάδα μπορεί έτσι να εξελιχθεί σε περιφερειακό κόμβο κατασκευής, υποστήριξης και συντήρησης στρατιωτικών πλοίων. Η γεωγραφική της θέση, η ναυτική παράδοση και οι υφιστάμενες υποδομές δημιουργούν μια βάση που δύσκολα προσφέρεται αλλού στην περιοχή. Αν το σχέδιο προχωρήσει, τα ελληνικά ναυπηγεία θα αποτελούν κρίσιμο τμήμα της δυτικής αμυντικής αρχιτεκτονικής.

Το Anfield DP έδειξε το μοντέλο

Η τελετή στη Νότια Κορέα για το νέο δεξαμενόπλοιο της TEN έδωσε στην τριμερή συνεργασία ένα χειροπιαστό παράδειγμα. Το Anfield DP, κατασκευασμένο από τη Samsung Heavy Industries για τον όμιλο Τσάκου, αποτυπώνει τον συνδυασμό κορεατικής μηχανικής, ελληνικού εφοπλιστικού κεφαλαίου και αμερικανικών ενεργειακών συμφερόντων. Η παρουσία της ExxonMobil ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη στρατηγική διάσταση της εκδήλωσης. Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει πλέον τη ναυπηγική και την ενέργεια ως ενιαία εργαλεία ισχύος, όχι ως δύο ξεχωριστούς κλάδους. Το ζητούμενο είναι η δημιουργία μιας νέας βιομηχανικής αλυσίδας που θα συνδέει Αθήνα, Σεούλ και Ουάσιγκτον για πολλά χρόνια.

Οι τράπεζες άνοιξαν τη στρόφιγγα, αλλά... κυρίως για τους μεγάλους

Η εικόνα του Ιουνίου δείχνει εντυπωσιακή: η καθαρή τραπεζική χρηματοδότηση έφτασε τα 3,501 δισ. ευρώ, σχεδόν διπλάσια από τον Μάιο, ενώ ο ιδιωτικός τομέας απορρόφησε 3,288 δισ. ευρώ. Πίσω από το γενικό ποσοστό, όμως, φαίνεται καθαρά ποιοι έχουν πραγματική πρόσβαση στο χρήμα. Οι επιχειρήσεις πήραν 2,983 δισ. ευρώ και ο ετήσιος ρυθμός χρηματοδότησής τους ανέβηκε στο 10,2%. Μόνο οι μη χρηματοπιστωτικές εταιρείες απορρόφησαν 2,235 δισ. ευρώ μέσα σε έναν μήνα. Η πιστωτική επέκταση δεν μοιράζεται ομοιόμορφα, αλλά κατευθύνεται κατά κύριο λόγο εκεί όπου οι τράπεζες βλέπουν ισχυρότερους ισολογισμούς, εξασφαλίσεις και χαμηλότερο κίνδυνο. Το σύστημα εμφανίζει αυξημένη ρευστότητα και καταθέσεις, αλλά η άνεση αυτή δεν μεταφράζεται αυτόματα σε χρηματοδότηση ολόκληρης της οικονομίας. Οι τράπεζες δανείζουν περισσότερο, συνεχίζουν όμως να αποφασίζουν με μεγάλη αυστηρότητα ποιος δικαιούται να περάσει την πόρτα.

Στην ουρά μένουν οι μικροί

Η συνέχεια των στοιχείων είναι ακόμη πιο αποκαλυπτική. Οι ελεύθεροι επαγγελματίες, οι αγρότες και οι ατομικές επιχειρήσεις πήραν καθαρή χρηματοδότηση μόλις 47 εκατ. ευρώ, ενώ ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής παρέμεινε αρνητικός στο -2,6%. Οι ιδιώτες και τα μη κερδοσκοπικά ιδρύματα έλαβαν 258 εκατ. ευρώ, ποσό αισθητά μικρότερο από εκείνο που κατευθύνθηκε στις μεγάλες επιχειρήσεις. Η περίφημη επιτάχυνση της χρηματοδότησης δεν αγγίζει με την ίδια ένταση εκείνους που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από ρευστότητα. Την ίδια στιγμή, οι καταθέσεις αυξάνονται με ετήσιο ρυθμό 8,8%, εξασφαλίζοντας στις τράπεζες άφθονη και σχετικά φθηνή χρηματοδοτική βάση. Η αντίφαση είναι καθαρή, αφού το τραπεζικό σύστημα διαθέτει περισσότερα κεφάλαια, αλλά κρατά τους μικρούς πελάτες σε καθεστώς αυστηρής αξιολόγησης, περιορισμένων ορίων και ακριβότερου δανεισμού. Οι τράπεζες ενισχύουν τη δική τους ασφάλεια, χωρίς να γεφυρώνουν το χάσμα χρηματοδότησης που χωρίζει τις μεγάλες εταιρείες από την υπόλοιπη πραγματική οικονομία.