Ιράν: Γιατί ο θάνατος του Αλί Λαριτζανί μπορεί να ανατρέψει τα πάντα στον πόλεμο

Ως ο κορυφαίος αξιωματούχος εθνικής ασφάλειας του Ιράν και de facto ηγέτης, ο Αλί Λαριτζανί αναδείχθηκε στον βασικό αρχιτέκτονα της στρατιωτικής και διπλωματικής στρατηγικής της χώρας από την έναρξη της σύγκρουσης με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Ειδικοί εκτιμούν ότι η δολοφονία του θα μπορούσε να περιπλέξει τυχόν μελλοντικές προσπάθειες τερματισμού του πολέμου.

Όπως γράφει το αμερικανικό δίκτυο CNN σε ανάλυσή του, σε ηλικία 67 ετών, ο Λαριτζανί είχε γίνει ένα εμφανές σύμβολο του καθεστώτος και της συνέχειάς του. Μάλιστα, συμμετείχε σε δημόσια συγκέντρωση στην Τεχεράνη την περασμένη εβδομάδα, παρότι αποτελούσε βασικό στόχο του Ισραήλ από την έναρξη της σύγκρουσης στις 28 Φεβρουαρίου.

Καθ’ όλη τη διάρκεια των πρώτων δύο εβδομάδων του πολέμου, ο Λαριτζανί ήταν ιδιαίτερα ενεργός στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προκαλώντας τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και τη Δευτέρα (16/3) προειδοποιώντας τους μουσουλμάνους στον Περσικό Κόλπο: «Ξέρετε ότι η Αμερική δεν σας είναι πιστή και ότι το Ισραήλ είναι ο εχθρός σας. Σταματήστε για μια στιγμή και σκεφτείτε τον εαυτό σας και το μέλλον της περιοχής».

Πώς μπορεί να επηρεάσει πιθανές διαπραγματεύσεις ο θάνατός του

Ο θάνατος του Λαριτζανί από ισραηλινό αεροπορικό πλήγμα στερεί από την ιρανική ηγεσία μία από τις πιο οξυδερκείς και ισχυρές φωνές της – και ενδέχεται να καταστήσει πιο δύσκολες τις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου, σύμφωνα με αναλυτές. Για πολλούς παρατηρητές, ο Λαριτζανί είχε καταστεί ο de facto ηγέτης του Ιράν εν μέσω των αναταραχών των τελευταίων εβδομάδων, ιδίως τις ημέρες μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ.

Ήταν ένας «πραγματικός άνθρωπος εκ των έσω, που πέρασε δεκαετίες στο κέντρο του συστήματος, γεγονός που του έδινε αξιοπιστία σε διαφορετικά τμήματα της ελίτ», σύμφωνα με τον Χαμιντρέζα Αζίζι, επισκέπτη ερευνητή στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών και Θεμάτων Ασφάλειας. «Η Ισλαμική Δημοκρατία είναι σχεδιασμένη να επιβιώνει από την απώλεια ατόμων, αλλά πρόσωπα με τόσο πολυδιάστατη εμπειρία δεν αντικαθίστανται εύκολα».

Οι ισραηλινές επιθέσεις, τόσο τον Ιούνιο όσο και στον τελευταίο γύρο της σύγκρουσης, έχουν σκοτώσει πολλούς έμπειρους Ιρανούς διοικητές και αξιωματούχους ασφαλείας. Ωστόσο, η απώλεια του Λαριτζανί, επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, είναι διαφορετικής τάξης.

Πώς και γιατί έγινε στόχος

Ίσως να μην ήταν πάντα στόχος. Πηγή με γνώση ιδιωτικών σχεδίων και συζητήσεων δήλωσε στο CNN ότι τον περασμένο Σεπτέμβριο αποτελούσε τον πιο προτιμητέο μεταβατικό υποψήφιο για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Ωστόσο, αφού προώθησε σκληρή καταστολή κατά των Ιρανών διαδηλωτών, ανέλαβε πρωταγωνιστικό ρόλο στις επιθέσεις ρητορικής κατά των ΗΠΑ και του Ισραήλ και διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη χάραξη στρατιωτικής στρατηγικής, το Ισραήλ τον έθεσε στο στόχαστρο στις αρχές Φεβρουαρίου.

Ο θάνατός του θα έχει περιορισμένο άμεσο αντίκτυπο στη διεξαγωγή του πολέμου, αλλά η πολιτική του διαχείριση θα γίνει πιο περίπλοκη, σύμφωνα με τον Αζίζι, λόγω της επιρροής του στο πολιτικό μήνυμα του Ιράν και των διεθνών του επαφών.

Κάποιος όπως ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν – ένας προβεβλημένος μετριοπαθής που έχει σε μεγάλο βαθμό παραγκωνιστεί από την έναρξη της σύγκρουσης – δεν θα μπορούσε να συγκροτήσει συνασπισμό εντός της ελίτ για να διαπραγματευτεί τον τερματισμό του πολέμου, εκτιμά ο Αζίζι. Θα απαιτούνταν μια προσωπικότητα του βεληνεκούς του Λαριτζανί για να φέρει μαζί διαφορετικές παρατάξεις.

Μισός αιώνας υπηρεσίας

Σε διάστημα σχεδόν πέντε δεκαετιών, ο Λαριτζανί κατείχε καίριες θέσεις στους ισχυρούς Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), στον μηχανισμό ασφαλείας, στα κρατικά μέσα ενημέρωσης και στο κοινοβούλιο. Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας εξήρε τη μακρά πολιτική του πορεία, περιγράφοντάς τον ως μια προσωπικότητα που «μέχρι τις τελευταίες στιγμές της ζωής του» εργαζόταν για την πρόοδο του Ιράν και κάλεσε σε ενότητα απέναντι σε εξωτερικές απειλές. «Μια τέτοια πορεία είναι σχετικά σπάνια» στην Ισλαμική Δημοκρατία, δήλωσε ο Αζίζι στο CNN. «Η μόνη θέση που δεν είχε στο βιογραφικό του ήταν αυτή του προέδρου».

Ο Λαριτζανί ήταν επιδέξιος διαχειριστής των μεταβαλλόμενων πολιτικών ισορροπιών της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ένας «πραγματιστής συντηρητικός» που μπορούσε να συνεργάζεται με διαφορετικά στρατόπεδα εντός του συστήματος, παραμένοντας πλήρως πιστός σε αυτό. Υπήρξε διοικητής στους Φρουρούς της Επανάστασης κατά τον πόλεμο με το Ιράκ τη δεκαετία του 1980 και αργότερα επικεφαλής της κρατικής ραδιοτηλεόρασης. Ήταν ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα την πρώτη δεκαετία του αιώνα. Δυτικοί διπλωμάτες που διαπραγματεύτηκαν μαζί του τον χαρακτήρισαν εκλεπτυσμένο και ευφυή.

Με τον καιρό απέκτησε ιδιαίτερη επιρροή στον Χαμενεΐ σε ζητήματα ασφάλειας, μετά τον διορισμό του ως συμβούλου το 2004. Για 12 χρόνια, έως το 2020, ήταν πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, διευρύνοντας τη βάση της ισχύος του. Σε συνέντευξή του στο CNN το 2015, ο Λαριτζανί επαίνεσε τη συμφωνία που διαπραγματεύτηκε η κυβέρνηση Ομπάμα και περιόρισε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν με αντάλλαγμα την άρση κυρώσεων, χαρακτηρίζοντάς την «αφετηρία για καλύτερη κατανόηση και άλλων ζητημάτων».

Μετά τη σύγκρουση του περασμένου έτους με το Ισραήλ, ο Λαριτζανί επανήλθε στο προσκήνιο ως επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και θεωρούνταν από πολλούς αναλυτές ο σημαντικότερος λήπτης αποφάσεων στη χώρα. Έγινε επίσης η βασική διεθνής φωνή του Ιράν, ακόμη περισσότερο και από τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, με πρόσφατες επισκέψεις στη Μόσχα, τη Βηρυτό, το Αμπού Ντάμπι και το Ομάν. Συναντήθηκε με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στα τέλη Ιανουαρίου και παρουσίασε τις θέσεις του Ιράν για μια πυρηνική συμφωνία μετά από επίσκεψη στο Ομάν, που διαμεσολαβούσε μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.

Το θρησκευτικό υπόβαθρο της οικογένειάς του και η ακαδημαϊκή του καριέρα

Η κεντρική θέση του στο καθεστώς ενισχυόταν και από το επιφανές θρησκευτικό υπόβαθρο της οικογένειάς του. Ήταν παντρεμένος με την κόρη ενός σημαντικού αγιατολάχ. Ένας από τους αδελφούς του, ο Σαντέγκ Λαριτζανί, είναι επίσης αγιατολάχ και πρώην επικεφαλής της δικαιοσύνης του Ιράν. Ένας άλλος αδελφός, ο Μοχάμαντ-Τζαβάντ Λαριτζανί, έχει επίσης αναλάβει διάφορους ρόλους στο καθεστώς.

Ο Λαριτζανί ήταν επίσης καταξιωμένος ακαδημαϊκός. Σπούδασε αρχικά μαθηματικά και πληροφορική στο Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας Σαρίφ, κατείχε διδακτορικό στη φιλοσοφία από το Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης και έγραψε εκτενώς για το έργο του Γερμανού φιλοσόφου Ιμμάνουελ Καντ.

Τις τελευταίες ημέρες, ο Λαριτζανί ήταν ιδιαίτερα εκφραστικός σχετικά με την ετοιμότητα του Ιράν για παρατεταμένη σύγκρουση. «Σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν έχει προετοιμαστεί για έναν μακρύ πόλεμο», έγραψε στο X λίγο μετά την έναρξη της αμερικανικής εκστρατείας.

Ο θάνατός του ενδέχεται να παρατείνει τη σύγκρουση. Τη Δευτέρα (16/3), τα κρατικά μέσα ενημέρωσης ανακοίνωσαν ότι ο 71χρονος πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, Μοχσέν Ρεζαΐ, επέστρεψε από την αποστρατεία για να αναλάβει ρόλο ανώτερου στρατιωτικού συμβούλου του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Αυτό υποδηλώνει ότι η ηγεσία βασίζεται ολοένα και περισσότερο στη γενιά του πολέμου με το Ιράκ και γίνεται πιο στρατιωτικοποιημένη, δήλωσε ο Αζίζι στο CNN – χωρίς το αντίβαρο του πραγματισμού του Λαριτζανί.