Χάος στην Πολωνία: Χιλιάδες διαζύγια ακυρώνονται - Στον «αέρα» κληρονομιές και δάνεια

Χιλιάδες Πολωνοί που πίστευαν ότι είχαν πάρει διαζύγιο εδώ και χρόνια ανακαλύπτουν μια ανησυχητική πιθανότητα: μπορεί να παραμένουν ακόμη νομικά παντρεμένοι.

Η σύγχυση αυτή είναι μια απρόσμενη συνέπεια της πολυετούς σύγκρουσης στην Πολωνία γύρω από ένα πολιτικοποιημένο δικαστικό σύστημα, η οποία πλέον επηρεάζει την καθημερινή ζωή, καθώς η κεντρώα, φιλοευρωπαϊκή κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ προσπαθεί να αναιρέσει τις μεταρρυθμίσεις που επέβαλαν οι εθνικιστές προκάτοχοί της.

Όπως αναφέρει το Politico, το πρόβλημα ήρθε στην επιφάνεια τον Ιανουάριο στην βορειοανατολική πόλη Γκίζιτσκο, όταν ένα διαζευγμένο ζευγάρι προσήλθε στο δικαστήριο αναμένοντας τυπικές διαδικασίες για τη διανομή της περιουσίας του. Αντ’ αυτού, ενημερώθηκαν ότι, στα μάτια του κράτους, δεν είχαν ποτέ πάρει διαζύγιο.

Στον «αέρα» διαζύγια, κληρονομιές και δάνεια

Η υπόθεση συνδέεται με τις κινήσεις της κυβέρνησης Τουσκ να απορρίψει αποφάσεις ορισμένων δικαστών που διορίστηκαν επί της δεξιάς κυβέρνησης του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), το οποίο κυβερνούσε την Πολωνία από το 2015 έως το 2023.

Ο δικαστής στο Γκίζιτσκο έκρινε ότι η αρχική απόφαση διαζυγίου ήταν νομικά «ανύπαρκτη», επειδή είχε υπογραφεί από έναν από τους λεγόμενους «νεο-δικαστές» που διορίστηκαν στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων του πρώην υπουργού Δικαιοσύνης Ζμπίγκνιεφ Ζιόμπρο. Αργότερα, τα δικαστήρια της ΕΕ αποφάνθηκαν ότι η αναμόρφωση του συστήματος από τον Ζιόμπρο είχε υπονομεύσει την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, αφήνοντας την κυβέρνηση Τουσκ να παλεύει με το πώς θα αποδομήσει το σύστημα χωρίς να διαλύσει τη νομική βεβαιότητα.

Δεν είναι σαφές πόσες παρόμοιες αποφάσεις υπάρχουν σε όλη την Πολωνία, όμως η κλίμακα του ζητήματος είναι τεράστια. Η χώρα καταγράφει περίπου 57.000 διαζύγια τον χρόνο και δεκάδες χιλιάδες υποθέσεις ρουτίνας -συμπεριλαμβανομένων διαζυγίων- μπορεί να έχουν κριθεί από δικαστές διορισμένους στο αμφισβητούμενο σύστημα.

Η Κίνγκα Σκαβίνσκα-Ποζίτσκα, δικηγόρος στη δικηγορική εταιρεία Dubois i Wspolnicy στη Βαρσοβία, δήλωσε ότι η απόφαση είναι εσφαλμένη και θα πρέπει να ανατραπεί σε έφεση, υποστηρίζοντας ότι ένα δικαστήριο που χειρίζεται περιουσιακή διαφορά δεν θα έπρεπε να αμφισβητήσει την εγκυρότητα μιας τελεσίδικης απόφασης διαζυγίου. «Η απόφαση του Γκίζιτσκο θα πρέπει να θεωρηθεί εξαίρεση και όχι κανόνας», είπε.

Άλλοι, ωστόσο, προειδοποίησαν ότι ακόμη και μεμονωμένες αποφάσεις μπορούν να έχουν ευρύτερες συνέπειες. «Ένα σύστημα που αρχίζει να αμφισβητεί μαζικά τις ίδιες του τις αποφάσεις παύει να είναι σύστημα», δήλωσε ο Μπαρτόζ Στάσικ, δικηγόρος από το Βρότσλαβ. «Κανείς δεν θέλει να είναι αυτός που θα πει σε χιλιάδες ανθρώπους ότι τα διαζύγια, οι κληρονομιές ή οι αποφάσεις τους δεν υπάρχουν - αλλά κάθε χιονοστιβάδα ξεκινά από μια μικρή πέτρα».

Πώς δημιουργήθηκε το χάος και η διορθωτική μάχη

Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται το Εθνικό Συμβούλιο της Δικαιοσύνης (KRS), το όργανο που προτείνει τους διορισμούς δικαστών. Το 2017, η κυβέρνηση του PiS υπό τον Ζιόμπρο άλλαξε τους κανόνες, ώστε το κοινοβούλιο -και όχι οι ίδιοι οι δικαστές- να επιλέγει τα περισσότερα μέλη του. Μέχρι να αποφανθούν τα δικαστήρια της ΕΕ, εκατοντάδες δικαστές είχαν ήδη διοριστεί ή προαχθεί στο πλαίσιο του νέου συστήματος, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που χειρίζονταν καθημερινές υποθέσεις όπως στεγαστικά δάνεια, κληρονομιές και διαζύγια.

Η κυβέρνηση Τουσκ προσπαθεί να περιορίσει τις επιπτώσεις της διαμάχης γύρω από τους νεο-δικαστές. Μία πρόταση που προωθείται στο κοινοβούλιο θα επιτρέπει σε άτεκνα ζευγάρια να παίρνουν διαζύγιο διοικητικά, στα ληξιαρχεία, παρακάμπτοντας τα δικαστήρια.

Ο υπουργός Δικαιοσύνης Βαλντεμάρ Ζούρεκ χαρακτήρισε την απόφαση του Γκίζιτσκο «πολύ ανησυχητική», προειδοποιώντας ότι η κρίση γύρω από τους νεο-δικαστές έχει εισέλθει «στις πιο ευαίσθητες περιοχές της ζωής των πολιτών - οικογενειακά ζητήματα, οικονομικά και βασική νομική ασφάλεια». Επέρριψε την ευθύνη στις μεταρρυθμίσεις του Ζιόμπρο και κατηγόρησε επίσης τον πρόεδρο Κάρολ Ναβρότσκι, σύμμαχο του PiS, του οποίου οι επανειλημμένες απειλές βέτο έχουν μπλοκάρει τη νομοθεσία που στοχεύει στην αποκατάσταση του κράτους δικαίου. Οι πολίτες, είπε, «δεν μπορούν να πληρώνουν το τίμημα πολιτικών αποφάσεων στις οποίες δεν είχαν καμία επιρροή».

Οι αντιδράσεις των συντηρητικών και το εκλογικό διακύβευμα

Βουλευτές του PiS και οι σύμμαχοί τους εκμεταλλεύτηκαν την απόφαση ως απόδειξη θεσμικής κατάρρευσης υπό τον Τουσκ. Από τη Βουδαπέστη, όπου έχει λάβει πολιτικό άσυλο, ο Ζιόμπρο δήλωσε ότι η απόφαση δείχνει πως η κυβέρνηση είναι πρόθυμη να εξαπολύσει «πραγματικό χάος και αναρχία» για να υπονομεύσει τις μεταρρυθμίσεις του, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει την καταστροφή της ζωής απλών ανθρώπων. Κατά τη διάρκεια έντονης κοινοβουλευτικής συζήτησης, βουλευτές του PiS χαρακτήρισαν την πρόταση για εξωδικαστικά διαζύγια «επίθεση στον γάμο», ενώ συντηρητικές νομικές οργανώσεις και δεξιά μέσα ενημέρωσης κατηγόρησαν την κυβέρνηση ότι παραδέχεται πως το δικαστικό σύστημα δεν λειτουργεί πλέον.

Με τις βουλευτικές εκλογές να έχουν προγραμματιστεί για το επόμενο έτος, το PiS φαίνεται να έχει εντοπίσει αυτό που θεωρεί αποτελεσματική γραμμή επίθεσης. Έτσι, η μάχη για το δικαστικό σύστημα εξελίσσεται γρήγορα σε πολιτικό στοίχημα για το ποιον θα κατηγορήσουν οι ψηφοφόροι για το χάος, τους αρχικούς συντάκτες των μεταρρυθμίσεων της εποχής PiS ή εκείνους που προσπαθούν να τις αναιρέσουν.

Αν και ο Συνασπισμός των Πολιτών του Τουσκ εξακολουθεί να προηγείται στις δημοσκοπήσεις, η στήριξη προς τους κυβερνητικούς του εταίρους μειώνεται, αυξάνοντας το ενδεχόμενο να χάσει την εξουσία ακόμη κι αν το κόμμα του έρθει πρώτο.