Ποια θα είναι η αντίδραση του Πεκίνου μετά την επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα;

Η αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα και η σύλληψη του Μαδούρο έφερε στο προσκήνιο τη μετατόπιση των ΗΠΑ στο Δυτικό ημισφαίριο κατά μία κατά πολύ πιο επιθετική εκδοχή του δόγματος Μονρόε, ωστόσο γεννά ακόμη περισσότερα ερωτήματα για το βασικό αντίπαλο των ΗΠΑ, την Κίνα αλλά και πώς θα διαμορφωθεί η νέα τάξη πραγμάτων με πολλούς παράγοντες να αρχίζουν να διαφαίνονται αλλά να παραμένουν ακόμη άγνωστοι.

Οι τελευταίοι ξένοι επισκέπτες του Νικολάς Μαδούρο πριν από την…αιφνιδιαστική επίσκεψη των Αμερικανών, ήταν, ώρες πριν, η κινεζική αντιπροσωπεία υπό τον ειδικό απεσταλμένο του Σι Τζινπίνγκ στη Λατινική Αμερική. Και αυτό λέει σε πρακτικό και συμβολικό επίπεδο πολλά.

Η Κίνα είναι από τους πλέον ισχυρούς εταίρους της Βενεζουέλας, η οποία έχει λάβει δάνεια από την Κίνα ύψους δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων τα τελευταία είκοσι χρόνια με το μεγάλο όγκο αυτών να πηγαίνουν σε έργα υποδομής, κυρίως για την παραγωγή ενέργειας. Και μπορεί η Κίνα να εισάγει μόνο το 5% του εισαγόμενου πετρελαίου της από τη Βενεζουέλα, αυτό είναι αρκετό για να καλύψει το 80% της διεθνούς ζήτησης για αργό πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα. Και το Καράκας ήταν ο μεγαλύτερος αγοραστής κινεζικών όπλων στη Νότια Αμερική, συμπεριλαμβανομένων των ραντάρ που φαίνεται να μη βοήθησαν και πολύ το Μαδούρο.

Αυτή η πολιτική σχέση ενίσχυε το όραμα της Κίνας για έναν κόσμο πολυπολικό, στον οποίο η παντοδυναμία των ΗΠΑ υποχωρεί υπέρ της ανάδυσης νέων δυνάμεων, κυρίως της ίδιας, μέσω αυτών των εντεινόμενων συνεργασιών με κορυφαίο παράδειγμα τη Βενεζουέλα (αλλά όχι το μόνο).

Η Κίνα έχει πράγματι επεκτείνει την παρουσία της στη Νότια Αμερική από εγκαταστάσεις ηλεκτρονικής επιτήρησης στην Κούβα μέχρι την εγκατάσταση κινεζικών εταιρειών στη Βραζιλία για εξόρυξη νικελίου ή την κατασκευή αυτοκινήτων αλλά και το μεγάλο θέμα των λιμένων του Παναμά που οι ΗΠΑ ζητούν να μεταβιβαστούν σε Αμερικανούς επενδυτές.

Σήμερα, αυτή η στρατηγική αρχίζει να κλονίζεται γιατί η Κίνα έρχεται πλέον αντιμέτωπη με τις ΗΠΑ, με έναν Τραμπ να κάνει πλέον σαφές ότι δε θα τους αφήσει να…αλωνίζουν σε αυτό που θεωρεί στρατηγική αυλή του, δηλαδή το Δυτικό ημισφαίριο. Το θέμα είναι αν θα μείνει εκεί και τι περιθώρια έχει η ίδια η Κίνα να αντιδράσει.

Γιατί μέχρι στιγμής, και προς απογοήτευση των συμμάχων της, έχει δείξει ελάχιστη διάθεση να συγκρουστεί πέραν του επιπέδου της ρητορικής ή της καταδίκης των αμερικανικών ενεργειών, με την κυβέρνηση Τραμπ. Και αυτό δεν αφορά μόνο τη Βενεζουέλα αλλά και άλλους συμμάχους της με τους οποίους έχει παρόμοια σχέση.

Η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο έχουν φτάσει δύο φορές σε φάση επαναπροσδιορισμού της σχέσης τους στην πρόσφατη ιστορία.

Η πρώτη ήταν με την επίσκεψη Νίξον στην Κίνα το 1972, όταν οι ΗΠΑ εγκατέλειψαν την πολιτική του περιορισμού και επεδίωξαν επαναπροσέγγιση με το Πεκίνο εναντίον της απειλής της σοβιετικής επέκτασης. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, όμως, αυτή η συμφωνία έληξε.

Η δεύτερη ήρθε με την κυβέρνηση Κλίντον στα μέσα της δεκαετίας του ‘90, όταν η τότε κυβέρνηση αποφάσισε να στηρίξει τον εκσυγχρονισμό της κινεζικής οικονομίας, με την Κίνα να εντάσσεται στο διεθνές σύστημα.

Αυτό άλλαξε κατά την πρώτη θητεία Τραμπ και πολύ πιο έντονα σήμερα, που φαίνεται να είναι το τρίτο σημείο καμπής.

Αντίθετα με τον Μπάιντεν, ο οποίος έβαζε την αντιπαράθεση με την Κίνα σε ένα ιδεολογικό πλαίσιο ανάμεσα σε δημοκρατία και αυταρχισμό, ο Τραμπ, όχι μόνο δεν υιοθέτησε αυτό τον ιδεολογικό διαχωρισμό αλλά φαίνεται ότι επιδιώκει έναν τελείως διαφορετικό κόσμο και μία νέα τάξη πραγμάτων στην οποία οι μεγάλοι «παίκτες», κυρίως η Κίνα, η Ρωσία και οι ΗΠΑ, θα πρέπει να σέβονται τα εθνικά συμφέροντα η μία της άλλης και να αποφεύγουν τις συγκρούσεις, κάτι που φαίνεται ότι βρίσκει και το Πεκίνο σύμφωνο επί της αρχής.

Αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μίας μεγάλης διαπραγμάτευσης ανάμεσα στις δύο μεγάλες δυνάμεις, με τον Τραμπ να εφαρμόζει για την ώρα το δικό του δόγμα στο Δυτικό ημισφαίριο, αλλά χωρίς να είναι σαφές ότι αναγνωρίζει απολύτως το ίδιο δικαίωμα και στην Κίνα.

Ο έλεγχος εδαφών και πόρων στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας είναι ένα μεγάλο θέμα. Γιατί καθώς, η δύναμη της Κίνας στην περιοχή αυξάνεται, μπορεί να δεσμευτεί ότι δε θα χρησιμοποιήσει τη στρατιωτική της ισχύ για να μετατρέψει τη θάλασσα της Νότιας Κίνας σε εσωτερική λίμνη που θα περιβάλλεται από Κινεζικό έδαφος; Και αντίστοιχα θα συμφωνήσουν οι ΗΠΑ να μειώσουν τις παρεμβάσεις τους στην περιοχή; Και βεβαίως μένει και το ερώτημα τι θα γίνει με την Ταϊβάν, τη βασικότερη πηγή έντασης και πιθανής σύγκρουσης στο Δυτικό Ειρηνικό με την Κίνα.

Ο Τραμπ έχει υπάρξει ασαφής, ίσως και στρατηγικά, για το αν θα καλούσε τις αμερικανικές δυνάμεις να εμπλακούν στρατιωτικά σε υπεράσπιση της Ταϊβάν σε περίπτωση μίας πιθανής κινεζικής επίθεσης. Ίσως και αυτή του η στάση να εντάσσεται στη χάραξη των νέων ισορροπιών και συμφωνιών για την παγκόσμια αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Πολλοί εξέφρασαν την ανησυχία τους ότι εάν οι ΗΠΑ μπόρεσαν να παρακάμψουν με αυτόν τον τρόπο το διεθνές δίκαιο και να «αρπάξουν» έναν ηγέτη που δεν τους αρέσει, τι εμποδίζει την Κίνα να ακολουθήσει το ίδιο παράδειγμα στην Ταϊβάν;

Φαίνεται, όμως, ότι τίποτα δεν έχει αλλάξει στους υπολογισμούς της Κίνας για την Ταϊβάν μετά την υπόθεση της Βενεζουέλας. Η Κίνα, όπως λένε αναλυτές, δεν περίμενε ούτε την άδεια των ΗΠΑ ούτε το Διεθνές Δίκαιο για να προχωρήσει σε μία στρατιωτική επέμβαση στην Ταϊβάν, που ούτως ή άλλως αποτελεί έδαφος της χώρας και όχι μία ανεξάρτητη χώρα όπως η Βενεζουέλα.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι η Κίνα δε θα εγκαταλείψει τα οικονομικά της συμφέροντα στην περιοχή της Λατινικής Αμερικής έτσι απλά.

Λιγότερο από μία εβδομάδα μετά τη δημοσίευση από τις ΗΠΑ, της νέας εθνικής στρατηγικής για κυριαρχία στο Δυτικό ημισφαίριο, το Πεκίνο εξέδωσε ένα κείμενο που αναφερόταν συγκεκριμένα στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική.

«Η Κίνα ανέκαθεν έδειχνε αλληλεγγύη στα καλά και στα άσχημα στον Παγκόσμιο Νότο, συμπεριλαμβανομένης της Λατινικής Αμερικής και της ΚαραΪβικής», προσθέτοντας ότι «μία σημαντική μετατόπιση πραγματοποιείται στη διεθνή ισορροπία δυνάμεων», μία ορολογία που σύμφωνα με τους ειδικούς χρησιμοποιεί ο Κινέζος Πρόεδρος για να προειδοποιήσει ότι η εποχή της παγκόσμιας υπεροχής των ΗΠΑ τελειώνει.