Σε αναβρασμό το Ιράν: Γιατί αυτή η εξέγερση ίσως είναι διαφορετική

Διαμαρτυρία. Καταστολή. Ξανά από την αρχή. Για τους Ιρανούς, αυτός ο κύκλος έχει γίνει πλέον οδυνηρά γνώριμος λέει σε ανάλυσή του το CNN αλλά οι συνθήκες πια φαίνεται να έχουν αλλάξει. Αυτή η εξέγεση των Ιρανών ίσως είναι διαφορετική.

Η βαθιά πολιτική απογοήτευση από ένα σύστημα που αποδείχθηκε απρόθυμο ή ανίκανο να μεταρρυθμιστεί, σε συνδυασμό με τη χρόνια οικονομική στασιμότητα -επιδεινωμένη από τη μόνιμη κακοδιαχείριση, τη βαθιά διαφθορά και τις ασφυκτικές κυρώσεις- έχει πυροδοτήσει επαναλαμβανόμενα κύματα διαδηλώσεων τα τελευταία χρόνια στη χώρα.

Οι εξεγέρσεις αυτές διαρκούν συνήθως αρκετές ημέρες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στις κινητοποιήσεις του 2022 μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί υπό κράτηση από την «αστυνομία ηθών», οδήγησαν σε βαθιές κοινωνικές αλλαγές. Ωστόσο, το μοτίβο παραμένει σταθερό: οι πολίτες βγαίνουν στους δρόμους, ακολουθεί βίαιη καταστολή και, τελικά, οι διαδηλωτές επιστρέφουν στα σπίτια τους, περιμένοντας την επόμενη σύγκρουση.

Την Παρασκευή, ο 86χρονος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ -στην εξουσία εδώ και 35 χρόνια- τοποθετήθηκε για το νέο κύμα αναταραχής, αναγνωρίζοντας τις οικονομικές αιτίες που τροφοδοτούν τη λαϊκή οργή. Ωστόσο, έσπευσε να επανέλθει στη γνωστή ρητορική, διαχωρίζοντας τις «νόμιμες διαμαρτυρίες» από τους, όπως τους χαρακτήρισε, «μισθοφόρους ταραχοποιούς», προειδοποιώντας για σκληρή απάντηση.

Όμως το παλιό εγχειρίδιο του καθεστώτος ενδέχεται αυτή τη φορά να μην επαρκεί. Οι συνθήκες έχουν αλλάξει.

Πρόκειται για τις πρώτες μεγάλες διαδηλώσεις μετά τον 12ήμερο πόλεμο του καλοκαιριού μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, στον οποίο ενεπλάκησαν τελικά και οι Ηνωμένες Πολιτείες, με σοβαρές ζημιές στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις. Η σύγκρουση αποδυνάμωσε την αποτρεπτική ισχύ της Τεχεράνης και αποκάλυψε τις αδυναμίες του καθεστώτος. Μετά τον πόλεμο, πολλοί Ιρανοί ήλπιζαν ότι η κυβέρνηση θα αξιοποιούσε το κύμα εθνικής συσπείρωσης για να διαμορφώσει ένα πιο βιώσιμο κοινωνικό συμβόλαιο. Αυτό δεν συνέβη. Η καταστολή επανήλθε και το χάσμα ανάμεσα στην εξουσία και την κοινωνία διευρύνθηκε ακόμη περισσότερο.

Παράλληλα, ενισχύεται η παρουσία -στα κοινωνικά δίκτυα αλλά και στους δρόμους του Ιράν- του εξόριστου ηγέτη της αντιπολίτευσης Ρεζά Παχλαβί, γιου του ανατραπέντος σάχη. Αν και δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά στο πολιτικό προσκήνιο, παρατηρείται αισθητή αύξηση συνθημάτων υπέρ του, καθώς και συντονισμένες προσπάθειες από πρόσωπα όπως η Αμερικανίδα ακροδεξιά ακτιβίστρια Λόρα Λούμερ να τον παρουσιάσουν ως την «επιλογή» της Ουάσιγκτον.

Την Πέμπτη, δεκάδες διαδηλωτές βγήκαν στους δρόμους της Τεχεράνης και άλλων πόλεων φωνάζοντας συνθήματα όπως «Αυτή είναι η τελευταία μάχη -ο Παχλαβί θα επιστρέψει» και «Ζήτω ο Σάχης».

Ο ίδιος ο Παχλαβί, τον οποίο οι υποστηρικτές του αποκαλούν «διάδοχο του θρόνου», είχε καλέσει τους πολίτες να διαδηλώσουν και την Παρασκευή τους ευχαρίστησε για το θάρρος τους, ζητώντας να διατηρήσουν τη δυναμική των κινητοποιήσεων.

Το κατά πόσο ο Ρεζά Παχλαβί μπορεί να διατηρήσει και να ενισχύσει την επιρροή του παραμένει αβέβαιο. Το τρέχον κίνημα δεν έχει ακόμη τη μαζικότητα των διαδηλώσεων του 2022 ούτε την κλίμακα του Πράσινου Κινήματος του 2009. Ωστόσο, τα συνθήματα υπέρ της έκπτωτης μοναρχίας και οι ανοιχτές εκκλήσεις για αμφισβήτηση του καθεστώτος δείχνουν μια σαφή μετατόπιση πέρα από καθαρά οικονομικά αιτήματα.

Καθοριστικός παράγοντας μπορεί να αποδειχθεί και ο ένοικος του Λευκού Οίκου. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε την Τεχεράνη να μην καταφύγει σε βίαιη καταστολή, δηλώσεις που η ιρανική ηγεσία απέρριψε ως παρέμβαση στα εσωτερικά της χώρας. Ωστόσο, μετά τις πρόσφατες εξελίξεις στη Βενεζουέλα, θεωρείται βέβαιο ότι οι Ιρανοί αξιωματούχοι ανησυχούν για το πώς θα αντιδράσει ένας πρόεδρος που δεν δείχνει διάθεση να ακολουθήσει τους παραδοσιακούς κανόνες της διεθνούς διπλωματίας.

Για εκατομμύρια Ιρανούς εντός και εκτός της χώρας, πρόκειται για ακόμη ένα ταραχώδες κεφάλαιο στη σύγχρονη ιστορία του Ιράν, με γνώριμα πρόσωπα απρόθυμα να αλλάξουν. Όμως, με νέες γεωπολιτικές ισορροπίες να διαμορφώνονται, αυτή τη φορά το τέλος της ιστορίας παραμένει απρόβλεπτο.