Ιωάννης Χωματάς (ΔΕΣΦΑ) στο Συνέδριο της «Η»: Η Ελλάδα διάδρομος μεταφοράς φυσικού αερίου προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη

Τον κομβικό ρόλο των ελληνικών υποδομών φυσικού αερίου στη νέα ενεργειακή γεωγραφία της Νοτιοανατολικής Ευρώπης ανέδειξαν ο Ιωάννης Χωματάς, Διευθυντής Ανάπτυξης Έργων του ΔΕΣΦΑ, και η Maria Rita Galli, Διευθύνουσα Σύμβουλος της AKTOR LNG, μιλώντας στο 3ο οικονομικό συνέδριο της «Η», «Η Ελλάδα του Aύριο - Redefining Growth in Southeastern Europe».

Ο κ. Χωματάς περιέγραψε τον μετασχηματισμό της Ελλάδας από χώρα τελικού προορισμού του φυσικού αερίου σε πύλη εισόδου και διαμετακόμισης προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη. Από την πλευρά της, η κ. Galli παρουσίασε τη στρατηγική της AKTOR LNG για τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου χαρτοφυλακίου προμήθειας και πώλησης LNG, με μεσοπρόθεσμο στόχο τα 5 δισ. κυβικά μέτρα έως το 2031.

Η αντιστροφή της ροής του φυσικού αερίου

Όπως εξήγησε ο κ. Χωματάς, επί δεκαετίες το φυσικό αέριο κινούνταν από τον Βορρά προς τον Νότο, με την Ελλάδα να αποτελεί το σημείο απόληξης του συστήματος και να διαθέτει μια σχετικά μικρή αγορά, προσανατολισμένη κυρίως στην κάλυψη των εγχώριων αναγκών.

Η εικόνα αυτή, όπως είπε, άλλαξε ριζικά μέσα στα τελευταία τέσσερα χρόνια. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έφερε στο προσκήνιο δύο βασικές προτεραιότητες: την ασφάλεια εφοδιασμού, ώστε να εξασφαλίζονται οι απαιτούμενες ποσότητες, και την οικονομικότητα, ώστε οι τιμές για τον τελικό καταναλωτή να παραμένουν όσο το δυνατόν πιο συγκρατημένες.

Κεντρικό ρόλο στην επίτευξη αυτών των στόχων, τόνισε, έχουν οι υποδομές. Σύμφωνα με τον Διευθυντή Ανάπτυξης Έργων του ΔΕΣΦΑ, απαιτούνται αγωγοί και εγκαταστάσεις LNG, σταθμοί συμπίεσης που θα προσφέρουν μεγαλύτερη ευελιξία, καθώς και νέα σημεία διασύνδεσης. Παράλληλα, τα εθνικά συστήματα πρέπει να λειτουργούν πλέον ως τμήματα ενός ευρύτερου και συντονισμένου περιφερειακού δικτύου.

Οι υποδομές που ενίσχυσαν τη θέση της Ελλάδας

Η Ελλάδα βρέθηκε σε πλεονεκτική θέση κατά τη διάρκεια της ευρωπαϊκής ενεργειακής κρίσης, σημείωσε ο κ Χωματάς, καθώς είχε ήδη δρομολογήσει μια σειρά κρίσιμων έργων. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι σταθμοί συμπίεσης στην Αμπελιά και την Κομοτηνή, οι οποίοι έχουν πλέον ολοκληρωθεί και προσφέρουν αυξημένη ευελιξία στο σύστημα.

Σημαντική σημείωσε, ότι είναι επίσης η επέκταση του δικτύου προς τη Δυτική Μακεδονία, καθώς και η διασύνδεση με τον IGB και το βουλγαρικό σύστημα, το FSRU της Αλεξανδρούπολης και τον αγωγό TAP. Η ολοκλήρωση του έργου ενίσχυσης της σύνδεσης με τον TAP διευρύνει περαιτέρω τις δυνατότητες αξιοποίησης του αγωγού και υποστηρίζει τις αμφίδρομες ροές.

Μέσα από αυτά τα έργα, η Ελλάδα έχει εξελιχθεί σε πύλη εισόδου και σε διάδρομο μεταφοράς φυσικού αερίου προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη.

Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσεται και ο αγωγός Καρπερή–Κομοτηνή, η κατασκευή του οποίου ξεκίνησε στις αρχές Σεπτεμβρίου και αναμένεται να διαρκέσει περίπου δύο έως δυόμισι χρόνια. Ο νέος αγωγός, διαμέτρου 30 ιντσών, θα αντιμετωπίσει σημεία συμφόρησης που υπήρχαν στο υφιστάμενο δίκτυο των 24 ιντσών και θα υποστηρίξει τόσο τις αυξανόμενες ανάγκες των βιομηχανιών της περιοχής όσο και τις ροές από το FSRU της Αλεξανδρούπολης.

Το 20% των ποσοτήτων κατευθύνεται πλέον σε εξαγωγές

Ο Κάθετος Διάδρομος ξεκίνησε ως πρωτοβουλία για την υποστήριξη της Ουκρανίας μετά την έναρξη του πολέμου, ώστε να διασφαλιστεί η τροφοδοσία της με φυσικό αέριο. Σήμερα έχει αποκτήσει ευρύτερη περιφερειακή διάσταση, με τη συμμετοχή των βαλκανικών χωρών και με έμφαση στις τεχνικές, εμπορικές και ρυθμιστικές προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη λειτουργία του.

Όπως επισήμανε ο κ. Χωματάς, τα επιμέρους εθνικά συστήματα πρέπει να συνεργάζονται και να προσφέρουν στην αγορά ένα κοινό προϊόν, λειτουργώντας στην πράξη ως ενιαίο σύστημα. Ο ΔΕΣΦΑ έχει αναλάβει από την αρχή συντονιστικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια, η οποία ήδη αρχίζει να αποδίδει μετρήσιμα αποτελέσματα.

Στο οκτάμηνο, οι εξαγωγές φυσικού αερίου προς τον Βορρά ήταν περίπου 2,5 φορές υψηλότερες, ενώ σχεδόν το 20% των ποσοτήτων που διακινήθηκαν μέσω του ελληνικού συστήματος κατευθύνθηκε σε εξαγωγές.

Παράλληλα, το LNG αντιπροσωπεύει περίπου το 50% των συνολικών ποσοτήτων που εισέρχονται στο ελληνικό δίκτυο μέσω της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης. Περίπου το 70%-75% των φορτίων αυτών προέρχεται από τις ΗΠΑ, ενώ στο σύστημα συμμετέχουν και προμηθευτές από χώρες όπως η Αίγυπτος και η Νιγηρία, ενισχύοντας τη διαφοροποίηση των πηγών.

Νέες δυνατότητες δημιουργεί και η διασύνδεση Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας, η οποία μπορεί μελλοντικά να επεκταθεί προς τη Σερβία, ανοίγοντας έναν πρόσθετο δυτικό κλάδο του Κάθετου Διαδρόμου.

AKTOR LNG: Στόχος τα 5 δισ. κυβικά μέτρα έως το 2031

Στην ανάγκη κάλυψης του μεγάλου εφοδιαστικού κενού που δημιουργείται στη Νοτιοανατολική Ευρώπη επικεντρώθηκε η Maria Rita Galli. Όπως ανέφερε, η ευρύτερη περιοχή θα χρειαστεί νέες ποσότητες άνω των 20 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου, καθώς περιορίζεται η παρουσία του ρωσικού αερίου και προχωρά η απανθρακοποίηση.

Πολλές χώρες της περιοχής, μεταξύ των οποίων η Σερβία και η Ρουμανία, εξακολουθούν να χρησιμοποιούν άνθρακα σε σημαντικό βαθμό για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Η σταδιακή απόσυρση των ανθρακικών μονάδων θα καλυφθεί σε μεγάλο βαθμό από τις ΑΠΕ, ενώ το φυσικό αέριο θα συνεχίσει να έχει ρόλο ως καύσιμο ευελιξίας και εξισορρόπησης.

Η κάλυψη των νέων αναγκών απαιτεί τη συμβολή πολλών πυλών εισόδου. Η Ελλάδα αναμένεται να αποτελέσει την κύρια πύλη στον Νότο, με συμπληρωματική συμβολή της Κροατίας και των τερματικών της Πολωνίας και της Λιθουανίας. Η θέση της Ελλάδας στην αφετηρία του διαδρόμου δημιουργεί, σύμφωνα με την κ. Galli, σημαντικές προοπτικές για την οικονομία και μπορεί να προσελκύσει νέες επενδύσεις σε υποδομές LNG.

Η στρατηγική της AKTOR LNG συνδέεται άμεσα με αυτή τη νέα αγορά. Η εταιρεία επιδιώκει να δημιουργήσει ένα χαρτοφυλάκιο προμήθειας και πώλησης, το οποίο θα συνδέει παραγωγούς LNG με αγοραστές της Νοτιοανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης που χρειάζονται μακροπρόθεσμες και ασφαλείς συμβάσεις τροφοδοσίας.

Ο μεσοπρόθεσμος στόχος της εταιρείας ανέρχεται σε 5 δισ. κυβικά μέτρα έως το 2031, ενώ, σύμφωνα με την επικεφαλής της, έχουν ήδη υπογραφεί συμφωνίες τόσο από την πλευρά των αγοραστών όσο και από την πλευρά των προμηθευτών.

Οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις μπορούν να μειώσουν τις τιμές

Κρίσιμη παράμετρο αποτελεί η εμπορική οργάνωση της αγοράς. Πολλοί αγοραστές εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι στην ανάληψη μακροχρόνιων δεσμεύσεων σε εθνικό επίπεδο, ενώ η μεταφορά των φορτίων απαιτεί βαθιά γνώση των logistics και συντονισμό των χρονοδιαγραμμάτων προσφοράς και ζήτησης.

Η σημερινή εξάρτηση από φορτία spot εντείνει την έκθεση της Ευρώπης στις διεθνείς διακυμάνσεις και στον ανταγωνισμό με την Ασία. Για τον λόγο αυτό, η κ. Galli εκτίμησε ότι η υπογραφή μακροπρόθεσμων συμβάσεων μπορεί να περιορίσει αισθητά το κόστος και να ενισχύσει τη σταθερότητα της αγοράς.

Για να λειτουργήσει αποτελεσματικά ο νέος διάδρομος απαιτείται ταυτόχρονη πρόοδος σε όλα τα επίπεδα: περισσότερες υποδομές LNG, ενίσχυση των αγωγών, νέες διασυνδέσεις μέσω Βόρειας Μακεδονίας, Αλβανίας και TAP, εμπορικές συμφωνίες και εναρμόνιση των ρυθμιστικών πλαισίων.

Η σύμπτωση του επενδυτικού ενδιαφέροντος της AKTOR LNG με το εκτεταμένο πρόγραμμα υποδομών του ΔΕΣΦΑ διαμορφώνει τις προϋποθέσεις για να εδραιωθεί η Ελλάδα ως βασική πύλη εισόδου LNG και ως στρατηγικός ενεργειακός κόμβος για τη Νοτιοανατολική και την Κεντρική Ευρώπη.