Ο Τραμπ «κόλλησε» με τη ναυτική συμμαχία για το Στενό του Ορμούζ: Θα ανταποκριθεί κανείς;

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, κάλεσε στη δημιουργία μιας ναυτικής συμμαχίας που θα αναπτύξει πολεμικά πλοία στο Στενό του Ορμούζ, με στόχο την ασφάλεια της θαλάσσιας διόδου από την οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποστολών πετρελαίου. Η κίνηση έρχεται την ώρα που οι αγορές πετρελαίου δέχονται ισχυρούς κραδασμούς από τις διαταραχές στην προσφορά που προκάλεσε ο πόλεμος ΗΠΑ - Ισραήλ εναντίον του Ιράν.

Αυτό που ουσιαστικά ισοδυναμεί με κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ από το Ιράν, ως απάντηση στις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, έχει εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.

Ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, έχει δεσμευτεί ότι η κρίσιμη αυτή θαλάσσια αρτηρία θα παραμείνει κλειστή, ενώ άλλος υψηλόβαθμος αξιωματούχος στην Τεχεράνη προειδοποίησε ότι οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να εκτιναχθούν ακόμη και πάνω από τα 200 δολάρια το βαρέλι.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι ελπίζει πως μια ναυτική συμμαχία θα μπορούσε να διασφαλίσει τη λειτουργία του ζωτικής σημασίας αυτού περάσματος, το οποίο συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα. Το Ιράν έχει πλήξει περισσότερα από 12 πλοία που επιχείρησαν να διαπλεύσουν τη στενή αυτή θαλάσσια δίοδο από τότε που ξεκίνησαν οι εχθροπραξίες πριν από δύο εβδομάδες.

Το ερώτημα, ωστόσο, είναι αν μια τέτοια διεθνής συμμαχία είναι εφικτή -και αν η λύση που προτείνει ο Τραμπ μπορεί πράγματι να λειτουργήσει.

Τι έχει πει ο Τραμπ

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ βρίσκεται αντιμέτωπος με έντονες εσωτερικές πιέσεις για την έναρξη του πολέμου στο πλευρό του Ισραήλ, χωρίς να υπάρχει σαφής στρατηγική εξόδου.

«Για το Στενό του Ορμούζ δεν είχαν ΚΑΝΕΝΑ σχέδιο», έγραψε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X ο δημοκρατικός γερουσιαστής Κρις Μέρφι. «Δεν μπορώ να μπω σε περισσότερες λεπτομέρειες για το πώς το Ιράν μπλοκάρει το Στενό, αλλά αρκεί να πω ότι αυτή τη στιγμή δεν ξέρουν πώς να το ανοίξουν ξανά με ασφάλεια».

Αφού απείλησε με νέους βομβαρδισμούς κατά του Ιράν, ο Τραμπ κάλεσε την Κίνα, τη Γαλλία, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και το Ηνωμένο Βασίλειο να στείλουν πολεμικά πλοία για την προστασία του Στενού.

Ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι «το 100% των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν» έχει ήδη καταστραφεί, αλλά πρόσθεσε ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε ακόμη «να στείλει ένα ή δύο drones, να ρίξει μια νάρκη ή να εκτοξεύσει έναν πύραυλο μικρού βεληνεκούς κάπου κατά μήκος ή μέσα σε αυτή τη θαλάσσια δίοδο».

«Ελπίζουμε ότι η Κίνα, η Γαλλία, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, το Ηνωμένο Βασίλειο και άλλοι, που επηρεάζονται από αυτόν τον τεχνητό περιορισμό, θα στείλουν πλοία στην περιοχή ώστε το Στενό του Ορμούζ να μην αποτελεί πλέον απειλή από ένα έθνος που έχει αποκεφαλιστεί πλήρως», έγραψε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social.

«Στο μεταξύ, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα βομβαρδίζουν ανελέητα τις ακτές και θα βυθίζουν συνεχώς ιρανικά σκάφη και πλοία. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, πολύ σύντομα θα ανοίξουμε το Στενό του Ορμούζ -ασφαλές και ελεύθερο».

Λίγο αργότερα, ο Τραμπ επανήλθε με νέα ανάρτηση, απευθύνοντας πρόσκληση σε όλες «τις χώρες του κόσμου που λαμβάνουν πετρέλαιο μέσω του Στενού του Ορμούζ» να στείλουν πολεμικά πλοία, προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ θα προσφέρουν «μεγάλη» υποστήριξη σε όσες συμμετάσχουν.

Στη συνέχεια κάλεσε ειδικά τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ να συμμετάσχουν στη συμμαχία, προειδοποιώντας ότι θα αντιμετωπίσουν «πολύ κακό μέλλον» εάν δεν βοηθήσουν τις ΗΠΑ να ανοίξουν ξανά το Στενό.

Τι απαντά το Ιράν

Ο Αλιρεζά Τανγκσίρι, διοικητής του ναυτικού των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), δήλωσε ότι οι ισχυρισμοί των ΗΠΑ πως έχουν καταστρέψει το ιρανικό ναυτικό ή ότι μπορούν να συνοδεύσουν με ασφάλεια πετρελαιοφόρα είναι ψευδείς.

«Το Στενό του Ορμούζ δεν έχει αποκλειστεί στρατιωτικά και απλώς βρίσκεται υπό έλεγχο», ανέφερε σε ανακοίνωσή του.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, επανέλαβε τη θέση αυτή, λέγοντας ότι το Στενό παραμένει ανοικτό για τη διεθνή ναυσιπλοΐα -εκτός από τα πλοία που ανήκουν στις ΗΠΑ και στους συμμάχους τους.

«Το Στενό του Ορμούζ είναι ανοικτό. Είναι κλειστό μόνο για τα τάνκερ και τα πλοία που ανήκουν στους εχθρούς μας, σε όσους μας επιτίθενται και στους συμμάχους τους. Οι υπόλοιποι μπορούν να περάσουν ελεύθερα», δήλωσε.

Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ -γιος του πρώην ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε την πρώτη ημέρα των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων- άφησε να εννοηθεί στην πρώτη του δήλωση μετά την ανάληψη της εξουσίας ότι το Στενό θα παραμείνει κλειστό, ώστε να αποτελέσει διαπραγματευτικό μοχλό για το Ιράν στη διάρκεια της σύγκρουσης.

Οι προκλήσεις στο Στενό του Ορμούζ

Το Στενό του Ορμούζ έχει πλάτος μόλις 21 ναυτικά μίλια (39 χιλιόμετρα) στο στενότερο σημείο του και αποτελεί τη μοναδική θαλάσσια είσοδο προς τον Περσικό Κόλπο. Οι θαλάσσιες οδοί πλοήγησης είναι ακόμη πιο στενές, γεγονός που τις καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτες σε επιθέσεις.

Από τη μία πλευρά βρίσκεται το Ιράν και από την άλλη το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Με απλά λόγια, όταν το Στενό του Ορμούζ είναι κλειστό, δεν υπάρχει τρόπος εισόδου ή εξόδου δια θαλάσσης από τον Κόλπο.

Ο Alexandru Hudisteanu, ειδικός σε θέματα ναυτικής ασφάλειας και πρώην αξιωματικός του ρουμανικού ναυτικού για 13 χρόνια, δήλωσε στο Al Jazeera ότι σε μια συμμαχία όπως αυτή που υπαινίσσεται ο Τραμπ «το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η διαλειτουργικότητα».

«Δηλαδή η ικανότητα των πληρωμάτων να συνεργάζονται μεταξύ τους ή με διαφορετικές μονάδες και διαφορετικά δόγματα, όταν ακόμη και η βασική επικοινωνία μπορεί να αποτελέσει πρόβλημα», εξήγησε.

Επιπλέον, η γεωγραφία του Στενού καθιστά την περιοχή ιδιαίτερα επικίνδυνη για επιχειρήσεις σε συνθήκες πολέμου.

«Πρόκειται για ένα εξαιρετικά δύσκολο περιβάλλον πλοήγησης με τέτοιες απειλές πολέμου», είπε ο Hudisteanu. «Είναι ιδιαίτερα δύσκολο υπό την απειλή πυραύλων, αλλά και με ασύμμετρες απειλές όπως νάρκες ή μη επανδρωμένα συστήματα που μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές ή να καταστρέψουν πλοία».

Η συνοδεία εμπορικών πλοίων θα ήταν μια δαπανηρή επιλογή και θα εξέθετε τα ξένα πολεμικά πλοία σε κίνδυνο ιρανικών επιθέσεων, κάτι που θα μπορούσε να εμπλέξει ακόμη περισσότερες χώρες στον πόλεμο.

Από την πλευρά του Ιράν, «το γεγονός ότι η ακτογραμμή βρίσκεται τόσο κοντά και ότι η θαλάσσια δίοδος είναι τόσο στενή και πολυσύχναστη αποτελεί από μόνο του πλεονέκτημα», σημείωσε ο Hudisteanu. Γεωγραφικά, το Ιράν μπορεί να μετατρέψει το πέρασμα σε «διάδρομο δοκιμασίας», από τον οποίο τα πλοία δεν μπορούν να διαφύγουν χωρίς την έγκριση της Τεχεράνης.

Μια ακόμη σοβαρή πρόκληση για οποιαδήποτε ναυτική συμμαχία θα ήταν ο χρόνος που απαιτείται για μια τέτοια επιχείρηση.

«Η ασφάλεια του Στενού θα μπορούσε να διασφαλιστεί. Το ζήτημα είναι πόσο χρόνο και πόσα μέσα θα χρειαστούν», δήλωσε ο αναλυτής, προειδοποιώντας ότι μια βεβιασμένη επιχείρηση «θα μπορούσε να έχει αρνητικές συνέπειες για την ασφάλεια της αποστολής και για την περιοχή».

Πώς αντέδρασαν οι χώρες

Μέχρι στιγμής καμία χώρα δεν έχει συμφωνήσει δημόσια στο κάλεσμα του Τραμπ να στείλει πολεμικά πλοία στο Στενό του Ορμούζ.

Το Ηνωμένο Βασίλειο δήλωσε ότι εξετάζει «εντατικά» τι μπορεί να κάνει για να βοηθήσει στο άνοιγμα της θαλάσσιας διόδου. Ο υπουργός Ενέργειας Εντ Μιλιμπάντ είπε ότι «εξετάζουμε πολύ προσεκτικά με τους συμμάχους μας τι μπορεί να γίνει, γιατί είναι εξαιρετικά σημαντικό να ανοίξει ξανά το Στενό».

Αξιωματούχοι του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών ανέφεραν ότι το Πεκίνο ζητά να σταματήσουν οι εχθροπραξίες και ότι «όλα τα μέρη έχουν την ευθύνη να διασφαλίσουν σταθερό και απρόσκοπτο ενεργειακό εφοδιασμό».

Η Ιαπωνία δεν σχεδιάζει προς το παρόν να αποστείλει πολεμικά πλοία για τη συνοδεία εμπορικών πλοίων στη Μέση Ανατολή, δήλωσε τη Δευτέρα η πρωθυπουργός Σαναέ Τακαΐτσι. «Δεν έχουμε λάβει καμία απόφαση για αποστολή συνοδευτικών πλοίων. Συνεχίζουμε να εξετάζουμε τι μπορεί να κάνει η Ιαπωνία ανεξάρτητα και τι επιτρέπεται στο πλαίσιο του νομικού μας συστήματος», είπε στο κοινοβούλιο. Η Τακαΐτσι πρόκειται να μεταβεί αυτή την εβδομάδα στην Ουάσιγκτον για συνομιλίες με τον Τραμπ, οι οποίες θα αφορούν και τη σύγκρουση με το Ιράν.

Η Γαλλία επιβεβαίωσε επίσης ότι δεν θα στείλει πλοία. Το υπουργείο Ευρώπης και Εξωτερικών ανέφερε σε ανακοίνωσή του ότι «η στάση μας δεν έχει αλλάξει: παραμένει αμυντική», παραπέμποντας στη θέση του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν ότι η Γαλλία δεν θα συμμετάσχει στον πόλεμο κατά του Ιράν.

Η Νότια Κορέα, η οποία εισάγει το 70% του πετρελαίου της από τον Κόλπο, δήλωσε ότι «παρακολουθεί στενά» τις δηλώσεις του Τραμπ και «εξετάζει συνολικά διάφορα μέτρα για να διασφαλιστεί η ασφάλεια των ενεργειακών μεταφορών».

Η Αυστραλία δεν θα στείλει πολεμικά πλοία για να βοηθήσει στο άνοιγμα του Στενού, δήλωσε κυβερνητικός αξιωματούχος.

«Δεν πρόκειται να στείλουμε πλοίο στο Στενό του Ορμούζ. Γνωρίζουμε πόσο σημαντικό είναι, αλλά δεν είναι κάτι για το οποίο μας έχει ζητηθεί ή στο οποίο συμμετέχουμε», δήλωσε η υπουργός Κάθριν Κινγκ, μέλος της κυβέρνησης του πρωθυπουργού Άντονι Αλμπανέζε, σε συνέντευξή της στο δημόσιο δίκτυο ABC.

Διαπραγματεύσεις με το Ιράν

Ορισμένες χώρες έχουν ήδη ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με το Ιράν για να διασφαλίσουν τη διέλευση των ενεργειακών τους φορτίων.

Δύο τάνκερ με ινδική σημαία που μεταφέρουν υγροποιημένο αέριο πετρελαίου (LPG) κατάφεραν να περάσουν από το Στενό του Ορμούζ. Η Ινδία εξαρτάται από το πέρασμα αυτό για το 80% των εισαγωγών LPG.

Ο πόλεμος στο Ιράν έχει προκαλέσει σοβαρές ελλείψεις μαγειρικού αερίου για τα 333 εκατομμύρια νοικοκυριά της χώρας. Η Νέα Δελχί διατηρεί παραδοσιακά στενούς δεσμούς με το Ιράν, ωστόσο η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι δεν καταδίκασε τη δολοφονία του Αλί Χαμενεΐ. Αντίθετα, καταδίκασε τα αντίποινα του Ιράν εναντίον χωρών του Κόλπου, όπου εργάζονται εκατομμύρια Ινδοί και από όπου στέλνουν εμβάσματα ύψους 51 δισ. δολαρίων ετησίως.

Ο πρεσβευτής του Ιράν στην Ινδία, Μοχάμαντ Φαθάλι, δήλωσε ότι η Τεχεράνη επέτρεψε κατ’ εξαίρεση τη διέλευση ορισμένων ινδικών πλοίων από το Στενό του Ορμούζ, χωρίς όμως να διευκρινίσει τον αριθμό τους.

Ανάλογη άδεια δόθηκε την περασμένη εβδομάδα και σε πλοίο τουρκικών συμφερόντων, έπειτα από διαπραγματεύσεις της Άγκυρας με την Τεχεράνη. Άλλα 14 τουρκικά πλοία περιμένουν ακόμη άδεια διέλευσης.

Η Γαλλία και η Ιταλία φέρονται επίσης να έχουν ξεκινήσει συνομιλίες με Ιρανούς αξιωματούχους για να διασφαλίσουν τη διέλευση των πλοίων τους, αν και μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση.

«Το Ιράν επηρεάζει την παγκόσμια θαλάσσια εφοδιαστική αλυσίδα», δήλωσε ο Hudisteanu. «Επηρεάζει την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην περιοχή και ολόκληρο το οικοσύστημα, φέρνοντας ουσιαστικά όλο τον κόσμο στο τραπέζι, καθώς οι παγκόσμιες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου αυξάνονται».