Ενεργειακή ηγεμονία και η στρατηγική Τραμπ στην Ανατ. Μεσόγειο: Η Ελλάδα, «απαραίτητος σύμμαχος» απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό

Η προετοιμασία για τον 6ο Γύρο του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ στην Αθήνα διεξάγεται σε μια στιγμή που η γεωπολιτική θερμοκρασία στην Ανατολική Μεσόγειο χτυπά κόκκινο.

Η πρόσφατη τηλεφωνική επικοινωνία του Γιώργου Γεραπετρίτη με τον Μάρκο Ρούμπιο επιβεβαίωσε την πρόθεση της Ουάσιγκτον να επικυρώσει τη χώρα ως τον κεντρικό σταθεροποιητικό παράγοντα της περιοχής. Ωστόσο, η στρατηγική αυτή αναβάθμιση λαμβάνει χώρα υπό τη σκιά μιας επικίνδυνης τουρκικής υπαναχώρησης.

Παρά το καλό κλίμα που επιχειρήθηκε να παρουσιαστεί ότι επικράτησε κατά την πρόσφατη συνάντηση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Τούρκο Πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν, η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο σκληρή, καθώς η Άγκυρα επέλεξε να τινάξει στον αέρα το αφήγημα των «ήρεμων νερών», ανοίγοντας ακολούθως ξανά όλη τη σκληρή αναθεωρητική ατζέντα των μονομερών διεκδικήσεων και του τουρκολιβυκού μνημονίου αμέσως μετά την αναχώρηση της ελληνικής αντιπροσωπείας.

Σε αυτό το εκρηκτικό σκηνικό, ο Ντόναλντ Τραμπ παρεμβαίνει δυναμικά, προσφέροντας στην Αθήνα ένα ισχυρό γεωπολιτικό ανάχωμα που βασίζεται στο δόγμα «ειρήνη μέσω της ισχύος». Κατά την τελετή επίδοσης των διαπιστευτηρίων του νέου πρέσβη Αντώνη Αλεξανδρίδη, ο Αμερικανός Πρόεδρος όχι μόνο χαρακτήρισε τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις «ισχυρότερες από ποτέ», αλλά αναγνώρισε στην Ελλάδα μια «πραγματική ηγετική παρουσία» εντός του ΝΑΤΟ. Ο Τραμπ συνέδεσε ευθέως την ελληνική αμυντική υπεροχή με την ενεργειακή ασφάλεια, χαιρετίζοντας τη δέσμευση της Αθήνας για αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ, γεγονός που καθιστά τη χώρα τον προνομιακό συνομιλητή της Ουάσιγκτον στην περιοχή.

Οι συμφωνίες με τη Chevron στο στόχαστρο του τουρκικού Υπουργείου Άμυνας

Το ζήτημα του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου, το οποίο ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν έθεσε στον Ταγίπ Ερντογάν κατά τη διάρκεια των συνομιλιών τους, επανήλθε με πρωτοφανή ένταση από την τουρκική πλευρά μετά τη συμφωνία με τη Chevron. Η αντίδραση της Τουρκίας στις έρευνες υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης και της Πελοποννήσου είναι προκλητική. Το τουρκικό Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, παραμερίζοντας τη διπλωματική οδό, πήρε πάνω του τη διαχείριση της έντασης, χαρακτηρίζοντας τις δραστηριότητες της Ελλάδας «παράνομες» και αντίθετες προς τις σχέσεις καλής γειτονίας.

Η Άγκυρα προειδοποίησε εμμέσως πλην σαφώς την Αθήνα να μην προχωρήσει σε έρευνες σε περιοχές που η Τουρκία θεωρεί ότι έχει δεσμεύσει μέσω του παράνομου μνημονίου με τη Λιβύη. Η αναφορά στη ρηματική διακοίνωση της Λιβύης στον ΟΗΕ τον Μάιο του 2025 αποδεικνύει τον απόλυτο συντονισμό των δύο πλευρών για τη δημιουργία «γκρίζων ζωνών». Πρόκειται για μεθοδευμένη προσπάθεια παρεμπόδισης της αξιοποίησης κοιτασμάτων που θα μπορούσαν να καλύψουν τις ενεργειακές ανάγκες της Ελλάδας για 30 έως 40 χρόνια, αμφισβητώντας στην πράξη το Δίκαιο της Θάλασσας και τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας μας.

Η «συστολή» της Άγκυρας λόγω ΗΠΑ και η εξίσωση της Λιβύης

Στο ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον της Ανατολικής Μεσογείου, η Αθήνα επιδιώκει να ανοίξει διαύλους απευθείας συνεννόησης με την Λιβύη. Παρά το γεγονός ότι ο πρώτος γύρος των τεχνοκρατικών επαφών που έλαβε χώρα τον περασμένο Σεπτέμβριο στην ελληνική πρωτεύουσα δεν απέδωσε ακόμη ένα κοινό πλαίσιο κατανόησης, η προσδοκία για τη δεύτερη φάση των συνομιλιών στην παραμένει ενεργή. Η ελληνική διπλωματία επιχειρεί να αποδομήσει την επιρροή του τουρκολιβυκού μνημονίου μέσω της επίπονης διαδικασίας οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών, η οποία ωστόσο προσκρούει στην υιοθέτηση των τουρκικών θέσεων από τη μεταβατική λιβυκή κυβέρνηση, όπως αυτές αποτυπώθηκαν στη ρηματική διακοίνωση προς τον ΟΗΕ τον Μάιο του 2025.

Από την άλλη, το πλέον αξιοσημείωτο στοιχείο της παρούσας συγκυρίας είναι η εμφανής «συστολή», η προσοχή και συγκράτηση που επιδεικνύει η Άγκυρα στις αντιδράσεις της, αποφεύγοντας την άμεση μετωπική σύγκρουση στο πεδίο των ερευνών νότια της Κρήτης. Η προσεκτική αυτή στάση δεν είναι τυχαία, καθώς η εμπλοκή της αμερικανικής Chevron λειτουργεί ως ισχυρός αποτρεπτικός παράγοντας. Η Τουρκία, έχοντας ήδη υπογράψει μνημόνιο συνεργασίας με τον αμερικανικό κολοσσό για άλλες περιοχές, αντιλαμβάνεται ότι οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια θα την έφερνε σε ευθεία ρήξη με τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ και τον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ. Αυτή η ιδιότυπη αμερικανική «ασπίδα» επιτρέπει στην Αθήνα να προωθεί το ενεργειακό της πρόγραμμα, ενώ ταυτόχρονα προετοιμάζει το Προεδρικό Διάταγμα για το θαλάσσιο πάρκο στις νότιες Κυκλάδες, συμπεριλαμβανομένου του συμπλέγματος Κινάρου-Λεβίθων, αψηφώντας τις τουρκικές αιτιάσεις περί «γκρίζων ζωνών».

Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή παρέμβαση μέσω του Νταν Γιόργκενσεν προσδίδει μια νέα θεσμική θωράκιση στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου. Το «ηχηρό μήνυμα» των Βρυξελλών προς την Άγκυρα, ότι ο Great Sea Interconnector αποτελεί ευρωπαϊκό έργο με αδιαμφισβήτητη γεωπολιτική στήριξη, έρχεται να απαντήσει στον τουρκικό εκβιασμό που εκδηλώθηκε το καλοκαίρι του 2024 ανοιχτά της Κάσου. Η επισήμανση του Επιτρόπου ότι η ενωσιακή διάσταση του έργου θα διαμηνυθεί σε κάθε ενδιαφερόμενη τρίτη χώρα, στερεί από την Τουρκία το πρόσχημα των μονομερών διεκδικήσεων και θέτει τις κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Κύπρου προ των ευθυνών τους για την άμεση υλοποίηση ενός έργου που θωρακίζει την ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου.

Το ενεργειακό όραμα του Τραμπ και ο Κάθετος Διάδρομος

Απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό, ο Ντόναλντ Τραμπ τοποθετεί τον Κάθετο Διάδρομο ως τη νέα στρατηγική προτεραιότητα των ΗΠΑ. Ο Αμερικανός Πρόεδρος έκανε ειδική αναφορά στις εξαγωγές αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), εκτιμώντας ότι οι ελληνικές υποδομές θα ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια ολόκληρης της περιοχής. Η Ουάσιγκτον βλέπει στην Αθήνα τον απαραίτητο σύμμαχο που θα ηγηθεί της απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο, τροφοδοτώντας ολόκληρο τον άξονα μέχρι την Οδησσό.

Η πρέσβης των ΗΠΑ, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, ενίσχυσε αυτό το αφήγημα υπογραμμίζοντας ότι η ενεργειακή ασφάλεια είναι εθνική ασφάλεια στη νέα διατλαντική πραγματικότητα. Οι συμφωνίες με την ExxonMobil και τη Chevron είναι το αποτέλεσμα στρατηγικού συντονισμού που μετατρέπει την Ελλάδα σε ενεργειακή πύλη της Ευρώπης. Ο Τραμπ, μάλιστα, εξέφρασε την εκτίμησή του για τη «θαρραλέα» στάση της Ελλάδας να απέχει από το πλαίσιο καθαρών μηδενικών εκπομπών του ΙΜΟ, θεωρώντας ότι τέτοιες ρυθμίσεις επιβαρύνουν το παγκόσμιο εμπόριο και την επιχειρηματικότητα.

Ναυπηγεία, φρεγάτες και η ανάσχεση της Κίνας

Η στρατηγική εμβάθυνση επεκτείνεται και στην αμυντική βιομηχανία, με την προαναγγελία της τριμερούς συμφωνίας ναυπηγικής συνεργασίας μεταξύ ΗΠΑ, Ελλάδας και Νότιας Κορέας. Το σχέδιο αυτό συνδέεται άμεσα με τα Ναυπηγεία Ελευσίνας και την προοπτική ναυπήγησης αμερικανικών φρεγατών στην Ελλάδα, μια κίνηση που ο Πρόεδρος Τραμπ στηρίζει ως μέσο ενίσχυσης της διμερούς οικονομικής συνεργασίας.

Η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ τόνισε ότι η Ουάσιγκτον εργάζεται καθημερινά για την επιθετική ανάσχεση της κινεζικής επιρροής, ιδιαίτερα στον Πειραιά. Η δημιουργία ισχυρών ναυπηγικών υποδομών στην Ελευσίνα αποτελεί το στρατηγικό αντίβαρο που επιδιώκουν οι ΗΠΑ, μετατρέποντας την Ελλάδα σε βιομηχανικό προπύργιο της Δύσης. Παράλληλα, η συμμετοχή της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου στη Διάσκεψη για τα Κρίσιμα Ορυκτά στην Ουάσιγκτον αναδεικνύει την πρόθεση της Ελλάδας να συμμετάσχει στη νέα πολυμερή εμπορική συμφωνία που προωθεί η διοίκηση Τραμπ για την ενίσχυση της οικονομικής και εθνικής ασφάλειας.

Ενεργειακό προπύργιο

Ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος στην Αθήνα θα κληθεί να κεφαλαιοποιήσει αυτή την πρωτοφανή διπλωματική και ενεργειακή δυναμική. Η Ελλάδα, έχοντας την πλήρη στήριξη του Ντόναλντ Τραμπ και την ενεργό εμπλοκή αμερικανικών κολοσσών, καλείται να ορθώσει ανάστημα απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό που επανήλθε δριμύτερος μετά τη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν.

Η Αθήνα δεν είναι πλέον απλός παρατηρητής, αλλά ο ενεργειακός κόμβος που τροφοδοτεί ολόκληρο τον Κάθετο Διάδρομο και ο εγγυητής της ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η απάντηση στις τουρκικές προκλήσεις νότια της Κρήτης δίνεται μέσω των πράξεων: της κύρωσης της συμφωνίας με τη Chevron, της ναυπήγησης φρεγατών στην Ελευσίνα και της αδιατάρακτης πορείας προς την ενεργειακή κυριαρχία. Η «ηγετική παρουσία» που αναγνώρισε ο Λευκός Οίκος είναι η νέα πραγματικότητα που η Άγκυρα καλείται πλέον να αποδεχθεί, καθώς ο Τραμπ καθιστά σαφές ότι η ασφάλεια της περιοχής έχει πλέον ελληνική σφραγίδα.