Το ραντεβού της Άγκυρας σε ναρκοθετημένο πεδίο: Η νέα γεωπολιτική «αρχιτεκτονική» των ΗΠΑ

Καθώς διανύουμε τις τελευταίες ημέρες του Ιανουαρίου 2026, η κινητικότητα στους διπλωματικούς διαδρόμους σε Αθήνα και Άγκυρα θυμίζει λεπτή άσκηση ισορροπίας σε τεντωμένο σχοινί.

Η επικείμενη συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η οποία οριστικοποιήθηκε για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Φεβρουαρίου (έως τις 16 του μηνός) πραγματοποιείται σε συγκυρία που η Τουρκία επαναφέρει τη στρατηγική των προκλήσεων μέσω Navtex μακράς διάρκειας, ενώ την ίδια ώρα η Ουάσιγκτον παρεμβαίνει με νέο σχήμα προσωπικών απεσταλμένων που υπόσχεται να αλλάξει τα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το πολιτικό σκηνικό θυμίζει κινούμενη άμμο, με την ελληνική κυβέρνηση να προσέρχεται στην Άγκυρα υπό το βάρος διπλής πίεσης. Από τη μία έχουμε τις τουρκικές αξιώσεις που «γκριζάρουν» το Αιγαίο έως το 2027 και από την άλλη τις αμερικανικές προσδοκίες για «γρήγορη λύση». Η Αθήνα επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει την εικόνα της σταθερότητας, καθιστώντας σαφές ότι η διατήρηση των ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας είναι απαραίτητη για την αποφυγή κρίσεων, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει την παραμικρή υπαναχώρηση από τις εθνικές κόκκινες γραμμές.

Οι αμετακίνητες «κόκκινες γραμμές» και ο ρόλος Γεραπετρίτη

Ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, σε πρόσφατη συνέντευξή του στον «Εθνικό Κήρυκα», έστειλε ξεκάθαρα μηνύματα προς πάσα κατεύθυνση, ορίζοντας το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθεί η Αθήνα. Η ελληνική πλευρά προσέρχεται στο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας με ατζέντα που αποκλείει ρητά κάθε συζήτηση για θέματα εθνικής κυριαρχίας. Όπως υπογράμμισε ο κ. Γεραπετρίτης, η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια αποτελεί «αναφαίρετο δικαίωμα της Ελλάδας» και σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί μέρος του διμερούς διαλόγου.

Οι κόκκινες γραμμές της Αθήνας παραμένουν συμπαγείς: η μοναδική διαφορά που αναγνωρίζεται είναι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, η οποία πρέπει να επιλυθεί αποκλειστικά στη βάση του Διεθνούς Δικαίου. Ο Έλληνας ΥΠΕΞ κατέστησε σαφές ότι «θέματα κυριαρχίας δεν αποτελούν μέρος του διαλόγου», βάζοντας τέλος σε κάθε σενάριο περί «ολιστικής προσέγγισης» που επιθυμεί η Άγκυρα. «Ο διάλογος δεν σημαίνει υποχώρηση ή απεμπόληση εθνικών συμφερόντων», τόνισε χαρακτηριστικά, συμπληρώνοντας πως οι αξίες που διέπουν την εξωτερική μας πολιτική είναι αδιαπραγμάτευτες και δεν επιδέχονται καμία έκπτωση.

Η «ακτινογραφία» της Άγκυρας: Προσδοκίες και όρια

Στο παρασκήνιο της προετοιμασίας, ανώτατες διπλωματικές πηγές επιβεβαιώνουν πως η σύγκληση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας θα λάβει χώρα «με κάθε βεβαιότητα» έως τα μέσα Φεβρουαρίου, προτού η τουρκική πλευρά εισέλθει στην περίοδο του Ραμαζανιού. Η σημασία αυτής της επαφής έγκειται στην πεποίθηση πως «θεωρείται επιτακτικό να παραμείνουν ενεργές οι γραμμές επικοινωνίας, ώστε να προλαμβάνονται οι εντάσεις και να εγγυηθεί η σταθερότητα στη γειτονιά μας». Μέσα σε περιβάλλον παγκόσμιας αβεβαιότητας, η Αθήνα και η Άγκυρα φαίνεται να συμμερίζονται την άποψη ότι τα ζητήματα που αφορούν στις δύο χώρες θα πρέπει να συζητούνται σε διμερές επίπεδο.

Παρά το γεγονός ότι «παραμένει το χάσμα στα κύρια σημεία τριβής», η ελληνική διπλωματία θεωρεί επιτυχία το ότι κατέστη εφικτό «να προστατευθεί η ηρεμία και να μην διολισθήσουν σε κρίσεις θέματα που άλλοτε πυροδοτούσαν επικίνδυνες αναφλέξεις». Ωστόσο, οι προσδοκίες παραμένουν ρεαλιστικές. Η ελληνική πλευρά ξεκαθαρίζει πως «λείπει ακόμα το κατάλληλο υπόβαθρο για την καθοριστική κίνηση» της ουσιαστικής συζήτησης για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ, καθώς δεν υφίσταται κοινή θέση ως προς το εύρος τους. Η θέση της Αθήνας παραμένει ακλόνητη: «Αρνούμαστε οποιοδήποτε διάλογο θέτει υπό αμφισβήτηση τα κυριαρχικά μας δικαιώματα».

Η γεωπολιτική «λαβίδα» και οι δηλώσεις Γκίλφοϊλ

Η μεγάλη ανατροπή στο ελληνοτουρκικό σκηνικό ακούει στα ονόματα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ και Τομ Μπάρακ. Η πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα, στην ομιλία της στο συνέδριο του Economist Impact, έδωσε το στίγμα της νέας αμερικανικής στρατηγικής. «Η Ελλάδα δεν είναι παθητικός θεατής στο ενεργειακό μέλλον της Ευρώπης, είναι πρωταγωνιστής», δήλωσε η Γκίλφοϊλ, συνδέοντας την οικονομική ασφάλεια με την εθνική ασφάλεια και την ενέργεια ως την κινητήρια δύναμή της.

Η πρέσβης, σε προηγούμενη συνέντευξη που παραχώρησε, υπογράμμισε τη σημασία του «ανοιχτού διαλόγου και της επικοινωνίας με την Τουρκία», υπογραμμίζοντας ουσιαστικά πως η στενή προσωπική της σχέση με τον Τομ Μπάρακ στην Άγκυρα αποτελεί πλεονέκτημα για τη σταθερότητα. «Εμπιστευόμαστε ο ένας τον άλλον και πιστεύω ότι αυτό μόνο ωφελεί την Ελλάδα και την Τουρκία», ανέφερε, σημειώνοντας ότι η επικοινωνία τους είναι τακτική και θα αποβεί πολύ ωφέλιμη για τα συμφέροντα όλων των πλευρών. Η στρατηγική της είναι σαφής: η Ελλάδα αποτελεί τον βασικό ενεργειακό κόμβο για το αμερικανικό LNG, γεγονός που την καθιστά αναντικατάστατο εταίρο της Ουάσιγκτον στην περιοχή.

Ο «παράγοντας Τραμπ» και η σπουδή για διμερή συνεννόηση

Οι εντεινόμενες φήμες για επικείμενη, δυναμική παρέμβαση του Ντόναλντ Τραμπ στα ελληνοτουρκικά εξηγούν, σε μεγάλο βαθμό, τη βιασύνη των δύο πλευρών να επιστρέψουν στο τραπέζι του διαλόγου. Αθήνα και Άγκυρα επιδιώκουν να δείξουν διεθνώς ότι οι δίαυλοι είναι ανοιχτοί, επιχειρώντας να ακυρώσουν κάθε πρόσχημα για έξωθεν εμπλοκή που θα μπορούσε να τους στερήσει τον έλεγχο των εξελίξεων. Η ελληνική ηγεσία επιμένει πως οι διμερείς διαφορές αφορούν αποκλειστικά στις δύο πλευρές, θέση που βρίσκει απρόσμενη ανταπόκριση στην Τουρκία.

Η Άγκυρα, που παραδοσιακά απεχθάνεται τη διεθνοποίηση των διαφορών της, ποντάρει πολλά στον Τραμπ για άλλα κρίσιμα μέτωπα, όπως η Συρία και η οικονομία της, και δεν επιθυμεί να «σπαταλήσει» το διπλωματικό της κεφάλαιο σε μια αμερικανική διαιτησία στο Αιγαίο. Ο διάλογος αποτελεί πλέον στρατηγική «δικλείδα» που επιτρέπει τόσο στον Κυριάκο Μητσοτάκη όσο και στον Ταγίπ Ερντογάν να διατηρήσουν τον έλεγχο της ατζέντας, μακριά από τις απρόβλεπτες παρεμβάσεις της Ουάσιγκτον που θα μπορούσαν να ανατρέψουν τις λεπτές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Navtex και η «απάντηση» Δένδια

Παρά το κλίμα του «πολιτικού διαλόγου», η Άγκυρα επιμένει στη στρατηγική των προκλήσεων, χαρακτηρίζοντας ως «τεχνικό ζήτημα» την έκδοση νέων, επ’ αόριστον Navtex για το Αιγαίο. Τουρκικές διπλωματικές πηγές διαμηνύουν ότι «επιθυμούμε τη διατήρηση της ηρεμίας», ωστόσο επιμένουν πως οποιαδήποτε ελληνική ερευνητική δραστηριότητα ανατολικά του 25ου μεσημβρινού θα πρέπει να γίνεται σε συνεννόηση με τις τουρκικές αρχές.

Αναφορικά με την πρόσφατη Navtex αόριστης διάρκειας, η ελληνική πλευρά τη χαρακτηρίζει «στερούμενη οποιασδήποτε νομικής βάσης», επισημαίνοντας πως εργαλειοποιείται ένας μηχανισμός ασφαλείας για να διαμορφωθεί μια μαξιμαλιστική θέση χωρίς νομικά ερείσματα. Το ζήτημα αυτό θα τεθεί με έμφαση στο τραπέζι των συνομιλιών, καθώς η Αθήνα αντιλαμβάνεται την κίνηση αυτή ως «συγκάλυψη εκβιασμού» που αποσκοπεί στη δημιουργία τετελεσμένων πριν από τη συνάντηση κορυφής.

Η απάντηση του υπουργού Εθνικής Άμυνας, Νίκου Δένδια, ήταν αυστηρή. «Είναι προφανές πως η Ελλάδα δεν μπορεί να πάρει στα σοβαρά μία τέτοια προσέγγιση και αυτό το ξέρει καλά η γειτονική χώρα», δήλωσε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι τέτοιες κινήσεις είναι «παντελώς εκτός πλαισίου». Παράλληλα, ο κ. Δένδιας ανακοίνωσε την επίσπευση της ανανέωσης της αμυντικής συμφωνίας με τη Γαλλία, η οποία αναμένεται να υπογραφεί την άνοιξη. Η συμφωνία αυτή, που περιλαμβάνει τη ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής και την απόκτηση της τέταρτης φρεγάτας Belharra, θεωρείται το «στρατηγικό βάθος» που θωρακίζει την εθνική κυριαρχία.

Το στοίχημα του Φεβρουαρίου και τα διδάγματα της ιστορίας

Η συνάντηση Μητσοτάκη - Ερντογάν τον προσεχή Φεβρουάριο θα δείξει αν η περίοδος της «νηνεμίας» έχει μέλλον. Οι συζητήσεις θα επικεντρωθούν και στη «θετική ατζέντα» (εμπόριο, τουρισμός), με στόχο να αποφευχθούν νέες εντάσεις. Ωστόσο, η ελληνική πλευρά δεν λησμονεί το παρελθόν.

Στην 30ή επέτειο από τα γεγονότα των Ιμίων, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανέφερε σε ανάρτησή του, «στο Αιγαίο δεν υπάρχουν “γκρίζες ζώνες” παρά μόνο γαλάζια νερά που δηλώνουν ότι η κυριαρχία και τα εθνικά μας δικαιώματα είναι αδιαπραγμάτευτα».

Στο ίδιο μήνυμα, ο πρωθυπουργός τόνισε ότι η Ελλάδα σήμερα «ανταποδίδει την τιμή» στους τρεις ήρωες, ενισχύοντας την άμυνα της χώρας, τις στρατηγικές συμμαχίες και την κοινωνική ενότητα μέσα από την πρόοδο της οικονομίας.

Με αφορμή τη συμπλήρωση 30 ετών από την κρίση των Ιμίων, ο Νίκος Δένδιας υπενθύμισε ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις έχουν αποκομίσει τα διδάγματα από τα λάθη του 1996, τονίζοντας ότι «πρέπει να προσέχουμε με την επίδειξη πατριωτισμού» από ιδιώτες που μπορεί να πυροδοτήσουν κρίσεις.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης προσέρχεται στην Άγκυρα από πλεονεκτική θέση, έχοντας τη στρατηγική αναβάθμιση της χώρας μέσω της «Ατζέντας 2030» και τη στήριξη της Ουάσιγκτον. Το μήνυμά του θα είναι σαφές: η σταθερότητα είναι προς το συμφέρον και των δύο λαών, αλλά η Ελλάδα δεν πρόκειται να κάνει καμία υποχώρηση σε θέματα κυριαρχίας. Το ραντεβού της Άγκυρας είναι το κρισιμότερο τεστ για τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, σε ένα διεθνές περιβάλλον που δεν επιτρέπει πλέον πειραματισμούς με την ασφάλεια.