Στην αντεπίθεση το υπουργείο Οικονομικών κατά ΠΑΣΟΚ για τα κόκκινα δάνεια - Το «καρφί» για Τσίπρα

«Στο ΠΑΣΟΚ μοιράζουν ανέξοδες υποσχέσεις και στέλνουν τον λογαριασμό στους συνεπείς» αναφέρει το υπουργείο Οικονομικών, απαντώντας στην πρόταση της αξιωματικής αντιπολίτευσης για τη διαχείριση των «κόκκινων» δανείων.

Η κυβέρνηση παραθέτει στοιχεία για την εξέλιξη του ιδιωτικού χρέους και των μη εξυπηρετούμενων δανείων, μιλά για το μοντέλο της Κύπρου ενώ αφήνει αιχμές και για τον Αλέξη Τσίπρα.

«Με τέτοιες προτάσεις, η απόσταση από τις πιο αξέχαστες οικονομικές ιδέες του 2015 αρχίζει να γίνεται ανησυχητικά μικρή» σημειώνει χαρακτηριστικά το υπουργείο Οικονομικών.

Αναλυτικά η ανακοίνωση

Το ΠΑΣΟΚ φαίνεται να έχει ξεχάσει πολύ γρήγορα όσα η χώρα έμαθε πολύ ακριβά την προηγούμενη δεκαετία. Και όσο προσπαθεί να πλειοδοτήσει σε εύκολες υποσχέσεις, τόσο περισσότερο θυμίζει εκείνους που κάποτε κατήγγελλε.

Η συνταγή είναι γνώριμη. Μονομερείς αποφάσεις, εύκολες διαγραφές, ευρωπαϊκοί κανόνες που αντιμετωπίζονται ως εμπόδιο και η πεποίθηση ότι, αν η πραγματικότητα δεν συμφωνεί μαζί μας, μπορούμε απλώς να την παρακάμψουμε.

Με τέτοιες προτάσεις, η απόσταση από τις πιο αξέχαστες οικονομικές ιδέες του 2015 αρχίζει να γίνεται ανησυχητικά μικρή.

Κύπρος: Τι ισχύει στην πραγματικότητα

Η ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ εμφανίζει ως «κυπριακό μοντέλο» ένα δικαίωμα που η κυπριακή νομοθεσία δεν προβλέπει.

Το άρθρο 18 του κυπριακού Ν. 169(I)/2015, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει, προβλέπει ότι, πριν από την πώληση πιστωτικής διευκόλυνσης, ο δανειολήπτης μπορεί να υποβάλει πρόταση αγοράς. Η ακριβής διατύπωση του νόμου είναι:
«οι δανειολήπτες, οι εγγυητές τους και οι πάροχοι εξασφάλισής τους, εάν το επιθυμούν, δύνανται εντός χρονικής περιόδου σαράντα πέντε (45) ημερών […] να υποβάλουν πρόταση αγοράς της υπό πώληση πιστωτικής διευκόλυνσης».

Και, όταν πρόκειται για μέρος του χαρτοφυλακίου: «ειδοποιεί με επιστολή τον εμπλεκόμενο δανειολήπτη […] όπως εντός χρονικής περιόδου σαράντα πέντε (45) ημερών […] υποβάλουν πρόταση, εάν το επιθυμούν, για αγορά της υπό πώληση πιστωτικής διευκόλυνσης».

Αυτά λέει ο κυπριακός νόμος.

Πουθενά δεν προβλέπει ότι ο δανειολήπτης δικαιούται να αγοράσει το δάνειό του σε συγκεκριμένο ποσοστό της αξίας του. Πουθενά δεν προβλέπει ότι μπορεί να καταβάλει ένα αυθαίρετα καθορισμένο μέρος της τρέχουσας αξίας και να εξοφλήσει υποχρεωτικά την υπόλοιπη απαίτηση. Πουθενά δεν προβλέπει ότι ο πιστωτής υποχρεούται να αποδεχθεί την προσφορά του.

Η διάταξη προβλέπει δυνατότητα υποβολής πρότασης αγοράς, και σαφώς εννοείται ότι αφορά στην τρέχουσα αξία του δανείου. Δεν θεσπίζει δικαίωμα μονομερούς εξαγοράς της απαίτησης σε ποσοστό που αποφασίζει ο νομοθέτης.

Τι απαντούσε ο ΣΥΡΙΖΑ για το θέμα στον Κώστα Τζαβάρα

Αυτά μάλιστα αναφέρονται και σε σχετική απάντηση της Ειδική Γραμματείας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους το 2018, απαντώντας στη Βουλή στην ερώτηση του τότε Κοινοβουλευτικού Εκπροσώπου της Νέας Δημοκρατίας Κώστα Τζαβάρα.

Η απάντηση, με ημερομηνία 11.1.2018, αναφέρει επί λέξει για την Κύπρο:

«Με κρυφή την προσφορά κάποιου fund, δίνεται η δυνατότητα στο πιστωτικό ίδρυμα να δημοσιοποιήσει την πρόθεση του να πωλήσει απαίτηση […] και να αναμείνει 45 ημέρες για αντίδραση του δανειολήπτη (πρόταση εξαγοράς) ή να στείλει επιστολή στον δανειολήπτη με την οποία τον καλεί να υποβάλλει πρόταση εξαγοράς εντός 45 ημερών ενόψει της πώλησης του δανείου του».

Μάλιστα, το ερώτημα του τότε βουλευτή Κώστα Τζαβάρα είχε υποβληθεί πριν από την έκδοση της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2019/1023, η οποία στη συνέχεια έκλεισε κάθε σχετικό «παράθυρο» και διαμόρφωσε ένα σαφές ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Ανάλογο δικαίωμα με την Κύπρο υπάρχει και στην Ελλάδα

Αντίστοιχη δυνατότητα με την Κύπρο όπου προ της πώλησης υπάρχει η δυνατότητα ρύθμισης του δανείου υπάρχει και στην Ελλάδα, στο πλαίσιο του ελληνικού Κώδικα Δεοντολογίας, όπου μπορεί να διευθετηθεί είτε με εφάπαξ καταβολή σε μετρητά και διαγραφή τυχόν υπολοίπου της οφειλής του ή και άλλες λύσεις, σύμφωνα με την ικανότητα αποπληρωμής του και τις εύλογες δαπάνες διαβίωσής του.
Τα ανωτέρω αναφέρονται τόσο στον αρχικό όσο και στον αναθεωρημένο κώδικα δεοντολογίας, όπου ως «Διακανονισμός Απαιτήσεων» νοείται εξωδικαστική συμφωνία κατά την οποία το ίδρυμα λαμβάνει είτε εφάπαξ καταβολή είτε προκαθορισμένες τμηματικές καταβολές και, στο πλαίσιο αυτό, «ενδέχεται να προβαίνει σε μερική διαγραφή της απαίτησης».

Άρα, η Ελλάδα έχει ήδη αντίστοιχο μηχανισμό ως προς το ουσιαστικό αποτέλεσμα: ο οφειλέτης μπορεί, στο πλαίσιο της διαδικασίας ρύθμισης, να προτείνει εφάπαξ καταβολή και διαγραφή μέρους της απαίτησης.

- Η λύση εξατομικεύεται.

- Λαμβάνονται υπόψη η ικανότητα αποπληρωμής του οφειλέτη (όπως διαμορφώνεται από την περιουσιακή και την εισοδηματική του κατάσταση) και οι εύλογες δαπάνες διαβίωσής του.

Επομένως, άλλο είναι να δίνεται στον οφειλέτη η δυνατότητα να προτείνει εφάπαξ εξόφληση με διαγραφή μέρους της απαίτησης, με βάση την πραγματική οικονομική του κατάσταση και άλλο να θεσπίζεται ένα οριζόντιο δικαίωμα του οφειλέτη να επιβάλει στον πιστωτή εξαγορά του δανείου σε ένα προκαθορισμένο ποσοστό της αξίας του. Το πρώτο το έχουμε ήδη στην Ελλάδα. Το δεύτερο δεν το προβλέπει ούτε η Κύπρος.

Τί προβλέπει το Ευρωπαικό Δίκαιο

Υπάρχει όμως και ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα: το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Μια ρύθμιση που θα επέβαλλε νομοθετικά στον πιστωτή να δεχθεί ένα προκαθορισμένο ποσοστό της απαίτησής του, ανεξάρτητα από την πραγματική οικονομική και περιουσιακή κατάσταση του οφειλέτη, θα λειτουργούσε στην ουσία ως νομοθετικά επιβαλλόμενη αναδιάρθρωση της απαίτησης.

Μια τέτοια ρύθμιση, στο μέτρο που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1023, θα ήταν αντίθετη προς την ευρωπαϊκή νομοθεσία, εφόσον δεν διασφαλίζει το «best-interest-of-creditors test», δηλαδή την αρχή της μη χειροτέρευσης της θέσης του διαφωνούντος πιστωτή.

Η Οδηγία 2019/1023 ορίζει στο άρθρο 2 παρ. 1 σημείο 6 τη σχετική αρχή που οφείλει να διέπει όλες τις αναδιαρθρώσεις: κανένας πιστωτής δεν μπορεί να ικανοποιηθεί με μικρότερο ποσό από αυτό που θα ελάμβανε σε περίπτωση ρευστοποίησης του συνόλου της περιουσιας. Η εν λόγω αρχή επαναλαμβάνεται σε διάφορα σημεία της οδηγίας (πχ άρθρο 10 παρ 2, άρθρο 11 κλπ) όπου γίνεται λόγος για σχέδια αναδιάρθρωσης οφειλών.

Επομένως, δεν μπορεί να θεσπιστεί ένα οριζόντιο, αυθαίρετο ποσοστό εξαγοράς για όλους τους οφειλέτες, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα πραγματικά δεδομένα κάθε περίπτωσης: η περιουσία, το εισόδημα, η ικανότητα αποπληρωμής, η αξία των εξασφαλίσεων και η ανάκτηση που θα μπορούσε να επιτύχει ο πιστωτής στο εναλλακτικό σενάριο.

Ποιος θα συνέχιζε να πληρώνει το δάνειό του, αν ήξερε ότι αφήνοντάς το να κοκκινίσει θα μπορούσε να το εξοφλήσει με μεγάλη έκπτωση;

Πέραν όμως αυτού, η θεσμοθέτηση μιας τέτοιας δυνατότητας δημιουργεί έναν τεράστιο ηθικό κίνδυνο και θέτει σε αμφισβήτηση την ίδια την έννοια της τραπεζικής πίστης. Γιατί να παραμείνει ένας δανειολήπτης συνεπής, εάν γνωρίζει ότι, αφήνοντας το δάνειό του να «κοκκινίσει», μπορεί στη συνέχεια να το εξαγοράσει με μεγάλη έκπτωση;

Και υπάρχει και η άλλη όψη: ποιο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα θα δάνειζε με τους ίδιους όρους, εάν γνώριζε ότι ο δανειολήπτης μπορεί αύριο να εξοφλήσει μόνο ένα μέρος της οφειλής του; Το αποτέλεσμα θα ήταν λιγότερη και ακριβότερη πίστη για όλους : επιχειρήσεις, νοικοκυριά και συνεπείς δανειολήπτες.

Ένα ερώτημα προς το ΠΑΣΟΚ

Άρα, η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική από αυτήν που παρουσιάζει η ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ.

• Η Κύπρος δεν δίνει στον οφειλέτη δικαίωμα να αγοράσει το δάνειό του σε ένα συγκεκριμένο ποσοστό της αξίας του. Του δίνει τη δυνατότητα να υποβάλει πρόταση αγοράς.

• Η Ελλάδα έχει ήδη αντίστοιχο μηχανισμό μέσω του Κώδικα Δεοντολογίας: ο οφειλέτης μπορεί να προτείνει οριστική διευθέτηση, ακόμη και εφάπαξ καταβολή με μερική διαγραφή της απαίτησης, με βάση την ικανότητα αποπληρωμής του και τις εύλογες δαπάνες διαβίωσής του.

Επομένως, το ερώτημα προς το ΠΑΣΟΚ είναι απλό:

Πού ακριβώς στον κυπριακό νόμο προβλέπεται το δικαίωμα του οφειλέτη να εξαγοράσει μονομερώς το δάνειό του σε ένα συγκεκριμένο ποσοστό της αξίας του;

Γιατί αυτή τη διάταξη, όσο κι αν αναζητήσει κανείς στον κυπριακό νόμο, δεν θα τη βρει.

Τα κυβερνητικά αποτελέσματα για το ιδιωτικό χρέος

Αντιθέτως οι πολιτικές που από το 2019 έχει υιοθετήσει η Κυβέρνηση έχουν να παρουσιάσουν πολύ μετρήσιμα αποτελέσματα στο πεδίο του ιδιωτικού χρέους. Συγκεκριμένα:

• Ο δείκτης του ιδιωτικού χρέους ως % του ΑΕΠ για την Ελλάδα το 2025, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat ανήλθε σε 96,6%, με τον μέσο όρο του δείκτη για τις 27 χώρες της Ε.Ε να ανέρχεται στο 119,3%. Η Ελλάδα βρίσκεται στην 15η θέση (σε φθίνουσα σειρά) ως προς τον εν λόγω δείκτη.

• Ως γενική εικόνα για το ιδιωτικό χρέος, από το 2018 ο δείκτης Ληξιπρόθεσμο Ιδιωτικό Χρέος ως ποσοστό επί τοις εκατό (%) του συνολικού Ιδιωτικού Χρέους, έχει παρουσιάσει σημαντική μείωση 14 ποσοστιαίων μονάδων, κλείνοντας σε 56,7% το Q1 2026 από 70,8%, δείχνοντας έτσι την αποκατάσταση όσον αφορά στην εύρυθμη εξυπηρέτηση των οφειλών.

• Στους χρηματοδοτικούς φορείς (τράπεζες & servicers) έχουμε μείωση των κόκκινων δανείων από 99,7 δις ευρώ το 2018 σε 72,34 δις ευρώ σήμερα, αλλά και σημαντική βελτίωση του δείκτη ΜΕΔ/Εξυπηρετούμενο δανεισμό. Ο εν λόγω δείκτης από 101,3% το 2018 έχει πέσει στο 39,7 %. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι αν ανατρέξουμε στο 2018 εξυπηρετούμενος και μη-εξυπηρετούμενος δανεισμός ήταν σχεδόν στα ίδια επίπεδα, ενώ σήμερα ο εξυπηρετούμενος δανεισμός είναι υπερδιπλάσιος του μη-εξυπηρετούμενου (εκτός από τη μείωση σε απόλυτους αριθμούς που αναφέραμε).