Η παγίδα της κλιμάκωσης: Γιατί ο Τραμπ κινδυνεύει να συρθεί σε έναν δαπανηρό και πολύπλοκο πόλεμο στο Ιράν

Μια πολύ ενδιαφέρουσα οπτική για την εξέλιξη του πολέμου της συμμαχίας ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν και τους κινδύνους που ήδη αντιμετωπίζουν οι Αμερικανοί δίνει ο Guardian.

Σύμφωνα με το βρετανικό μέσο, το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ μαγεύτηκε από τα πρώτα στάδια της επιτυχημένης επιχείρησής του στο Ιράν, ενδέχεται να του δημιουργήσει μεγάλα προβλήματα. Αν δεν του τα έχει δημιουργήσει ήδη...

Σε πεδίο δοκιμής για δύο ανταγωνιστικές αντιλήψεις στρατιωτικής κλιμάκωσης, καθεμία από τις οποίες απειλεί να εξελιχθεί σε παγίδα, έχει μετατραπεί στην παρούσα φάση του, ο ισραηλινο-αμερικανικός πόλεμος κατά του Ιράν και των συμμάχων του, αναφέρει ο Guardian και εξηγεί:

Από τη μία πλευρά, ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν έχουν μέχρι στιγμής επιτύχει τους ασαφείς και μεταβαλλόμενους στρατηγικούς τους στόχους.

Παρά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ και άλλων βασικών ηγετικών μορφών στο αρχικό κύμα επιθέσεων, το θεοκρατικό καθεστώς παραμένει ισχυρό. Την ίδια στιγμή, οι αεροπορικές επιδρομές εντείνονται και πλήττουν ολοένα περισσότερους στόχους.

Η απάντηση της Τεχεράνης είναι μια «οριζόντια κλιμάκωση», προετοιμασμένη εδώ και καιρό, με στόχο τη γεωγραφική διεύρυνση της σύγκρουσης — με πλήγματα στα κράτη του Κόλπου — αλλά και την αύξηση του κόστους για την Ουάσιγκτον και την παγκόσμια οικονομία, ιδίως στον τομέα της ενέργειας.

Τα διδάγματα των επόμενων εβδομάδων

Οι επόμενες ημέρες και εβδομάδες αναμένεται να αποκαλύψουν σημαντικά διδάγματα, κυρίως σχετικά με την ισχύ της αμερικανικής στρατιωτικής δύναμης σε έναν ολοένα και πιο εύθραυστο και πολυπολικό κόσμο.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ιδιαίτερα τον κίνδυνο μιας «παγίδας κλιμάκωσης» — όπου ο επιτιθέμενος παρασύρεται σε μια πολύ πιο περίπλοκη, παρατεταμένη και δαπανηρή σύγκρουση από ό,τι είχε αρχικά σχεδιάσει — λόγω της αυξανόμενης απόκλισης μεταξύ του τακτικού και του στρατηγικού επιπέδου στην αμερικανοϊσραηλινή εκστρατεία. Με απλά λόγια, το τακτικό επίπεδο αφορά συγκεκριμένες στρατιωτικές αποστολές — όπως αεροπορικά πλήγματα που πετυχαίνουν τους στόχους τους — όπου η εκστρατεία έχει επιτύχει. Το στρατηγικό επίπεδο αφορά το κατά πόσο επιτυγχάνονται οι πολιτικοί και εθνικοασφαλιστικοί στόχοι του πολέμου και με ποιο κόστος.

Η τακτική επιτυχία, η στρατηγική επιτυχία και το μεγάλο κόστος του πολέμου

«Υπάρχουν αρκετά στάδια σε μια παγίδα κλιμάκωσης», δήλωσε ο Ρόμπερτ Πέιπ, Αμερικανός ιστορικός που έχει μελετήσει τους περιορισμούς της αεροπορικής ισχύος.

«Αυτό που είδαμε με την αρχική επίθεση ήταν σχεδόν 100% τακτική επιτυχία», είπε. «Το πρόβλημα είναι ότι όταν αυτό δεν οδηγεί σε στρατηγική επιτυχία… περνάς στο δεύτερο στάδιο της παγίδας.

«Ο επιτιθέμενος εξακολουθεί να έχει κυριαρχία στην κλιμάκωση, οπότε διπλασιάζει τις προσπάθειες, ανεβαίνοντας τη “σκάλα” της κλιμάκωσης — και πάλι χωρίς στρατηγική επιτυχία. Τότε φτάνεις στο τρίτο στάδιο, την πραγματική κρίση, όπου εξετάζονται πολύ πιο επικίνδυνες επιλογές. Θα έλεγα ότι βρισκόμαστε στο στάδιο δύο, στα πρόθυρα του τρίτου.»

Σύμφωνα με τον ίδιο, η κυβέρνηση Τραμπ «μαγεύτηκε» από την αρχική επιτυχία και ανέπτυξε μια «ψευδαίσθηση ελέγχου» βασισμένη στην ακρίβεια των όπλων της. Αυτό έχει ωθήσει την Τεχεράνη στο δικό της μοντέλο κλιμάκωσης, με πολύ ευρύτερες παγκόσμιες οικονομικές και πολιτικές επιπτώσεις.

Στοχεύοντας τα κράτη του Κόλπου και τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν έδειξε ότι μπορεί να αυξήσει το κόστος του πολέμου για τις ΗΠΑ πολύ πέρα από την ικανότητά του να αντιμετωπίσει άμεσα στρατιωτικά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση.

Η ψυχολογία του Τραμπ καθορίζει τον πόλεμο

«Τα ιρανικά πλήγματα «σχεδιάστηκαν για να δημιουργήσουν ρήγματα μεταξύ των ΗΠΑ και των κρατών του Κόλπου, δημιουργώντας παράλληλα ρήγματα μεταξύ των κυβερνήσεων και των κοινωνιών τους», είπε ο Πέιπ.

«Αναγκάζουν τους πολίτες του Κόλπου να αναρωτηθούν: “Γιατί πληρώνουμε το τίμημα ενός πολέμου που φαίνεται να οφείλεται σε επεκτατικές ισραηλινές πολιτικές;”»

Το Ισραήλ έχει επίσης σηματοδοτήσει νέα κλιμάκωση. Ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ δήλωσε ότι διέταξε τον στρατό να προετοιμαστεί για επέκταση των επιχειρήσεων στον Λίβανο, όπου μάχεται τη Χεζμπολάχ, προειδοποιώντας ότι θα «καταλάβει έδαφος» αν δεν σταματήσουν οι εκτοξεύσεις ρουκετών.

Ο Ρόμπερτ Μάλεϊ, πρώην ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ στο Ιράν, εκτίμησε ότι η πορεία της σύγκρουσης θα καθοριστεί λιγότερο από σαφείς στρατηγικούς υπολογισμούς και περισσότερο από την ψυχολογία του Τραμπ.

«Κάποια στιγμή υποθέτω ότι θα υπάρξει διέξοδος, αλλά μπορώ να φανταστώ την κλιμάκωση να φτάνει σε επίπεδα που δεν θα είχαμε καν σκεφτεί πριν από έναν μήνα — χερσαία στρατεύματα, επιθέσεις σε βασικές υποδομές, κατάληψη τμημάτων του Ιράν, συνεργασία με κουρδικές ή άλλες εθνοτικές ομάδες. Όλα αυτά αποτελούν διαφορετικού τύπου κλιμάκωση.

»Αυτό όμως θα μπορούσε να προκαλέσει αντιδράσεις από την ιρανική πλευρά — και τότε κανείς δεν ξέρει τι θα συμβεί. Δεν θα με εξέπληττε αν βλέπαμε τρομοκρατικές επιθέσεις σε “ήπιους” αμερικανικούς στόχους. Και αν αυτό συνέβαινε — ανεξάρτητα από το αν κατευθυνόταν από το Ιράν — ποιος ξέρει πώς θα αντιδρούσε ο πρόεδρος;

»Αυτό που πρέπει να φοβόμαστε είναι ότι η “σκάλα” της κλιμάκωσης είναι εκείνη στην οποία ο Τραμπ αισθάνεται πιο άνετα, γιατί δεν νομίζω ότι οι Ιρανοί θα του κάνουν τη ζωή εύκολη ή θα του προσφέρουν μια εύκολη νίκη λέγοντας απλώς: “Σταματάμε να πυροβολούμε.”».

Σπειροειδής κλιμάκωση

Ο Τζακ Γουότλινγκ του Royal United Services Institute υποστηρίζει ότι η πορεία της σύγκρουσης διαμορφώνεται από πολλαπλές αντιπαραθέσεις: μεταξύ επαγγελματιών της αμερικανικής αμυντικής πολιτικής και του στενού κύκλου του Τραμπ, μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ, αλλά και μεταξύ πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας στο Ιράν, ιδίως των Φρουρών της Επανάστασης που επιδιώκουν εκδίκηση.

Σύμφωνα με τον ίδιο, στην αμερικανική στρατηγική κοινότητα υπάρχει ανησυχία για πιθανή σύγκρουση με την Κίνα στο κοντινό μέλλον. Από αυτή την οπτική, υπάρχει επιθυμία αποφυγής ταυτόχρονων απειλών — από τη Ρωσία, τη Βενεζουέλα και το Ιράν — γεγονός που δημιούργησε διαφωνίες μεταξύ όσων έβλεπαν τον πόλεμο ως περιορισμένη επιχείρηση και όσων επιδίωκαν «εξαναγκαστικό έλεγχο» του μέλλοντος του Ιράν.

Για το Ιράν, οι επιθέσεις στον Κόλπο δεν αποσκοπούν μόνο σε αντίποινα αλλά και στην αποκατάσταση της αποτρεπτικής του ισχύος στην περιοχή. Ακόμη κι αν μειωθεί η ένταση των πυραυλικών και μη επανδρωμένων επιθέσεων, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα το τέλος της οριζόντιας κλιμάκωσης, καθώς θα μπορούσε να μετατραπεί σε μακροπρόθεσμη απειλή κατά της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Ο συγγραφέας Ρόμπερτ Κάπλαν προειδοποίησε για έναν ακόμη κίνδυνο — την «ολισθηρή πλαγιά του σταδιακού επεκτατισμού».

«Αν ξεσπάσει εμφύλιος πόλεμος στο Ιράν, η κυβέρνηση μπορεί να αισθανθεί υποχρεωμένη να στείλει ειδικές δυνάμεις και συμβούλους για να στηρίξει τη μία πλευρά», έγραψε.

«Και από εκεί αρχίζει η σπειροειδής κλιμάκωση. Ο πόλεμος στο Βιετνάμ χρειάστηκε χρόνια για να εξελιχθεί σε έναν μεσαίας κλίμακας πόλεμο… Η κατάσταση στο Ιράν θα μπορούσε να ακολουθήσει παρόμοια πορεία.»