Ευρωπαϊκό «φρένο» στο Airbnb: Η Κομισιόν παρουσίασε τον «Νόμο για Οικονομικά Προσιτή Στέγαση»

Μεγαλύτερη νομική ασφάλεια στις ευρωπαϊκές πόλεις για να περιορίζουν τις βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb, όταν αυτές επιβαρύνουν τη στεγαστική κρίση, επιχειρεί να δώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τον Νόμο για την Οικονομικά Προσιτή Στέγαση (Affordable Housing Act), που παρουσίασε σήμερα (9/9).

Η στέγαση έχει γίνει πολύ ακριβή για πολλούς ανθρώπους στην ΕΕ. Για το 51% των Ευρωπαίων που ζουν σε πόλεις, η προσιτή τιμή της στέγασης αποτελεί άμεσο και επείγον πρόβλημα, σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο. «Πριν από έναν χρόνο υποσχέθηκα να αντιμετωπίσω το πρόβλημα της οικονομικά προσιτής στέγασης στην Ευρώπη. Σήμερα κάνουμε ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογραμμίζοντας ότι οι εργαζόμενοι σε βασικές υπηρεσίες και οι φοιτητές δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά να ζουν στις περιοχές όπου εργάζονται ή σπουδάζουν.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι βραχυχρόνιες μισθώσεις έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια στην ΕΕ, με τη δραστηριότητα στις τέσσερις μεγαλύτερες πλατφόρμες να έχει σχεδόν διπλασιαστεί μεταξύ 2018 και 2024, καταγράφοντας αύξηση 93%. Υπογραμμίζεται, επίσης, ότι οι βραχυχρόνιες μισθώσεις εμφανίζονται ιδιαίτερα συγκεντρωμένες στις περιοχές που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες στεγαστικές πιέσεις. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στο κέντρο της Μαδρίτης αντιστοιχούν περίπου 40 βραχυχρόνιες μισθώσεις ανά 100 κατοικίες που διατίθενται για μακροχρόνια μίσθωση, ενώ στο Ζάγκρεμπ, περισσότερο από το 19% των κατοικιών παραμένει ακατοίκητο.

Ολοένα και περισσότερες ευρωπαϊκές πόλεις επιβάλλουν ή εξετάζουν περιορισμούς στις τουριστικές μισθώσεις, καθώς η μετατροπή κατοικιών σε καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης μπορεί, σε περιοχές με έντονες στεγαστικές πιέσεις, να περιορίζει τη διαθεσιμότητα κατοικιών για μακροχρόνια μίσθωση και να επιβαρύνει τις τιμές. Ωστόσο, μέτρα που έχουν λάβει ευρωπαϊκές πόλεις και κράτη-μέλη για τον περιορισμό των βραχυχρόνιων μισθώσεων έχουν συχνά βρεθεί αντιμέτωπα με νομικές προσφυγές σχετικά με τη συμβατότητά τους με το δίκαιο της ΕΕ και, ειδικότερα, με τους κανόνες της ενιαίας αγοράς.

Με τη σημερινή πρόταση, η Επιτροπή επιχειρεί να προσφέρει μεγαλύτερη νομική σαφήνεια και ασφάλεια δικαίου στις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές Αρχές, διευκρινίζοντας υπό ποιες προϋποθέσεις μπορούν να λαμβάνουν μέτρα για την προστασία της οικονομικά προσιτής και διαθέσιμης κατοικίας, χωρίς να παραβιάζουν τους κανόνες της ενιαίας αγοράς.

Η πρόταση προβλέπει ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο για την αξιολόγηση μέτρων που αφορούν την κατοικία και επηρεάζουν την ενιαία αγορά, χωρίς να μεταφέρει την αρμοδιότητα για τη στεγαστική πολιτική στην ΕΕ. Οι αποφάσεις για το αν θα ληφθούν μέτρα και ποια θα είναι αυτά παραμένουν στην αρμοδιότητα των κρατών-μελών, των περιφερειών και των δήμων.

Ο επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης, Νταν Γιόργκενσεν, παραδέχτηκε ότι βρισκόμαστε σε «στεγαστική κρίση» με το μεγαλύτερο πρόβλημα να δημιουργείται από τη «βραχυχρόνια μίσθωση». Όπως είπε, χρειάζεται να αναληφθεί δράση, διότι «η στέγαση δεν είναι μόνο εμπόρευμα, αλλά δικαίωμα και θεμελιώδης πυλώνας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας». Ο ίδιος τόνισε ότι πέρα από την κατασκευή και την ανακαίνιση κατοικιών, είναι επείγον να αξιοποιηθούν καλύτερα τα υφιστάμενα σπίτια, ιδίως στις περιοχές που πλήττονται περισσότερο από τη στεγαστική κρίση.

Από την πλευρά της, η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Επιτροπής, Τερέσα Ριμπέρα, τόνισε ότι, όταν η αγορά δεν μπορεί να προσφέρει ένα τόσο θεμελιώδες αγαθό όπως μια οικονομικά προσιτή κατοικία, οι δημόσιες Αρχές έχουν την ευθύνη να δράσουν, σημειώνοντας ότι ο νέος νόμος παρέχει ασφάλεια δικαίου στις τοπικές Αρχές ώστε να αντιμετωπίσουν τη στεγαστική κρίση.

«Περιοχές υπό στεγαστική πίεση»

Κεντρική έννοια της πρότασης είναι ο προσδιορισμός των λεγόμενων «περιοχών υπό στεγαστική πίεση» (areas under housing stress), με βάση κοινή ευρωπαϊκή μεθοδολογία.

Μεταξύ των στοιχείων που θα μπορούν να λαμβάνονται υπόψη είναι η σχέση μεταξύ των τιμών των κατοικιών και των εισοδημάτων των κατοίκων, καθώς και άλλοι δείκτες που αποτυπώνουν τις πιέσεις στη διαθεσιμότητα και την οικονομική προσιτότητα της στέγασης.

Στις περιοχές αυτές, οι αρμόδιες Αρχές θα μπορούν να περιορίζουν τη χρήση κατοικιών για σκοπούς διαφορετικούς από την κύρια κατοικία, μεταξύ άλλων για βραχυχρόνιες τουριστικές μισθώσεις, παρατεταμένη αχρησία κατοικιών ή δεύτερες κατοικίες, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Τα μέτρα θα πρέπει να είναι στοχευμένα, αναγκαία και αναλογικά, ενώ οι Αρχές θα πρέπει να μπορούν να αποδεικνύουν ότι συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των τοπικών στεγαστικών πιέσεων.

Αυστηρότερο πλαίσιο για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις

Ειδικά για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, η Επιτροπή διευκρινίζει ότι οι περιορισμοί θα πρέπει να στοχεύουν δραστηριότητες που μειώνουν το διαθέσιμο απόθεμα κατοικιών για μακροχρόνια χρήση, ιδίως όταν η κλίμακα, η συχνότητα ή ο εμπορικός χαρακτήρας τους επιτείνουν τη στεγαστική πίεση.

Πριν επιβάλουν περιορισμούς, οι τοπικές Αρχές θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι η δραστηριότητα των βραχυχρόνιων μισθώσεων έχει προκαλέσει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομική προσιτότητα ή τη διαθεσιμότητα της κατοικίας για τουλάχιστον τρία χρόνια και ότι η ίδια αποτελεσματικότητα δεν μπορεί να επιτευχθεί με λιγότερο περιοριστικά μέτρα.

Παράλληλα, θα πρέπει να εφαρμόζουν και να επιβάλλουν τον ευρωπαϊκό κανονισμό για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων καταχώρισης και της αφαίρεσης ή απενεργοποίησης αγγελιών που δεν συμμορφώνονται με τους κανόνες.

Το νέο πλαίσιο αφορά επίσης μέτρα που σχετίζονται με την απόκτηση ή τη χρήση κατοικιών, όπως οι δεύτερες κατοικίες ή η παρατεταμένη κενότητα ακινήτων. Η Επιτροπή προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι οι όροι που συνδέονται με την απόκτηση ακινήτων δεν θα μπορούν να εφαρμόζονται αναδρομικά και ότι θα πρέπει να προβλέπονται κατάλληλες μεταβατικές ρυθμίσεις.