Τσίπρας στη ΔΕΘ: Αντίπαλος η ΝΔ, «ανταγωνιστής» το ΠΑΣΟΚ - Η επιχείρηση αποστασιοποίησης από τη μάχη της δεύτερης θέσης

Μία ημέρα πριν από τη συνέντευξη Τύπου του Αλέξη Τσίπρα στη ΔΕΘ, το βασικό ερώτημα ήταν αν ο πρώην πρωθυπουργός θα κατάφερνε να περάσει τον πήχη που ο ίδιος είχε βάλει με την παρουσίαση του «Εθνικού Σχεδίου Ανασυγκρότησης»: να τεκμηριώσει την αξιοπιστία και την εφαρμοσιμότητα μιας φιλόδοξης πρότασης και, ταυτόχρονα, να δώσει πολιτικό βάθος στην επιστροφή του. Μετά από σχεδόν τρεις ώρες ερωτήσεων και απαντήσεων στο «Ι. Βελλίδης» το απόγευμα της Τετάρτης (09/09), η απάντηση δεν είναι απολύτως μονοσήμαντη. Στο πολιτικό σκέλος, πάντως, ο Αλέξης Τσίπρας έδωσε σαφέστερο περίγραμμα στη στρατηγική με την οποία θέλει να φτάσει έως τις κάλπες, ενώ στο οικονομικό υπερασπίστηκε την κοστολόγηση του σχεδίου του, χωρίς όμως να απαντήσει όλα τα ερωτήματα που αναπόφευκτα προκύπτουν.

Βάζοντας σταθερά στο «στόχαστρο» τον Κυριάκο Μητσοτάκη και ανοίγοντας ένα –μικρό– παράθυρο μετεκλογικής συνεννόησης με το ΠΑΣΟΚ, επιχείρησε να συμπληρώσει το πολιτικό σκέλος του σχεδίου που παρουσίασε πριν από μία εβδομάδα στη Θεσσαλονίκη. Άλλωστε, ένα από τα βασικά μηνύματα που θέλησε να καταστήσει απολύτως σαφή ήταν η επιλογή του πολιτικού αντιπάλου του. «Με το ΠΑΣΟΚ δεν είμαστε αντίπαλοι, είμαστε ανταγωνιστές. Αντίπαλος είναι η Δεξιά», είπε, ενώ σε αρκετά σημεία της συνέντευξης επανέφερε στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Η διάκριση μεταξύ «ανταγωνιστή» και «αντιπάλου» δεν ήταν απλώς λεκτική. Ο πρώην πρωθυπουργός επιχείρησε, όσο το δυνατόν, να αποσυνδέσει τη μάχη της κάλπης από μια αναμέτρηση με το ΠΑΣΟΚ για τη δεύτερη θέση. Όταν, άλλωστε, ρωτήθηκε για τον εκλογικό στόχο της ΕΛ.Α.Σ., αρνήθηκε να ορίσει συγκεκριμένο ποσοστό: «Ο στόχος μου δεν είναι το 18%, το 17%, το 15% ή το 20%. Ο στόχος μου είναι να ηττηθούν στρατηγικά και εκλογικά αυτή η κυβέρνηση και ο κ. Μητσοτάκης».

Στην ίδια κατεύθυνση, όταν ρωτήθηκε για την απόφαση επιστροφής του στην κεντρική πολιτική σκηνή, υποστήριξε πως δεν επέστρεψε για να διεκδικήσει «ένα ποσοστό», αλλά επειδή θεωρούσε ότι είχε χαθεί η «ισορροπία» στο πολιτικό σύστημα και δεν υπήρχε ορατή προοπτική νίκης απέναντι στον Κυριάκο Μητσοτάκη. «Αν υπήρχε, θα έγραφα ένα δεύτερο βιβλίο», είπε χαρακτηριστικά. Πίσω από τις τοποθετήσεις μπορεί κανείς να διακρίνει μια αρκετά σαφή στρατηγική: ο επικεφαλής της ΕΛ.Α.Σ. επιχειρεί να αλλάξει το μέτρο με το οποίο το νέο πολιτικό εγχείρημα θα κριθεί τους επόμενους μήνες, μετατοπίζοντας τη συζήτηση από το ποιος διεκδικεί τη δεύτερη θέση στο εάν μπορεί να συγκροτηθεί απέναντι στη ΝΔ ένας διαφορετικός πολιτικός πόλος, με διακριτό πρόγραμμα και πρόταση διακυβέρνησης.

ΠΑΣΟΚ, συνεργασίες και δεύτερες κάλπες

Αυτή η στρατηγική εξηγεί σε μεγάλο βαθμό και την προσεκτική στάση που κράτησε ο κ. Τσίπρας απέναντι στο ΠΑΣΟΚ. Άφησε αιχμές για στελέχη της Χαριλάου Τρικούπη που, κατά την εκτίμησή του, «σιγοντάρουν» την κυβερνητική τακτική όταν μετατρέπουν τη συζήτηση σε μάχη για τη δεύτερη θέση, χωρίς πάντως να κρύψει τον ανταγωνισμό στον χώρο της Κεντροαριστεράς. Η ΕΛ.Α.Σ., όπως είπε, υπάρχει επειδή θεωρεί ότι το ΠΑΣΟΚ «δεν μπορεί να τα καταφέρει». Ταυτόχρονα, όμως, απέφυγε να κλείσει την πόρτα μιας δυνητικής συνεννόησης μετά τις εκλογές.

Ερωτώμενος σχετικά, ο Αλέξης Τσίπρας σημείωσε πως, εφόσον λάβει την πρώτη διερευνητική εντολή, θα εξαντλήσει τις δυνατότητες σχηματισμού κυβέρνησης στη βάση μιας συμφωνίας για αλλαγή πολιτικής και παραγωγικού μοντέλου. Εάν αυτό δεν καταστεί δυνατό, άφησε ανοιχτό τον δρόμο για δεύτερες εκλογές, οι οποίες, όπως είπε, «δεν είναι και καμιά καταστροφή».

«Αριστερό αυτό που παράγει πλούτο και τον αναδιανέμει σε όλους»

Στο οικονομικό πεδίο, ο Αλέξης Τσίπρας επιχείρησε μια δυσκολότερη ισορροπία: να συνδυάσει το έντονα αναδιανεμητικό στίγμα του «Εθνικού Σχεδίου Ανασυγκρότησης» με την εικόνα δημοσιονομικού ρεαλισμού και εφαρμοσιμότητας.

Δεν ήταν τυχαίο ότι χαρακτήρισε την ομιλία του την περασμένη εβδομάδα την «πιο αριστερή» και, ταυτόχρονα, την πιο δομημένη από όσες έχει εκφωνήσει όσα χρόνια ανεβαίνει στη ΔΕΘ. Υπερασπίστηκε την κοστολόγηση του σχεδίου και ανακοίνωσε ότι οι προτάσεις θα κατατεθούν στο Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο προς αξιολόγηση. «Αριστερό δεν είναι αυτό που διαχειρίζεται καλύτερα τη φτώχεια αλλά αυτό που παράγει πλούτο και τον διανέμει σε όλους», υπογράμμισε, μιλώντας για την οικονομική πρόταση της ΕΛ.Α.Σ.

Οι ερωτήσεις των παρευρισκόμενων πολιτικών συντακτών, ωστόσο, ανέδειξαν και σημεία που εξακολουθούν να χρειάζονται περαιτέρω εξειδίκευση. Όταν ρωτήθηκε για την «πατριωτική εισφορά» για το πλουσιότερο 1%, αναγνώρισε ότι, ελλείψει περιουσιολογίου, δεν είναι σήμερα σε θέση να προσδιορίσει με ακρίβεια την περιουσία αυτής της κατηγορίας. Συνεπώς, δεν αποσαφηνίστηκε πλήρως ποιοι ακριβώς θα υπάγονται στο μέτρο ούτε το ύψος των εσόδων που αυτό μπορεί να αποφέρει.

Μια δεύτερη εκκρεμότητα ανέδειξε η ερώτηση του Ρωμανού Κοντογιαννίδη για το ethnos.gr, η οποία αφορούσε τους μισθωτούς χωρίς παιδιά και την ανάγκη αναπροσαρμογής των φορολογικών κλιμακίων, ώστε οι σχεδιαζόμενες αυξήσεις των μισθών να μην εξανεμίζονται εν μέρει μέσω υψηλότερης φορολογίας.

Ο πρόεδρος της ΕΛ.Α.Σ. αναγνώρισε ευθέως ότι στη φορολογία εισοδήματος «υπάρχει μία αδυναμία», καθώς το πρόγραμμα επέλεξε να κατευθύνει τη μεγαλύτερη ελάφρυνση στους μισθωτούς με παιδιά λόγω του δημογραφικού. Συμφώνησε επίσης ότι οι φορολογικές κλίμακες πρέπει να προσαρμοστούν, διευκρινίζοντας όμως ότι το μέτρο δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί και απαιτεί ειδική μελέτη.

«Έπαθα και έμαθα»

Από τις τοποθετήσεις του πρώην πρωθυπουργού, μία από τις φράσεις που ξεχώρισαν ήταν το «έπαθα και έμαθα» σε σχέση με το πολιτικό παρελθόν του.

Σε μια προσπάθεια να διαχωρίσει τη νέα πολιτική του διαδρομή από εκείνη στον ΣΥΡΙΖΑ, υποστήριξε ότι στο παρελθόν υπήρξε υπερβολικά ανεκτικός απέναντι σε προσωπικές στρατηγικές των πρώην συντρόφων του, υπογραμμίζοντας ότι αυτό δεν πρόκειται να επαναληφθεί.

Δεν έκλεισε, όμως, ερμητικά την πόρτα σε όλους. Σημείωσε ότι είναι ευπρόσδεκτοι όσοι αποδέχονται τη διακήρυξη της ΕΛ.Α.Σ., χωρίς αυτό να σημαίνει αυτόματη μεταφορά παλιών θέσεων και προνομίων στη νέα παράταξη. Απέκλεισε επίσης την ένταξη εν ενεργεία βουλευτών άλλων κομμάτων πριν από τις εκλογές.

Βεβαίως, η αυτοκριτική είχε και σαφή όρια. Υπήρξε πολύ πιο συγκεκριμένος για τις προσωπικές στρατηγικές και τη λειτουργία του παλιού κόμματος από ό,τι για τις βασικές πολιτικές επιλογές της κυβερνητικής του περιόδου. Όταν ρωτήθηκε εάν ζητά «δεύτερη ευκαιρία», επέμεινε ότι δεν τη ζητά για τον εαυτό του αλλά για τη χώρα, επιχειρώντας ουσιαστικά να παρουσιάσει την προηγούμενη κυβερνητική εμπειρία περισσότερο ως εφόδιο για τη νέα προσπάθεια παρά ως βάρος από το οποίο πρέπει να αποστασιοποιηθεί.

«Καλά ξεμπερδέματα στο αφεντικό»

Αναφερόμενος στο ζήτημα των υποκλοπών, υποστήριξε ότι, εάν η ΝΔ εξασφαλίσει τρίτη θητεία, η ελληνική κοινωνία δεν θα μάθει ποτέ πλήρως τι συνέβη, ενώ η αναφορά του στον Γρηγόρη Δημητριάδη έδωσε μία από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές της συνέντευξης.

Με αφορμή τη δήλωση του πρώην γενικού γραμματέα του πρωθυπουργού ότι «έφαγε τη σφαίρα» για να προστατεύσει το «αφεντικό», ο Τσίπρας σχολίασε ειρωνικά: «Να εκφράσω τη συμπαράστασή μου και τις ευχές μου για ταχεία ανάρρωση στον ανιψιό του πρωθυπουργού». Δείχνοντας σαφή πρόθεση να επαναφέρει στην προεκλογική αντιπαράθεση τις υποκλοπές και, συνολικά, τα ζητήματα θεσμών και λογοδοσίας, επανέφερε στο κάδρο τον Κυριάκο Μητσοτάκη, προσθέτοντας: «Και να ευχηθώ καλά ξεμπερδέματα στο αφεντικό».

Στα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής επιχείρησε να περιγράψει μια περισσότερο πολυδιάστατη στρατηγική, κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι αναζητεί «προστάτες» αντί για συμμαχίες. Στα ελληνοτουρκικά υποστήριξε ότι τα «ήρεμα νερά» θα έπρεπε να αξιοποιηθούν ώστε η Τουρκία να δεσμευθεί σε διαδικασία επίλυσης των διαφορών με βάση το διεθνές δίκαιο και με προοπτική τη Χάγη, ενώ τάχθηκε υπέρ της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στην Ανατολική Μεσόγειο.

«Θα ενεργοποιηθεί το ένταλμα σύλληψης για Νετανιάχου»

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η τοποθέτησή του για το Ισραήλ, καθώς δεν αποκήρυξε την πολιτική που ακολούθησε ως πρωθυπουργός. Αναγνώρισε ότι ο ίδιος ενίσχυσε τη στρατηγική σχέση των δύο χωρών και ότι η στρατιωτική συνεργασία προσφέρει οφέλη στην Ελλάδα. Υποστήριξε, όμως, ότι τα δεδομένα έχουν αλλάξει εξαιτίας της πολιτικής της κυβέρνησης Νετανιάχου στη Γάζα, την οποία ο ίδιος χαρακτήρισε «γενοκτονική». Δήλωσε έτσι ότι θα επανεξέταζε το βάθος της σχέσης με το Ισραήλ όσο συνεχίζεται αυτή η πολιτική, ενώ συνέδεσε τη στάση της Ελλάδας με τον σεβασμό στις αποφάσεις της διεθνούς Δικαιοσύνης και στο ένταλμα σε βάρος του Μπενιαμίν Νετανιάχου. «Η Ελλάδα σέβεται τη δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου. Όσο είναι σε ισχύ το ένταλμα σύλληψης, θα ενεργοποιηθεί. Θα κάνουμε αυτό που κάνουν όλοι οι άλλοι», είπε.

Η δύσκολη επόμενη μέρα

Πέρα από τις επιμέρους απαντήσεις, η συνέντευξη Τύπου έδωσε ίσως την πιο ολοκληρωμένη μέχρι σήμερα εικόνα για το πώς ο Αλέξης Τσίπρας αντιλαμβάνεται τη νέα πολιτική προσπάθεια που ξεκίνησε την άνοιξη με την ίδρυση της ΕΛ.Α.Σ. και, πιθανότατα, για την κατεύθυνση με την οποία θα επιχειρήσει να φτάσει μέχρι τις κάλπες.

Το καθαρότερο πολιτικό μήνυμα ήταν η επιλογή του αντιπάλου: απέναντί του τοποθετεί τη ΝΔ και προσωπικά τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ενώ χαμηλώνει τους τόνους προς το ΠΑΣΟΚ και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας προγραμματικής συνεργασίας μετά τις εκλογές. Με αυτή την επιλογή επιχειρεί αφενός να μη συμπιεστεί σε μια μάχη για τη δεύτερη θέση και αφετέρου να διατηρήσει ανοιχτές τις γέφυρες προς τον χώρο από τον οποίο θα μπορούσαν μετεκλογικά να αναζητηθούν ευρύτερες προοδευτικές συναινέσεις. Το κατά πόσο, βέβαια, θα καταφέρει να επιβάλει αυτή την εικόνα πολιτικής αντιπαράθεσης είναι διαφορετικό ζήτημα, καθώς οι σημερινοί συσχετισμοί απέχουν πολύ από μια ευθεία αναμέτρηση ΝΔ–ΕΛ.Α.Σ.

Παράλληλα, από τη Θεσσαλονίκη ο πρώην πρωθυπουργός έδωσε πιο καθαρό περίγραμμα στο νέο πολιτικό του εγχείρημα. Από την ίδρυση της ΕΛ.Α.Σ. μέχρι σήμερα επιχειρεί να τονίσει ότι δεν πρόκειται για αναβίωση του παλιού ΣΥΡΙΖΑ: θέλει να κρατήσει την κυβερνητική εμπειρία της περιόδου 2015–2019, αλλά και να αποστασιοποιηθεί από παθογένειες που ο ίδιος αναγνωρίζει – και ενίοτε αποδίδει σε τρίτους.

Στο πεδίο της οικονομίας, την ίδια στιγμή, αναδείχθηκαν εκκρεμότητες, από την εξειδίκευση της «πατριωτικής εισφοράς» μέχρι τη φορολογία των μισθωτών, οι οποίες θα χρειαστούν περαιτέρω επεξεργασία. Η δυσκολότερη απάντηση, ωστόσο, βρίσκεται πλέον έξω από το πρόγραμμα. Στη Θεσσαλονίκη ο Αλέξης Τσίπρας περιέγραψε με μεγαλύτερη σαφήνεια πώς αντιλαμβάνεται τη θέση της ΕΛ.Α.Σ. στο σημερινό πολιτικό σκηνικό. Η συζήτηση, όμως, για το τι θέλει να είναι η ΕΛ.Α.Σ. μεταφέρεται αναπόφευκτα και στο τι μπορεί να γίνει. Το ερώτημα πλέον είναι εάν το εγχείρημα μπορεί να αποκτήσει την κοινωνική και εκλογική δυναμική που απαιτείται για να μεταβάλει τους σημερινούς συσχετισμούς. Και αυτή είναι μια απάντηση που, εκ των πραγμάτων, δεν μπορούσε να δοθεί στο «Ι. Βελλίδης».