Νέο χωροταξικό για ΑΠΕ: Πού μπαίνουν τα όρια σε φωτοβολταϊκά και αιολικά - Οι κανόνες έως το 2050

Σε μια νέα φάση περνά η ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στην Ελλάδα, με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ να επιχειρεί να βάλει σαφέστερους κανόνες στο πού και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορούν να εγκαθίστανται φωτοβολταϊκά, αιολικά και άλλες τεχνολογίες πράσινης ενέργειας.

«Στόχος μας είναι να παράγουμε περισσότερη ελληνική ενέργεια από τον ήλιο και τον άνεμο, ενισχύοντας την ενεργειακή μας αυτονομία και εξασφαλίζοντας πιο προσιτές τιμές για νοικοκυριά και επιχειρήσεις», αναφέρει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, περιγράφοντας τη βασική φιλοσοφία του νέου σχεδιασμού. Το ζητούμενο είναι διπλό: περισσότερες ΑΠΕ, αλλά με σαφέστερα χωροταξικά όρια και ισχυρότερη προστασία του περιβάλλοντος.

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ εγκρίθηκε με υπουργική απόφαση και δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 19 Αυγούστου 2026, αντικαθιστώντας ουσιαστικά το πλαίσιο του 2008, όταν η συμμετοχή των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα ήταν σαφώς περιορισμένη.

Δεκαοκτώ χρόνια αργότερα, οι συνθήκες έχουν αλλάξει ριζικά. Η ανάπτυξη φωτοβολταϊκών και αιολικών έχει επιταχυνθεί, η αποθήκευση ενέργειας αποκτά κεντρικό ρόλο και η Ελλάδα καλείται παράλληλα να ανταποκριθεί στους στόχους του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα.

Το ΕΣΕΚ προβλέπει για το 2030 συμμετοχή των ΑΠΕ σε ποσοστό τουλάχιστον 43% στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας και 75,7% στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Με το νέο πλαίσιο, η ανάπτυξη των ΑΠΕ επιχειρεί έτσι να μετακινηθεί από την περίοδο της ταχείας διείσδυσης σε εκείνη της οργανωμένης χωρικής ανάπτυξης.

Όπως τονίζει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η αξιοποίηση του ήλιου και του ανέμου «απαιτεί σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον», με στόχο να αποσαφηνιστούν τόσο οι περιοχές όπου μπορούν να αναπτυχθούν νέα έργα όσο και εκείνες στις οποίες η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος θα υπερισχύει.

Φωτοβολταϊκά: Η νέα «κόκκινη γραμμή» και το όριο του 1,5%

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές του νέου χωροταξικού αφορά τα φωτοβολταϊκά, για τα οποία θεσπίζεται ενιαίο πλαίσιο περιορισμών σε ολόκληρη τη χώρα.

Νέοι φωτοβολταϊκοί σταθμοί δεν θα μπορούν να εγκαθίστανται, μεταξύ άλλων, σε προστατευόμενες περιοχές Natura 2000, δάση και δασικές εκτάσεις, υγροτόπους Ραμσάρ, μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης, αισθητικά δάση και Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους.

Στις περιοχές αποκλεισμού περιλαμβάνονται επίσης προστατευόμενες ζώνες πολιτιστικής κληρονομιάς, Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης. Μετά τη δημόσια διαβούλευση, στον κατάλογο προστέθηκαν ακόμη ιστορικοί τόποι, αρχαία και άλλα προστατευόμενα μνημεία, καθώς και περιοχές όπου βρίσκονται πηγές υδροληψίας νερού για ανθρώπινη κατανάλωση.

Ειδικές προβλέψεις ισχύουν και για τα πλωτά φωτοβολταϊκά, όπου θα λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.

Η σημαντικότερη ίσως αλλαγή αφορά, ωστόσο, τη συνολική έκταση που μπορούν να καταλαμβάνουν τα φωτοβολταϊκά. Η λεγόμενη «φέρουσα ικανότητα» των φωτοβολταϊκών θα υπολογίζεται πλέον σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας ως ποσοστό της συνολικής έκτασής της, ώστε να περιορίζονται οι υπερβολικές συγκεντρώσεις έργων και η πίεση σε άλλες χρήσεις γης.

Το ανώτατο όριο για τις νέες εγκαταστάσεις καθορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας. Η ρύθμιση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για περιοχές στις οποίες τα προηγούμενα χρόνια αναπτύχθηκαν μεγάλες συγκεντρώσεις φωτοβολταϊκών και εκφράστηκαν αντιδράσεις για τις επιπτώσεις στην αγροτική γη και στο τοπίο.

Αιολικά: Πού απαγορεύονται και τι αλλάζει σε Natura και νησιά

Αυστηρότερο πλαίσιο διαμορφώνεται και για τους νέους αιολικούς σταθμούς, με τον νέο χωροταξικό σχεδιασμό να διευρύνει ή να αποσαφηνίζει τις περιοχές στις οποίες δεν θα επιτρέπεται η εγκατάστασή τους. Στις ζώνες αποκλεισμού περιλαμβάνονται η Αττική και η Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, καθώς και περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων.

Απαγορεύσεις ή περιορισμοί προβλέπονται επίσης για υγροτόπους Ραμσάρ, μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, πυρήνες εθνικών δρυμών και συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης. Περιορισμοί τίθενται ακόμη σε νησιά έκτασης μικρότερης των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις, καθώς και σε εκτός σχεδίου περιοχές στις οποίες προβλέπονται χρήσεις τουρισμού και αναψυχής, σε Περιοχές Άνευ Δρόμων και σε ακτές κολύμβησης.

Ιδιαίτερη μεταχείριση προβλέπεται για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του Natura 2000 που αφορούν την ορνιθοπανίδα. Σε αυτές, η εγκατάσταση αιολικών μπορεί να επιτρέπεται μόνο κατ' εξαίρεση, εφόσον αυτό προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό της περιοχής υπερβαίνει τα 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.

Παράλληλα, μετά τη δημόσια διαβούλευση ενισχύθηκε η σύνδεση του χωροταξικού σχεδιασμού των ΑΠΕ με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, καθώς προβλέπεται απαγόρευση νέων αιολικών στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του ΕΧΠ Τουρισμού.

Ειδικοί κανόνες για τα νησιά

Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί το νησιωτικό τοπίο, όπου η εγκατάσταση νέων αιολικών θα συνοδεύεται από αυξημένες απαιτήσεις αξιολόγησης. Για νέους αιολικούς σταθμούς προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου κατά το στάδιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, ώστε να εξετάζονται το μέγεθος της εγκατάστασης, ο χαρακτήρας του τοπίου και οι επιπτώσεις στις θέες.

Στις ορεινές περιοχές των νησιών η αξιολόγηση θα γίνεται κατά περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη τα μορφολογικά, οικολογικά και τοπιακά χαρακτηριστικά. Το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης του εδάφους από αιολικούς σταθμούς παραμένει στο 4% ανά Δημοτική Ενότητα.

Παράλληλα, προβλέπεται μια ειδική εξαίρεση για περιοχές όπου το μέσο αιολικό δυναμικό είναι χαμηλό, αλλά υπάρχουν συγκεκριμένα σημεία με ισχυρό άνεμο. Σε Δημοτικές Ενότητες όπου το μέσο δυναμικό είναι κάτω από 4 m/s, θα μπορεί κατ' εξαίρεση να εγκαθίσταται αιολικός σταθμός εφόσον αποδεικνύεται ότι στη συγκεκριμένη θέση το δυναμικό ξεπερνά τα 7,5 m/s και οι εγκαταστάσεις δεν υπερβαίνουν το 1% της φέρουσας ικανότητας της Δημοτικής Ενότητας.

Αποθήκευση ενέργειας και νέες τεχνολογίες στο επίκεντρο

Το νέο χωροταξικό δεν αφορά αποκλειστικά φωτοβολταϊκά και αιολικά. Στον ενεργειακό σχεδιασμό εντάσσονται επίσης το βιοαέριο, το βιομεθάνιο, η βιομάζα, η γεωθερμία και τα μικρά υδροηλεκτρικά, ενώ αναγνωρίζεται πλέον ρητά ο καθοριστικός ρόλος της αποθήκευσης ενέργειας.

Στο νέο πλαίσιο επισημαίνεται ότι η ανάπτυξη μονάδων αποθήκευσης είναι απαραίτητη ώστε να εξισορροπείται η μεταβλητότητα της παραγωγής από αιολικά και φωτοβολταϊκά. Η αποθήκευση μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό των απορρίψεων πλεονάζουσας πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας και στη συγκράτηση των τιμών κατά τις ώρες στις οποίες η παραγωγή από ΑΠΕ είναι χαμηλή.

Παράλληλα, ο σχεδιασμός ανοίγει περισσότερο τον δρόμο για νέες μορφές παραγωγής ενέργειας, μεταξύ των οποίων και η υπεράκτια ενέργεια και τα υπεράκτια αιολικά πάρκα, σε συνδυασμό με τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.

Το στοίχημα της κοινωνικής αποδοχής και οι αμετακίνητες ζώνες αποκλεισμού

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο επιχειρεί να απαντήσει όχι μόνο σε ενεργειακές και περιβαλλοντικές ανάγκες, αλλά και σε ένα ζήτημα που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία: την κοινωνική αποδοχή των έργων ΑΠΕ. Η γρήγορη εξάπλωση των ανανεώσιμων πηγών την προηγούμενη δεκαετία συνοδεύθηκε σε αρκετές περιοχές από αντιδράσεις και συγκρούσεις γύρω από τη χρήση γης, την αλλοίωση του τοπίου, τις επιπτώσεις στον τουρισμό και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.

Το νέο πλαίσιο επιχειρεί, συνεπώς, να προσφέρει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα τόσο στις τοπικές κοινωνίες όσο και στους επενδυτές, δημιουργώντας ένα σαφέστερο και πιο διαφανές περιβάλλον για τις αδειοδοτούσες αρχές και τις επιχειρήσεις. Η επιδίωξη είναι οι νέες επενδύσεις να κατευθύνονται εξαρχής σε χωροταξικά κατάλληλες περιοχές, περιορίζοντας την αβεβαιότητα και ενισχύοντας παράλληλα την αποδοχή των έργων από τις τοπικές κοινωνίες.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι οι περιοχές αποκλεισμού λειτουργούν ως ισχυρή «κόκκινη γραμμή». Τα Περιφερειακά και τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια θα μπορούν να εξειδικεύουν τις περιοχές προτεραιότητας, αλλά δεν θα μπορούν να μεταβάλλουν τις περιοχές αποκλεισμού που ορίζει το ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Σύμφωνα με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η επόμενη περίοδος ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας επιχειρεί να βασιστεί σε μια διαφορετική ισορροπία: όχι στο δίλημμα «ενέργεια ή περιβάλλον», αλλά στον εκ των προτέρων καθορισμό των περιοχών όπου μπορεί να αναπτυχθεί η πράσινη ενέργεια και εκείνων όπου πρέπει να υπερισχύει η προστασία του χώρου.

Όπως συνοψίζει ο Σταύρος Παπασταύρου, ο στόχος είναι «ανάπτυξη με σχέδιο, ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος και σαφείς κανόνες για όλους».