Γιατί ο Τραμπ ίσως να μην μπορέσει να απεμπλακεί από το Ιράν ακόμα κι αν το θέλει

Οι πόλεμοι, σε αντίθεση με οικονομικά μέτρα όπως οι δασμοί, δεν μπορούν να ενεργοποιούνται και να απενεργοποιούνται κατά βούληση. Έτσι, το βασικό ερώτημα μετά την προσωρινή αναστολή των αμερικανικών πληγμάτων σε ιρανικές ενεργειακές εγκαταστάσεις δεν είναι αν ο Ντόναλντ Τραμπ «υποχώρησε», αλλά αν μπορεί πλέον να απεμπλακεί από τη σύγκρουση.

Παρά τα σημάδια πιθανής αποκλιμάκωσης, με τον ίδιο να κάνει λόγο για «15 σημεία σύγκλισης» μετά από συνομιλίες – τις οποίες η Τεχεράνη διαψεύδει – η κατάσταση παραμένει αβέβαιη. Το πιο αισιόδοξο σενάριο θέλει ΗΠΑ και Ιράν να έχουν συνειδητοποιήσει το τεράστιο κόστος περαιτέρω κλιμάκωσης και να αναζητούν διέξοδο.

Κλιμάκωση ή αποχώρηση;

Μετά από ημέρες αντιφατικών δηλώσεων, ο Τραμπ  έδωσε τη Δευτέρα ένα πρώτο σήμα πιθανής αποκλιμάκωσης, κάνοντας λόγο για 15 σημεία σύγκλισης σε «παραγωγικές συνομιλίες» με το Ιράν. Η Τεχεράνη, ωστόσο, διέψευσε ότι υπήρξε οποιοσδήποτε διάλογος.

Η πιο αισιόδοξη ερμηνεία των εξελίξεων είναι ότι ΗΠΑ και Ιράν έχουν φτάσει σε ένα σημείο όπου το κόστος περαιτέρω κλιμάκωσης θα ήταν τόσο καταστροφικό, ώστε και οι δύο πλευρές αναζητούν διέξοδο. Τέτοιες συνειδητοποιήσεις έχουν στο παρελθόν οδηγήσει στο τέλος πολέμων.

Ο Τραμπ είχε οδηγήσει την αντιπαράθεση στα άκρα, απειλώντας με βομβαρδισμούς ιρανικών ενεργειακών εγκαταστάσεων αν η Τεχεράνη δεν άνοιγε τα Στενά του Ορμούζ – ένα κρίσιμο πέρασμα για τις παγκόσμιες εξαγωγές πετρελαίου. Το Ιράν είχε προειδοποιήσει ότι θα απαντήσει πλήττοντας κρίσιμες υποδομές σε κράτη του Κόλπου που είναι σύμμαχοι των ΗΠΑ.

Μια τέτοια κλιμάκωση θα μπορούσε να πυροδοτήσει παγκόσμια ύφεση και να επιδεινώσει δραματικά τις ήδη δύσκολες συνθήκες για τους Ιρανούς πολίτες, τους οποίους ο Τραμπ δηλώνει ότι θέλει να προστατεύσει.

Ωστόσο, υπάρχουν πολλοί λόγοι για σκεπτικισμό ως προς το αν μια διέξοδος είναι κοντά.

Η αστάθεια και οι αντιφάσεις στη ρητορική του Τραμπ, σε συνδυασμό με την αδυναμία της κυβέρνησης να παρουσιάσει συνεκτική στρατηγική ή σαφές σχέδιο εξόδου, υπονομεύουν την αξιοπιστία κάθε αμερικανικής δήλωσης.

Επιπλέον, το γεγονός ότι ο πρόεδρος έχει στο παρελθόν προχωρήσει σε επιθέσεις ακόμη και εντός των δικών του προθεσμιών, σημαίνει ότι δεν θα προκαλούσε έκπληξη αν παραβίαζε την πενθήμερη «παύση» των πληγμάτων.

Κάποιοι παρατηρητές σημειώνουν επίσης ότι η απόφαση για παύση συμπίπτει με την εβδομάδα λειτουργίας των διεθνών αγορών. Με τα χρηματιστήρια να υποχωρούν και τις τιμές του πετρελαίου να εκτοξεύονται, ενδέχεται να επιδίωξε μια προσωρινή σταθεροποίηση.

Πράγματι, μετά τις δηλώσεις του, οι βασικοί δείκτες της Wall Street κατέγραψαν άνοδο άνω του 1%, ενώ το πετρέλαιο Brent υποχώρησε κατά 11%, εξέλιξη που ενδέχεται να ανακουφίσει και τους Αμερικανούς καταναλωτές.

Ένας ακόμη λόγος για την «παύση» ίσως είναι ότι οι αμερικανικές δυνάμεις δεν έχουν ακόμη πλήρως αναπτυχθεί στην περιοχή. Μια εκστρατευτική μονάδα πεζοναυτών που αναχώρησε από την Ιαπωνία αναμένεται σύντομα, ενώ δεύτερη μονάδα ξεκίνησε μόλις την περασμένη εβδομάδα από τις δυτικές ακτές των ΗΠΑ.

Παράλληλα, ο Τραμπ  είναι γνωστός για τις υπερβολές του. Η παρουσίαση διπλωματικής προόδου και οι ισχυρισμοί ότι το Ιράν «θέλει απεγνωσμένα συμφωνία» ενδέχεται να είναι υπερβολικοί ή και σκόπιμα παραπλανητικοί.

Οι έντονες διακυμάνσεις στη στάση του –από δηλώσεις για «τερματισμό» του πολέμου έως απειλές για κλιμάκωση– δεν συνάδουν με την παραδοσιακή εικόνα σταθερής ηγεσίας σε καιρό πολέμου, αλλά αποτελούν χαρακτηριστικό στοιχείο της πολιτικής του πρακτικής.

Η απρόβλεπτη αυτή τακτική, που συχνά αποσκοπεί στην αναβολή δύσκολων αποφάσεων και συνεπειών, ίσως δοκιμάζεται πλέον στα όριά της στον Περσικό Κόλπο.

Παρά τις βαριές απώλειες που έχει υποστεί, το Ιράν έχει αποδείξει ότι διατηρεί σημαντικά μέσα πίεσης. Ο ουσιαστικός έλεγχος των Στενών του Ορμούζ του επιτρέπει να επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία και να ασκεί πίεση ακόμη και στην εσωτερική πολιτική των ΗΠΑ.

Η λογική υποδεικνύει ότι ένα καθεστώς που ήταν ήδη σκληροπυρηνικό πριν τον πόλεμο δύσκολα θα γίνει πιο διαλλακτικό μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του και τις εκτεταμένες επιθέσεις που δέχεται.

Οι όροι που φέρεται να θέτει η Ουάσιγκτον –όπως η εγκατάλειψη του πυρηνικού προγράμματος και των βαλλιστικών πυραύλων– ενδέχεται να είναι απαγορευτικοί για την Τεχεράνη, η οποία μπορεί να θεωρεί αυτά τα προγράμματα ως ασπίδα απέναντι σε μελλοντικές επιθέσεις.

Ακόμη κι αν ξεκινήσουν συνομιλίες –με το Πακιστάν να έχει προσφερθεί να τις φιλοξενήσει– δεν είναι σαφές ποιος θα εκπροσωπήσει το Ιράν, καθώς η ηγεσία έχει αποδυναμωθεί και η εξουσία ενδέχεται να έχει περάσει σε πιο σκληροπυρηνικά κέντρα.

Παράλληλα, η Τεχεράνη ενδέχεται να ερμηνεύει τις παλινωδίες και τις αντιφάσεις του Τραμπ ως ένδειξη ότι η στρατηγική πίεσης αποδίδει.

Οι επιλογές του Αμερικανού προέδρου είναι περιορισμένες και όλες προβληματικές. Μπορεί να κλιμακώσει περαιτέρω, χωρίς εγγύηση επιτυχίας. Μπορεί να προχωρήσει σε χερσαία επέμβαση, με υψηλό πολιτικό κόστος. Ή μπορεί να αποχωρήσει, αφήνοντας πίσω μια ενισχυμένη και εχθρική Τεχεράνη.

Η «εύκολη» λύση μιας μονομερούς ανακήρυξης νίκης ενδέχεται να αποδειχθεί επικίνδυνη, καθώς θα αφήσει ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την ασφάλεια των συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο.

Οι πρόεδροι συχνά καλούνται να διαχειριστούν κρίσεις χωρίς καλές επιλογές. Λίγοι, όμως, βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα τόσο περίπλοκο και αδιέξοδο δίλημμα όσο αυτό που αντιμετωπίζει σήμερα ο Ντόναλντ Τραμπ στο Ιράν.