«Θέλουμε αλλαγή αλλά όχι έτσι»: Η κραυγή αγωνίας των Ιρανών εν μέσω των βομβαρδισμών

Μέχρι και 3,2 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν προσωρινά εκτοπιστεί στο Ιράν από την έναρξη της στρατιωτικής εκστρατείας των ΗΠΑ και του Ισραήλ εκτιμά ο ΟΗΕ, ένας αριθμός που πιθανότατα θα αυξηθεί καθώς ο πόλεμος επεκτείνεται στην τρίτη εβδομάδα.

Ενώ πολλοί Ιρανοί έχουν εγκαταλείψει την Τεχεράνη και άλλες μεγάλες πόλεις για να αναζητήσουν καταφύγιο σε αγροτικές περιοχές ή στα βουνά προς βορρά, εκατομμύρια παραμένουν στα σπίτια τους στην πρωτεύουσα παρά τις τακτικές αεροπορικές επιδρομές.

Η Ναφίσε, 30 ετών, σχεδιάστρια κοσμημάτων, είναι μία από αυτές. Για λόγους ιδιωτικότητας, αυτή και όλοι οι άλλοι που ερωτήθηκαν αναφέρονται μόνο με τα μικρά τους ονόματα. Η Ναφίσε λέει ότι η διαδικτυακή της επιχείρηση έχει επιβραδυνθεί, αρχικά λόγω της διακοπής του ίντερνετ τον Ιανουάριο κατά τη διάρκεια των αντι-κυβερνητικών διαδηλώσεων και τώρα ξανά εξαιτίας του πολέμου.

Μαζί με τον σύζυγό της, Φαρχάντ, 33 ετών, έχουν ανακαινίσει το διαμέρισμά τους, αφαιρώντας τις παλιές ταπετσαρίες και βάφοντας ξανά τους τοίχους. Κορνίζες με φωτογραφίες οικογένειας και φίλων από διακοπές και ταξίδια κρέμονται πλέον παντού, μαζί με περσικά χαλιά. Είναι ένα ζεστό σπίτι στην καρδιά της Τεχεράνης, κοντά σε σταθμούς μετρό και καταστήματα, γεμάτο με ζεστό φως. Συνήθιζε να είναι ήσυχο σημείο μέσα στην πολυσύχναστη πρωτεύουσα, αλλά τώρα ο ήχος των εκρήξεων είναι σχεδόν συνεχής.

Το περασμένο καλοκαίρι, η Ναφίσε και ο Φαρχάντ έφυγαν προσωρινά από την Τεχεράνη όταν το Ισραήλ βομβάρδισε ιρανικές στρατιωτικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις. Θα έφευγαν πιθανότατα ξανά, λέει η Ναφίσε, αν δεν ήταν ο Σαμ και ο Γιαλ, οι γάτες τους. «Το ταξίδι ήταν δύσκολο γι’ αυτούς. Τρομοκρατήθηκαν», εξηγεί η Ναφίσε, καθισμένη στον καναπέ με τον Σαμ να γουργουρίζει στην αγκαλιά της. Αντ’ αυτού, το ζευγάρι περνά τα περισσότερα βράδια με φίλους, μετακινούμενοι από διαμέρισμα σε διαμέρισμα σε όλη την πόλη. «Κάθε βράδυ στις οκτώ, μαζευόμαστε στο σπίτι κάποιου. Όλοι φέρνουν φαγητό ή γλυκό για να μοιραστούμε. Βοηθάει να κρατάμε ψηλά το ηθικό».

Όπως πολλοί στον κύκλο της, η Ναφίσε λέει ότι ελπίζει η κυβέρνηση να χάσει την εξουσία, αλλά είναι εξίσου σαφής σχετικά με το τι δεν θέλουν. «Δεν θέλουμε αυτόν τον πόλεμο. Θέλουμε αλλαγή, αλλά όχι έτσι», λέει, προσθέτοντας: «Είμαστε ενάντια στην Ισλαμική Δημοκρατία, αλλά δεν θέλουμε ούτε την επιστροφή της μοναρχίας». «Όταν οι άνθρωποι διαδήλωσαν τον Ιανουάριο, δεν ήταν επειδή υποστηρίζαμε τον Παχλαβί», εξηγεί, αναφερόμενη στον Ρεζά Παχλαβί, τον εξόριστο γιο του τελευταίου Σάχη του Ιράν που ζει στις ΗΠΑ, ο οποίος έχει δηλώσει ότι θα ήταν έτοιμος να ηγηθεί μιας μεταβατικής κυβέρνησης για ένα νέο Ιράν εάν έπεφτε η Ισλαμική Δημοκρατία.

Για μια σύντομη στιγμή μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ, η Ναφίσε λέει ότι πολλοί γύρω της πίστεψαν ότι το σύστημα μπορεί επιτέλους να αρχίσει να διαλύεται. Αλλά όταν ο γιος του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, επιλέχθηκε να τον διαδεχθεί, η ελπίδα αυτή έσβησε γρήγορα. «Το σύστημα είναι βαθύ και περίπλοκο», προσθέτει. «Ακόμα και αν αλλάξει μια μέρα, δεν θα γίνει εν μία νυκτί, και δεν θα γίνει με αυτόν τον πόλεμο».

Τεράστιες απώλειες και καταστροφές αυτές τις τρεις εβδομάδες

Ο Αμίρ, 40 ετών, ζει στην Καράτζ αλλά ταξιδεύει καθημερινά στην πρωτεύουσα για δουλειά. Διαθέτει ένα μικρό μαγαζί στη νότια Τεχεράνη και διανέμει τακάκια φρένων. «Ο πόλεμος και οι οικονομικές συνθήκες επηρεάζουν άμεσα τη δουλειά μου», λέει. «Η μεγαλύτερη ανησυχία μου είναι ένας παρατεταμένος πόλεμος. Αλλά ακόμη και αν τελειώσει ο πόλεμος, πολλές χώρες δεν συνεργάζονται με το Ιράν. Αν αρθούν οι κυρώσεις, η χώρα θα μπορούσε να σημειώσει σημαντική πρόοδο. Η οικονομία μας έχει μεγάλο δυναμικό».

Μέχρι στιγμής, τουλάχιστον 1.444 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στο Ιράν ενώ σχεδόν 19.000 έχουν τραυματιστεί, αναφέρει το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων της χώρας. Το Ιράν έχει αντεπιτεθεί σε αμερικανικούς στόχους στην περιοχή, αλλά ένα άμεσο κανάλι επικοινωνίας μεταξύ του ειδικού απεσταλμένου των ΗΠΑ, Στιβ Ουίτκοφ, και του υπουργού Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγκτσί, έχει επανενεργοποιηθεί τις τελευταίες ημέρες, αναφέρει το Axios.

Ο πόλεμος έχει οδηγήσει την τιμή του πετρελαίου πάνω από 100 δολάρια το βαρέλι, αφού το Ιράν ουσιαστικά έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ για τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τους συμμάχους τους. Η σύγκρουση έχει αποκαλύψει βαθιές διαιρέσεις στο ΝΑΤΟ, με το Ηνωμένο Βασίλειο και τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να δηλώνουν ξεκάθαρα ότι δεν θέλουν να εμπλακούν στον πόλεμο.

Οι πολίτες στην Τεχεράνη δεν είχαν αυτή την επιλογή, δήλωσε ο Βινσέντ Κασάρντ, επικεφαλής της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού στην Τεχεράνη. «Βλέπω την έντονη πίεση που έχει προκαλέσει η πρόσφατη κλιμάκωση των εχθροπραξιών στους ανθρώπους στο Ιράν, που φοβούνται για τη ζωή τους, την ασφάλεια των αγαπημένων τους και τα προς το ζην τους», πρόσθεσε. «Η μεγάλη απώλεια ζωής είναι ανησυχητική. Η πολεοδομική υποδομή έχει επηρεαστεί και πολλά σπίτια έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές από τις εχθροπραξίες. Η καθημερινή ζωή στην Τεχεράνη έχει διαταραχθεί βαθιά: τα παιδιά δεν πηγαίνουν σχολείο και πολλές επιχειρήσεις έχουν κλείσει προσωρινά προληπτικά λόγω των συνεχών επιδρομών».

Αρνούνται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους

«Αυτή τη στιγμή, ούτε οι κατοικίες είναι ασφαλείς από επιθέσεις. Αισθανόμαστε τους κραδασμούς από τις εκρήξεις σε όλη την πόλη», λέει ο Μοτζτάμπα, 30 ετών, ντοκιμαντερίστας. Το σπίτι και το γραφείο του Μοτζτάμπα βρίσκονται σε υπόγειο της Τεχεράνης και από την έναρξη του πολέμου αποφάσισε ότι εκεί αισθάνεται πιο ασφαλής. Δεν θέλει να φύγει, ούτε καν για να επισκεφθεί την οικογένειά του στα δυτικά προάστια της πόλης. Είναι απλώς πολύ επικίνδυνο.

Κάθεται σταυροπόδι σε ένα ξύλινο παγκάκι στην μικρή, προστατευμένη αυλή του υπόγειου, με ένα τσιγάρο στο χέρι. Ο πόλεμος ήταν στρεσογόνος και το κάπνισμα τον βοηθά να ηρεμήσει. «Αυτές τις μέρες δουλεύω αργά το βράδυ, μέχρι να κοιμηθώ. Συνήθως ξυπνάω από μια έκρηξη. Η καρδιά μου χτυπά δυνατά. Προσπαθώ να μαντέψω την κατεύθυνση της έκρηξης και αν συνέβη κοντά ή μακριά», λέει, προσθέτοντας ότι αρνείται να χάσει την ελπίδα. «Το Ιράν έχει δει πολλές εισβολές καθ’ όλη τη διάρκεια των αιώνων. Θα τα καταφέρουμε και αυτή τη φορά».

Ο Μοέν, 14 ετών, μαθητής, είπε στον Guardian ότι κυρίως μένει στο σπίτι, περνώντας τον χρόνο του διαβάζοντας ή παρακολουθώντας τηλεόραση: «Είναι βαρετά. Δεν μπορώ να δω φίλους ή να βγω έξω. Θέλω να επιστρέψω στο σχολείο». «Ήμουν στην τάξη όταν ξεκίνησε ο πόλεμος και μας έστειλαν σπίτι. Όλοι φοβόντουσαν και κανείς δεν ξέρει πότε θα ξαναρχίσει το σχολείο», πρόσθεσε. Στην ταράτσα της, κοιτώντας την πόλη, η Ασάλ, 35 ετών, σχεδιάστρια ρούχων που έχει το δικό της ατελιέ, λέει ότι ανησυχεί για το μέλλον και τη δουλειά της, αλλά είναι αποφασισμένη να μείνει στην Τεχεράνη. «Αυτό είναι το σπίτι μου, και δεν φεύγω, ό,τι κι αν συμβεί», εξηγεί.

Η Τεχεράνη φιλοξενεί και μεγάλο πληθυσμό ξένων. Υπάρχουν 1,65 εκατομμύρια Αφγανοί πρόσφυγες σε όλη τη χώρα και, στα τέλη του 2025, σχεδόν 60.000 ξένοι φοιτητές από 101 χώρες σπούδαζαν σε ιρανικά πανεπιστήμια, σύμφωνα με την Tehran Times. Πολλοί ζουν στην πρωτεύουσα.

Ο Άλι, ένας Παλαιστινιο-Σύριος άνδρας, είναι ένας από αυτούς. Ζει στην Τεχεράνη τα τελευταία 10 χρόνια, διεκδικώντας διδακτορικό στην έρευνα τέχνης ενώ διδάσκει και στο πανεπιστήμιο. Ο πόλεμος δεν είναι κάτι καινούργιο για αυτόν, αλλά προτιμά να μην μιλά για το παρελθόν του. Παρ’ όλα αυτά, λέει ότι το να είναι μάρτυρας τόσων συγκρούσεων τον έχει, με κάποιο τρόπο, μουδιάσει. «Είναι τρομακτικό, αλλά νιώθω σαν να είμαι ένα τείχος τώρα», λέει. «Αυτό μπορεί να κάνει ο πόλεμος σε σένα».