Μία άτυπη, διακομματική συμμαχία απέναντι στον σεξιστικό και κακοποιητικό λόγο

Μόλις 16 μήνες χωρίζουν δύο στιγμές του ελληνικού κοινοβουλίου που δύσκολα συνάδουν. Ήταν Μάρτιος του 2025, όταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζητούσε δημόσια συγγνώμη από τη Ζωή Κωνσταντοπούλου για τη σεξιστική επίθεση του βουλευτή Δράμας της ΝΔ, Δημήτρη Κυριαζίδη, δηλώνοντας από το βήμα της Βουλής ότι «διαχωρίζω τη γυναίκα Ζωή, από την πολιτικό». Στις 24 Ιουλίου 2026, ήταν ο ίδιος ο πρωθυπουργός που, απευθυνόμενος στην πρόεδρο της Πλεύσης Ελευθερίας, σχολίαζε: «Μάλλον είστε σε κάποιον οίστρο, επειδή σήμερα γιορτάζουμε τη Γιορτή της Δημοκρατίας».

Η ιστορία με τον Κυριαζίδη, βέβαια, είχε και συνέχεια καθώς, μετά την απρεπέστατη αναφορά «άντε κάνε κανένα παιδί ή υιοθέτησε» προς την πολιτική αρχηγό, ακολούθησε η διαγραφή του («με εντολή Μητσοτάκη») από την Κοινοβουλευτική Ομάδα της ΝΔ. Η διαγραφή, ωστόσο, αποδείχθηκε προσωρινή, καθώς επτά μήνες αργότερα, τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, ο βουλευτής επανεντάχθηκε στην κοινοβουλευτική ομάδα – με εντολή τίνος, άραγε;

Η συζήτηση γύρω από τα όρια του πολιτικού λόγου και τις έμφυλες διακρίσεις, βέβαια, δεν είναι καινούργια· επανέρχεται σχεδόν κάθε φορά που προκύπτει μια νέα αφορμή. Πέρα από την αναφορά του πρωθυπουργού προς τη Ζωή Κωνσταντοπούλου, στο ίδιο κλίμα κινήθηκε και ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΝΔ, Δημήτρης Καιρίδης, ο οποίος, σε τηλεοπτική του συνέντευξη, χαρακτήρισε τις γυναίκες που στελεχώνουν την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη του Αλέξη Τσίπρα «ξανθά και όμορφα πουλέν στην πίστα».

Κύμα αντιδράσεων από γυναίκες πολιτικούς

Οι δηλώσεις του Δημήτρη Καιρίδη προκάλεσαν την άμεση αντίδραση στελεχών της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης που βρέθηκαν στο στόχαστρο των σχολίων του. Πρώτη απάντησε η τομεάρχισσα Πολιτισμού της ΕΛ.Α.Σ., Εύα Ρέντζου, κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι, όταν στερείται πολιτικών επιχειρημάτων, καταφεύγει σε σεξιστικά υπονοούμενα για την εμφάνιση των γυναικών, συνδέοντας μάλιστα την «πίστα» με τη δύσκολη καθημερινότητα που βιώνουν οι πολίτες εξαιτίας της ακρίβειας.

Στη συνέχεια ακολούθησε η τομεάρχισσα Κοινωνικής Πολιτικής, Παιδιού και Οικογένειας, Μαριζέτα Αντωνοπούλου, η οποία υποστήριξε ότι η ΝΔ επιχειρεί να απαξιώσει πολιτικά τις γυναίκες μέσα από στερεότυπα για την εμφάνισή τους, καταλήγοντας πως «στην πίστα του συμπλεγματικού σεξισμού, σάς αφήνουμε να χορεύετε μόνοι σας».

Η συζήτηση, ωστόσο, πολύ γρήγορα ξεπέρασε τα όρια της αντιπαράθεσης μεταξύ ΝΔ και ΕΛ.Α.Σ. Η τομεάρχισσα Ισότητας και Δικαιωμάτων του ΣΥΡΙΖΑ, Έλενα Ακρίτα, συνέδεσε τη φράση του πρωθυπουργού περί «οίστρου» με τις δηλώσεις Καιρίδη, υποστηρίζοντας ότι δεν πρόκειται για «ατυχείς διατυπώσεις», αλλά για εκφράσεις μιας βαθιά ριζωμένης σεξιστικής αντίληψης που εξακολουθεί να διαπερνά τον δημόσιο πολιτικό λόγο. Όπως σημείωσε, τέτοιες αναφορές δεν στοχεύουν στις πολιτικές θέσεις των γυναικών, αλλά αναπαράγουν έμφυλα στερεότυπα που τις απαξιώνουν λόγω του φύλου τους.

Θέση πήρε και η βουλεύτρια Αχαΐας της Νέας Αριστεράς, Σία Αναγνωστοπούλου, κάνοντας λόγο για έναν πατριαρχικό και ταξικά φορτισμένο λόγο που, όπως υποστήριξε, εκδηλώνεται διαχρονικά μέσα από επιθέσεις κατά γυναικών της Αριστεράς με επίκεντρο την εμφάνισή τους και όχι την πολιτική τους δράση.

Όταν οι κομματικές γραμμές περνούν σε δεύτερο πλάνο

Η αντιπαράθεση, όμως, ανέδειξε και μια λιγότερο αναμενόμενη εξέλιξη. Γυναίκες πολιτικοί από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους βρέθηκαν στην ίδια πλευρά της δημόσιας συζήτησης, εκφράζοντας τη στήριξή τους στη Ζωή Κωνσταντοπούλου και διαμορφώνοντας ένα άτυπο μέτωπο απέναντι σε συμπεριφορές που οι ίδιες χαρακτήρισαν σεξιστικές. Η πρόεδρος της Πλεύσης Ελευθερίας τις ευχαρίστησε δημόσια, μέσω των κοινωνικών δικτύων, ξεχωρίζοντας τις παρεμβάσεις της Έλενας Ακρίτα και της Μαριζέτας Αντωνοπούλου.

Η ίδια υποστήριξε ότι ο σεξιστικός και κακοποιητικός λόγος εξακολουθεί να αποτελεί μέρος της κοινοβουλευτικής καθημερινότητας, κάνοντας λόγο για ένα περιβάλλον που παραμένει εχθρικό απέναντι στις γυναίκες. Παράλληλα, σημείωσε ότι τέτοιες συμπεριφορές δεν συνιστούν μεμονωμένα λεκτικά ολισθήματα, αλλά εντάσσονται σε ένα διαχρονικό μοτίβο που συμβάλλει στην κανονικοποίηση του σεξισμού και της έμφυλης βίας.

Διαχρονικό μοτίβο

Οι παρεμβάσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Δημήτρη Καιρίδη αναζωπύρωσαν μια συζήτηση που κάθε άλλο παρά καινούργια είναι. Ο δημόσιος λόγος απέναντι στις γυναίκες πολιτικούς μετατοπίζεται συχνά από την πολιτική κριτική στην εμφάνιση, τη μητρότητα, την οικογενειακή κατάσταση ή σε στερεότυπα που σχετίζονται με το φύλο.

Ποιος θα ξεχάσει τον Κωνσταντίνο Κυρανάκη να λέει στην Πέτη Πέρκα, τον περασμένο Ιανουάριο, «μην τσιρίζετε κυρία μου. Εδώ είναι η Βουλή, δεν είναι η κουζίνα σας»; Ή τον Παύλο Πολάκη, απευθυνόμενο στη Μαρία Συρεγγέλα, να της λέει «να πάει να κάνει καμιά δουλειά»; Ή τον Άδωνι Γεωργιάδη, το 2018, να λέει στην Αννέτα Καββαδία «μη μου το παίζεις παρθένα»;

Το 2023, ο Θάνος Τζήμερος χαρακτήρισε ακατάλληλη για το χαρτοφυλάκιο του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας τη Σοφία Ζαχαράκη επειδή ήταν «άτεκνη και άγαμη». Ακόμη νωρίτερα, το 2014, ο Θεόδωρος Πάγκαλος είχε δηλώσει ότι θα προτιμούσε να δει τη Ρένα Δούρου με μπικίνι παρά στην Περιφέρεια Αττικής, ενώ την ίδια χρονιά η βουλεύτρια του ΠΑΣΟΚ Ροδούλα Ζήση είχε καταγγείλει ότι άνδρας συνάδελφός της την είχε αποκαλέσει «καλτσοδέτα».

Ως βαθιά ριζωμένη κοινωνική νοοτροπία, ο σεξισμός δύσκολα πρόκειται να εξαφανιστεί – τουλάχιστον άμεσα – από την πολιτική ζωή. Αυτό που τα τελευταία χρόνια δείχνει σταθερά να αλλάζει είναι η στάση των ίδιων των γυναικών πολιτικών, οι οποίες ολοένα και συχνότερα επιλέγουν να μην αφήνουν τέτοιες συμπεριφορές αναπάντητες και, ακόμη πιο συχνά, να μη μένουν μόνες απέναντί τους.

Πέρα από τις πολιτικές και ιδεολογικές διαφορές, φαίνεται να διαμορφώνεται σταδιακά ένας άτυπος κώδικας αλληλεγγύης. Η συνειδητοποίηση ότι ο σεξισμός δεν αφορά αποκλειστικά τη γυναίκα που βρίσκεται κάθε φορά στο στόχαστρο, αλλά συνολικά τη θέση των γυναικών στον δημόσιο βίο, φαίνεται να λειτουργεί ως κοινός τόπος. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον πολιτικό συμπέρασμα των τελευταίων ημερών: ότι, απέναντι στον σεξισμό, ακόμη και οι πιο έντονες κομματικές διαφορές μπορούν, έστω και προσωρινά, να υποχωρήσουν.