Επιστολής Ελλάδας στον ΟΗΕ: «Παράνομο και άκυρο» το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Την πλήρη απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 επαναλαμβάνει η Ελλάδα με επίσημη επιστολή της προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, ξεκαθαρίζοντας ότι η πρόσφατη φερόμενη επικύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων δεν μπορεί να του προσδώσει νομική ισχύ.

Στην ελληνική επιστολή, η οποία κυκλοφόρησε ως επίσημο έγγραφο της 81ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, η Αθήνα χαρακτηρίζει το μνημόνιο «παράνομο» βάσει του διεθνούς δικαίου, καθώς και «άκυρο και ανίσχυρο», χωρίς καμία έννομη συνέπεια.

Το κείμενο φέρει ημερομηνία 22 Οκτωβρίου 2026 και υπογράφεται από τη μόνιμη αντιπρόσωπο της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβη Αγλαΐα Μπαλτά, κατόπιν οδηγιών της ελληνικής κυβέρνησης. Διανεμήθηκε στις 23 Οκτωβρίου ως έγγραφο A/81/455.

Η βασική θέση της Αθήνας

Η ελληνική πλευρά υπογραμμίζει ότι το Μνημόνιο Οριοθέτησης Θαλάσσιων Περιοχών Δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο, που υπεγράφη στις 27 Νοεμβρίου 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, συνήφθη χωρίς οι δύο χώρες να διαθέτουν παρακείμενες ή αντικείμενες ακτές.

Κατά την Αθήνα, από το γεγονός αυτό προκύπτει ότι Τουρκία και Λιβύη δεν έχουν κοινά θαλάσσια όρια που να δικαιολογούν την επίμαχη οριοθέτηση.

Η επιστολή αναφέρει επίσης ότι το μνημόνιο παραβλέπει την ύπαρξη ελληνικών νησιών, με ειδική αναφορά στην Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, καθώς και τα δικαιώματά τους σε θαλάσσιες ζώνες πέραν της αιγιαλίτιδας ζώνης.

Η οριοθέτηση που αποτυπώνεται στο μνημόνιο περιγράφεται από την ελληνική πλευρά ως «κατάφωρη αναδιαμόρφωση της γεωγραφίας», σε αντίθεση με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, όπως αυτό αποτυπώνεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και στην καθιερωμένη πρακτική των θαλάσσιων οριοθετήσεων.

«Καμία έννομη συνέπεια» από την επικύρωση

Κεντρικό σημείο της επιστολής είναι ότι η φερόμενη επικύρωση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων δεν μπορεί να αλλάξει τον νομικό χαρακτήρα του.

Η Ελλάδα δηλώνει ότι απορρίπτει το μνημόνιο στο σύνολό του και επισημαίνει πως κάθε πράξη που φέρεται να έχει υιοθετηθεί για την εφαρμογή του, συμπεριλαμβανομένου του νομοσχεδίου επικύρωσης, στερείται νομικής ισχύος.

Η ίδια θέση διατυπώνεται και για οποιαδήποτε ενέργεια βασίζεται στις συντεταγμένες που περιλαμβάνονται στο κείμενο του 2019. Κατά την Αθήνα, τέτοιες πράξεις αντίκεινται στο διεθνές δίκαιο και δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα.

Στην επιστολή γίνεται ακόμη αναφορά σε προηγούμενες ελληνικές επιστολές και ρηματικές διακοινώσεις προς τα Ηνωμένα Έθνη από το 2019 έως το 2025, με τις οποίες η Ελλάδα έχει καταγράψει τη σταθερή νομική και διπλωματική θέση της έναντι του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Αναφορά και στο μνημόνιο για τους υδρογονάνθρακες

Η ελληνική παρέμβαση δεν περιορίζεται στο μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης του 2019. Στο κείμενο γίνεται ειδική αναφορά και στο μεταγενέστερο μνημόνιο συνεργασίας στον τομέα των υδρογονανθράκων, που υπεγράφη στις 3 Οκτωβρίου 2022 μεταξύ της Τουρκίας και της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Λιβύης.

Η Αθήνα επαναλαμβάνει την αντίθεσή της στη συγκεκριμένη συμφωνία, στον βαθμό που αυτή αποσκοπεί στην εφαρμογή του μνημονίου του 2019 ή βασίζεται στην επίμαχη θαλάσσια οριοθέτηση.

Παράλληλα, προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε ενέργεια στο πλαίσιο της φερόμενης εφαρμογής του μνημονίου του 2022, εφόσον παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα ή τη δικαιοδοσία της Ελλάδας, συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου.

Η ελληνική πλευρά δηλώνει ότι επιφυλάσσεται των δικαιωμάτων της έναντι τέτοιων ενεργειών, διατηρώντας ανοιχτή τη δυνατότητα αντίδρασης σε πράξεις που θίγουν τα ελληνικά δικαιώματα ή τη δικαιοδοσία της χώρας.

Οι λιβυκές θαλάσσιες διεκδικήσεις

Η επιστολή επεκτείνεται και στις θαλάσσιες διεκδικήσεις που έχει προβάλει η ίδια η Λιβύη στη Μεσόγειο, πέραν του διμερούς μνημονίου με την Τουρκία.

Η Ελλάδα αναφέρεται στη λιβυκή ρηματική διακοίνωση της 27ης Μαΐου 2025 προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, η οποία έχει καταχωριστεί ως έγγραφο A/79/916 και περιλαμβάνει συντεταγμένες και χάρτη για τα διεκδικούμενα εξωτερικά όρια της λιβυκής υφαλοκρηπίδας.

Σύμφωνα με την ελληνική επιστολή, οι συγκεκριμένες διεκδικήσεις είναι «ατεκμηρίωτες και νομικά αβάσιμες». Η Αθήνα παραπέμπει στις θέσεις που έχει ήδη διατυπώσει με τη ρηματική διακοίνωση της 3ης Σεπτεμβρίου 2025, καταχωρισμένη ως A/79/1005.

Με αυτόν τον τρόπο, η Ελλάδα διαχωρίζει την αντίθεσή της στο τουρκολιβυκό μνημόνιο από την ευρύτερη αμφισβήτηση λιβυκών θαλάσσιων διεκδικήσεων που, κατά την Αθήνα, αντίκεινται στο διεθνές δίκαιο.

Έμφαση στην ειρηνική επίλυση

Παρά τον αυστηρό τόνο των νομικών επισημάνσεων, η επιστολή καταλήγει με αναφορά στην προσήλωση της Ελλάδας στην ειρηνική διευθέτηση ζητημάτων θαλάσσιας οριοθέτησης με γειτονικές χώρες.

Η Αθήνα επαναβεβαιώνει τη δέσμευσή της για επίλυση τέτοιων ζητημάτων με ειρηνικά μέσα, καλή τη πίστει και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας.

Ως παραδείγματα αυτής της προσέγγισης επικαλείται τις συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης που έχει συνάψει με την Ιταλία και την Αίγυπτο.

Η επιστολή ολοκληρώνεται με αίτημα της μόνιμης αντιπροσώπου της Ελλάδας προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ να κυκλοφορήσει το κείμενο ως επίσημο έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης, υπό το θέμα «Ωκεανοί και Δίκαιο της Θάλασσας».