Πώς ο Τραμπ αποφάσισε να ξεκινήσει τον πόλεμο στο Ιράν - Το τηλεφώνημα με τον Νετανιάχου και το άγνωστο παρασκήνιο

Το παρασκήνιο του τηλεφωνήματος του Μπένιαμιν Νετανιάχου στον Ντόναλντ Τραμπ πριν εξαπολύσουν τον πόλεμο στο Ιράν ξεδιπλώνει το πρακτορείο Reuters.

Όλα ξεκίνησαν 48 ώρες πριν από την έναρξη της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης στο Ιράν, όταν ο πρωθυπουργός του Ισραήλ επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον Αμερικανό πρόεδρο, εξηγώντας τους λόγους για την έναρξη μιας τόσο σύνθετης και απομακρυσμένης στρατιωτικής επιχείρησης.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters που επικαλείται πηγές με γνώση της συνομιλίας, οι δύο ηγέτες είχαν ενημερωθεί από τις υπηρεσίες πληροφοριών ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, μαζί με κορυφαίους συνεργάτες του, επρόκειτο να συναντηθούν σε συγκρότημα στην Τεχεράνη, γεγονός που δημιουργούσε συνθήκες για επίθεση αποκεφαλισμού της ηγεσίας. Μια επίθεση εναντίον κορυφαίων ηγετών μιας χώρας που χρησιμοποιείται συχνά από τους Ισραηλινούς, αλλά παραδοσιακά λιγότερο από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Νεότερα στοιχεία έδειχναν ότι η συνάντηση μεταφέρθηκε νωρίτερα, το πρωί του Σαββάτου αντί για το βράδυ, σύμφωνα με τρία άτομα που ενημερώθηκαν για την κλήση.

Η κλήση μεταξύ των δύο ηγετών αναφέρεται για πρώτη φορά.

Ο Νετανιάχου, που επί χρόνια πίεζε για μια τέτοια επιχείρηση, υποστήριξε ότι ίσως δεν θα υπάρξει καλύτερη ευκαιρία για την εξόντωση της ιρανικής ηγεσίας και για αντίποινα σε προηγούμενες απόπειρες δολοφονίας του Τραμπ από το Ιράν.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται, σύμφωνα με το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, σχέδιο δολοφονίας το 2024, στο οποίο φέρεται να εμπλέκεται Πακιστανός άνδρας που επιχείρησε να στρατολογήσει άτομα εντός των ΗΠΑ. Το σχέδιο αποδίδεται σε αντίποινα για τη δολοφονία του Ιρανού στρατηγού Κασέμ Σουλεϊμανί από τις ΗΠΑ.

Κατά τη στιγμή της τηλεφωνικής επικοινωνίας, ο Τραμπ είχε ήδη εγκρίνει τα σχέδια για στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν, χωρίς όμως να έχει αποφασίσει το ακριβές χρονοδιάγραμμα ή τις συνθήκες εμπλοκής των ΗΠΑ.

Ο αμερικανικός στρατός είχε ενισχύσει την παρουσία του στην περιοχή επί εβδομάδες, οδηγώντας πολλούς εντός της κυβέρνησης στο συμπέρασμα ότι ήταν απλώς θέμα χρόνου ο πρόεδρος να προχωρήσει. Μία πιθανή ημερομηνία, λίγες ημέρες νωρίτερα, είχε ακυρωθεί λόγω κακών καιρικών συνθηκών.

Το Reuters δεν ήταν σε θέση να προσδιορίσει πώς επηρέασε τον Ντόναλντ Τραμπ το επιχείρημα του Μπένιαμιν Νετανιάχου, καθώς εξέταζε το ενδεχόμενο να δώσει εντολή για πλήγμα. Ωστόσο, η τηλεφωνική επικοινωνία αποτέλεσε ουσιαστικά την τελική παρέμβαση του Ισραηλινού ηγέτη προς τον Αμερικανό πρόεδρο. Τρεις πηγές που είχαν ενημερωθεί για τη συνομιλία εκτίμησαν ότι αυτή σε συνδυασμό με τις πληροφορίες που έδειχναν ότι «έκλεινε» το παράθυρο για την εξόντωση της ιρανικής ηγεσίας, αποτέλεσε καταλύτη για την τελική απόφαση του Τραμπ να διατάξει τον στρατό, στις 27 Φεβρουαρίου, να προχωρήσει στην επιχείρηση «Epic Fury».

Ο Νετανιάχου φέρεται να υποστήριξε ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να γράψει ιστορία συμβάλλοντας στην εξάλειψη της ιρανικής ηγεσίας που εδώ και καιρό απεχθάνεται η Δύση, αλλά και πολλοί Ιρανοί. Εκτίμησε μάλιστα ότι οι Ιρανοί θα μπορούσαν να βγουν στους δρόμους και να ανατρέψουν το θεοκρατικό καθεστώς που κυβερνά τη χώρα από το 1979 και το οποίο θεωρείται βασική πηγή τρομοκρατίας και αστάθειας παγκοσμίως.

Οι πρώτες βόμβες έπληξαν στόχους το πρωί του Σαββάτου 28 Φεβρουαρίου, ενώ το ίδιο βράδυ ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ ήταν νεκρός.

Σε απάντηση σε αίτημα για σχόλιο, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Άνα Κέλι δεν αναφέρθηκε άμεσα στην τηλεφωνική επικοινωνία Τραμπ-Νετανιάχου, αλλά δήλωσε στο Reuters ότι η στρατιωτική επιχείρηση είχε στόχο «να καταστρέψει τη βαλλιστική ικανότητα και την παραγωγή πυραύλων του ιρανικού καθεστώτος, να εξουδετερώσει το ναυτικό του, να τερματίσει την ικανότητά του να εξοπλίζει συμμάχους-πληρεξουσίους και να διασφαλίσει ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο».

Ούτε το γραφείο του Νετανιάχου ούτε ο εκπρόσωπος του Ιράν στον ΟΗΕ απάντησαν σε αιτήματα για σχόλιο.

Ο Νετανιάχου, σε συνέντευξη Τύπου την Πέμπτη, απέρριψε ως «ψευδείς ειδήσεις» τους ισχυρισμούς ότι «το Ισραήλ παρέσυρε με κάποιον τρόπο τις ΗΠΑ σε σύγκρουση με το Ιράν», προσθέτοντας: «Πιστεύει κανείς πραγματικά ότι κάποιος μπορεί να πει στον πρόεδρο Τραμπ τι να κάνει;».

Ο Τραμπ έχει δηλώσει δημόσια ότι η απόφαση για το πλήγμα ήταν αποκλειστικά δική του.

Το ρεπορτάζ του Reuters, με αξιωματούχους και πρόσωπα κοντά και στους δύο ηγέτες να μιλούν κυρίως υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας των εσωτερικών διαβουλεύσεων, δεν υποδεικνύει ότι ο Νετανιάχου ανάγκασε τον Τραμπ να πάει σε πόλεμο. Δείχνει, ωστόσο, ότι ο Ισραηλινός ηγέτης υπήρξε αποτελεσματικός υποστηρικτής της επιχείρησης και ότι ο τρόπος με τον οποίο παρουσίασε την απόφαση, συμπεριλαμβανομένης της ευκαιρίας να εξοντωθεί ένας Ιρανός ηγέτης που φέρεται να είχε εγκρίνει απόπειρες δολοφονίας κατά του Τραμπ, ήταν πειστικός για τον Αμερικανό πρόεδρο.

Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, στις αρχές Μαρτίου, άφησε να εννοηθεί ότι η εκδίκηση αποτέλεσε τουλάχιστον ένα από τα κίνητρα της επιχείρησης, δηλώνοντας στους δημοσιογράφους: «Το Ιράν προσπάθησε να σκοτώσει τον πρόεδρο Τραμπ και ο πρόεδρος Τραμπ ήταν αυτός που γέλασε τελευταίος».

Επίθεση στις πυρηνικές και πυραυλικές εγκαταστάσεις

Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε βασίσει την προεκλογική του εκστρατεία το 2024 στην εξωτερική πολιτική της πρώτης του θητείας, το «America First», και είχε δηλώσει δημόσια ότι ήθελε να αποφύγει έναν πόλεμο με το Ιράν, προτιμώντας να διαχειριστεί την Τεχεράνη μέσω διπλωματίας.

Ωστόσο, καθώς οι συζητήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν δεν οδήγησαν σε συμφωνία την περασμένη άνοιξη, ο Τραμπ άρχισε να εξετάζει το ενδεχόμενο επίθεσης, σύμφωνα με τρία άτομα που γνωρίζουν τις εσωτερικές διαβουλεύσεις στον Λευκό Οίκο.

Μια πρώτη επίθεση σημειώθηκε τον Ιούνιο, όταν το Ισραήλ βομβάρδισε πυρηνικές εγκαταστάσεις και θέσεις πυραύλων στο Ιράν, σκοτώνοντας αρκετούς Ιρανούς ηγέτες. Αργότερα, αμερικανικές δυνάμεις συμμετείχαν στην επίθεση και, όταν η κοινή αυτή επιχείρηση ολοκληρώθηκε έπειτα από 12 ημέρες, ο Τραμπ πανηγύρισε δημόσια την επιτυχία, δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ «ισοπέδωσαν» τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.

Ωστόσο, μήνες αργότερα, ξεκίνησαν εκ νέου συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ για μια δεύτερη αεροπορική επίθεση, με στόχο να πλήξουν κι άλλες πυραυλικές εγκαταστάσεις και την αποτροπή του Ιράν από το να αποκτήσει τη δυνατότητα κατασκευής πυρηνικού όπλου.

Οι Ισραηλινοί επιθυμούσαν επίσης να σκοτώσουν τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, έναν μακροχρόνιο και σφοδρό γεωπολιτικό αντίπαλο, ο οποίος είχε επανειλημμένα εκτοξεύσει πυραύλους κατά του Ισραήλ και είχε στηρίξει ένοπλες περιφερειακές ομάδες.

Σε αυτές περιλαμβάνονται η οργάνωση Χαμάς, που εξαπέλυσε την αιφνιδιαστική επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 από τη Γάζα, και η Χεζμπολάχ, με έδρα τον Λίβανο.

Οι Ισραηλινοί άρχισαν να σχεδιάζουν την επίθεσή τους στο Ιράν με την υπόθεση ότι θα ενεργούσαν μόνοι τους, όπως δήλωσε ο υπουργός Άμυνας Ίσραελ Κατς στο ισραηλινό δίκτυο N12 στις 5 Μαρτίου.

Ωστόσο, κατά τη διάρκεια επίσκεψης του Νετανιάχου τον Δεκέμβριο στο θέρετρο Μαρ-α-Λάγκο του Τραμπ στη Φλόριντα, ο Ισραηλινός ηγέτης του είπε ότι δεν ήταν πλήρως ικανοποιημένος από το αποτέλεσμα της κοινής επιχείρησης του Ιουνίου, σύμφωνα με δύο άτομα που γνωρίζουν τη σχέση των δύο ανδρών.

Ο Τραμπ εμφανίστηκε ανοιχτός σε μια νέα εκστρατεία βομβαρδισμών, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, αλλά ήθελε επίσης να δοκιμάσει έναν ακόμη γύρο διπλωματικών συνομιλιών.

Δύο γεγονότα ώθησαν τον Τραμπ προς μια νέα επίθεση κατά του Ιράν, σύμφωνα με αρκετούς Αμερικανούς και Ισραηλινούς αξιωματούχους και διπλωμάτες.

Η επιχείρηση των ΗΠΑ στις 3 Ιανουαρίου για τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο στο Καράκας, η οποία δεν προκάλεσε αμερικανικές απώλειες και απομάκρυνε από την εξουσία έναν μακροχρόνιο αντίπαλο των ΗΠΑ, έδειξε ότι οι φιλόδοξες στρατιωτικές επιχειρήσεις του Αμερικανού προέδρου μπορούν να έχουν περιορισμένες παράπλευρες συνέπειες για τις αμερικανικές δυνάμεις.

Αργότερα τον ίδιο μήνα, ξέσπασαν μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν, προκαλώντας σκληρή αντίδραση από τους Φρουρούς της Επανάστασης, με χιλιάδες νεκρούς. Ο Τραμπ δεσμεύτηκε να στηρίξει τους διαδηλωτές, αλλά δεν προχώρησε άμεσα σε δημόσιες ενέργειες.

Σε ιδιωτικό επίπεδο, ωστόσο, η συνεργασία μεταξύ των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων και της αμερικανικής Κεντρικής Διοίκησης (CENTCOM) εντάθηκε, με τον κοινό στρατιωτικό σχεδιασμό να πραγματοποιείται σε μυστικές συναντήσεις, σύμφωνα με δύο Ισραηλινούς αξιωματούχους.

Λίγο αργότερα, κατά τη διάρκεια επίσκεψης του Νετανιάχου στην Ουάσιγκτον τον Φεβρουάριο, ο Ισραηλινός ηγέτης ενημέρωσε τον Τραμπ για την ανάπτυξη του ιρανικού βαλλιστικού προγράμματος, επισημαίνοντας συγκεκριμένες τοποθεσίες ανησυχίας. Παράλληλα, ανέδειξε τους κινδύνους του προγράμματος, συμπεριλαμβανομένου του ενδεχομένου το Ιράν να αποκτήσει τελικά τη δυνατότητα να πλήξει το αμερικανικό έδαφος.

Η ιστορική ευκαιρία του Τραμπ

Μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου, πολλοί Αμερικανοί αξιωματούχοι και διπλωμάτες της περιοχής θεωρούσαν πολύ πιθανό να προχωρήσει μια αμερικανική επίθεση στο Ιράν, αν και οι λεπτομέρειες παρέμεναν ασαφείς, σύμφωνα με δύο ακόμη Αμερικανούς αξιωματούχους, έναν Ισραηλινό αξιωματούχο και δύο επιπλέον πρόσωπα που γνωρίζουν το θέμα.

Ο Τραμπ ενημερώθηκε από το Πεντάγωνο και τις υπηρεσίες πληροφοριών για τα πιθανά οφέλη μιας επιτυχημένης επίθεσης, συμπεριλαμβανομένης της συντριβής του πυραυλικού προγράμματος του Ιράν, σύμφωνα με δύο άτομα που γνωρίζουν αυτές τις ενημερώσεις.

Πριν από την τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ Νετανιάχου και Τραμπ, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ενημέρωσε μια μικρή ομάδα κορυφαίων ηγετών του Κογκρέσου στις 24 Φεβρουαρίου ότι το Ισραήλ ήταν πιθανό να επιτεθεί στο Ιράν, είτε συμμετείχαν είτε όχι οι ΗΠΑ, και ότι το Ιράν πιθανότατα θα ανταπέδιδε πλήττοντας αμερικανικούς στόχους, σύμφωνα με τρία άτομα που είχαν ενημερωθεί για τη συνάντηση.

Πίσω από την προειδοποίηση του Ρούμπιο βρισκόταν η εκτίμηση των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών ότι μια τέτοια επίθεση θα προκαλούσε πράγματι αντίποινα από το Ιράν εναντίον αμερικανικών διπλωματικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων, καθώς και συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο, σύμφωνα με τρεις πηγές που γνωρίζουν τις σχετικές εκθέσεις.

Η πρόβλεψη αυτή αποδείχθηκε ακριβής. Τα πλήγματα οδήγησαν σε ιρανικά αντίποινα κατά αμερικανικών στρατιωτικών στόχων, στον θάνατο περισσότερων από 2.300 Ιρανών αμάχων και τουλάχιστον 13 Αμερικανών στρατιωτών, σε επιθέσεις κατά συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο, στο κλείσιμο ενός από τους πιο ζωτικούς θαλάσσιους εμπορικούς διαδρόμους παγκοσμίως και σε ιστορική άνοδο των τιμών του πετρελαίου, που ήδη γίνεται αισθητή στους καταναλωτές στις Ηνωμένες Πολιτείες και πέραν αυτών.

Ο Τραμπ είχε επίσης ενημερωθεί ότι υπήρχε μια πιθανότητα, έστω και μικρή, η εξόντωση της ιρανικής ηγεσίας να οδηγήσει σε μια κυβέρνηση στην Τεχεράνη πιο πρόθυμη να διαπραγματευτεί με την Ουάσιγκτον, σύμφωνα με δύο ακόμη άτομα που γνωρίζουν την ενημέρωση του Ρούμπιο.

Η πιθανότητα αλλαγής καθεστώτος αποτέλεσε ένα από τα επιχειρήματα του Νετανιάχου κατά τη διάρκεια της τηλεφωνικής επικοινωνίας λίγο πριν ο Τραμπ δώσει την τελική εντολή για την επίθεση στο Ιράν, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.

Αυτή την άποψη δεν συμμεριζόταν η CIA, η οποία είχε εκτιμήσει τις προηγούμενες εβδομάδες ότι, σε περίπτωση θανάτου του Χαμενεΐ, πιθανότατα θα τον διαδεχόταν ένας σκληροπυρηνικός από το εσωτερικό του καθεστώτος.

Ο Τραμπ κάλεσε επανειλημμένα σε εξέγερση μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ. Με τον πόλεμο να βρίσκεται στην τέταρτη εβδομάδα και την περιοχή να έχει βυθιστεί στη σύγκρουση, οι Φρουροί της Επανάστασης εξακολουθούν να περιπολούν στους δρόμους της χώρας, ενώ εκατομμύρια Ιρανοί παραμένουν στα σπίτια τους.

Ο γιος του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα, που θεωρείται ακόμη πιο αντιαντιαμερικανός από τον πατέρα του, έχει οριστεί ως ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν.