«Δεν έφτασα ποτέ σπίτι»: Η ICE απελαύνει Ουκρανούς και κάποιους τους στέλνει κατευθείαν στον πόλεμο

Ο Βολοντίμιρ Ντούντνικ συνελήφθη από αξιωματικούς στρατολογίας της Ουκρανίας σχεδόν αμέσως μόλις πέρασε τα σύνορα της χώρας του, μετά την απέλασή του από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στάλθηκε κατευθείαν σε κέντρο εκπαίδευσης.

«Όταν ήμουν στο αεροπλάνο για την Ουκρανία, ήξερα τι με περίμενε. Αλλά ήλπιζα ότι ίσως με άφηναν τουλάχιστον να πάω πρώτα στο σπίτι μου. Όλα έγιναν πιο γρήγορα απ' ό,τι περίμενα. Δεν έφτασα ποτέ σπίτι. Δεν έχω δει ακόμα τους γονείς μου», δήλωσε ο 28χρονος στο CNN.

Ο Ντούντνικ πέρασε 51 ημέρες στο κέντρο νεοσυλλέκτων και στη συνέχεια εκπαιδεύτηκε για μερικές εβδομάδες ως χειριστής drone. Πλέον πολεμά στην πρώτη γραμμή, στην ανατολική Ουκρανία, όπου οι συμπολεμιστές του τού έδωσαν ένα νέο στρατιωτικό ψευδώνυμο: «Αμερική».

Κατά τη δεύτερη θητεία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν πατάξει κάθε μορφή μετανάστευσης, ξεκινώντας μια εκστρατεία μαζικών απελάσεων. Αν και η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι εστιάζει κυρίως σε μεγάλους εγκληματίες που αποκαλεί «τους χειρότερους των χειρότερων», πολλοί από τους συλληφθέντες έχουν διαπράξει μόνο μικροαδικήματα ή δεν έχουν καν ποινικό μητρώο.

Βαθιά αβεβαιότητα για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους

Αυτό έχει φέρει βαθιά αβεβαιότητα στις ζωές εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που κινδυνεύουν πλέον να απομακρυνθούν από τις ΗΠΑ. Όμως, για τους Ουκρανούς άνδρες σε μάχιμη ηλικία, υπάρχει ένας επιπλέον κίνδυνος: η απέλαση μπορεί να τους οδηγήσει κατευθείαν στην πρώτη γραμμή του μετώπου.

Πάνω από τέσσερα χρόνια πολέμου έχουν αφήσει τον ουκρανικό στρατό να παλεύει με σοβαρές ελλείψεις έμψυχου δυναμικού. Σύμφωνα με την ουκρανική νομοθεσία, όλοι οι άνδρες ηλικίας 25 έως 60 ετών υπόκεινται σε επιστράτευση. Το υπουργείο Άμυνας της Ουκρανίας αναφέρει ότι περίπου 2 εκατομμύρια άνδρες «καταζητούνται» επειδή αποφεύγουν τη στράτευση, ενώ περίπου 200.000 στρατιώτες απουσιάζουν χωρίς επίσημη άδεια (λιποτάκτες).

Πολλοί από αυτούς τους άνδρες είτε έχουν εγκαταλείψει τη χώρα είτε προσπαθούν να κρυφτούν από τους υπευθύνους στρατολογίας που αναζητούν συνεχώς ανυπότακτους.

Αν και είχε άδεια εργασίας, τον απέλασαν

Ο Ντούντνικ, tattoo artist, ήταν ένας από τους 45 Ουκρανούς που απελάθηκαν από τις ΗΠΑ μέσω της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE) στις 17 Νοεμβρίου, μαζί με πέντε γυναίκες. Η ομάδα μεταφέρθηκε αεροπορικώς στην Πολωνία και οδηγήθηκε στα ουκρανικά σύνορα από Αμερικανούς αξιωματούχους, οι οποίοι στη συνέχεια τους παρέδωσαν σε Πολωνούς συναδέλφους τους που τους συνόδευσαν κατά τη διάσχιση των συνόρων. Ένας από τους επιβάτες της πτήσης δήλωσε ότι τους είχαν περάσει χειροπέδες μέχρι να περάσουν τα σύνορα.

Η Κρατική Υπηρεσία Συνοριοφυλάκων της Ουκρανίας δήλωσε στο CNN ότι από τους 45 άνδρες, οι 24 ήταν «καταζητούμενοι» για στρατολογία και παραδόθηκαν σε αστυνομικούς, οι οποίοι στη συνέχεια τους μετέφεραν στο στρατολογικό γραφείο. Στην Ουκρανία, το καθεστώς του «καταζητούμενου» ισχύει για όσους δεν έχουν επικαιροποιήσει τα στοιχεία τους ή έχουν παραβιάσει τους κανόνες επιστράτευσης.

«Ένας άνδρας που ήταν στο αεροπλάνο μαζί μου είχε δύο ή τρία παιδιά και απελάθηκε κι αυτός. Ένας άλλος ήταν 36 ετών και είχε έρθει στην Αμερική ως παιδί, πριν από 20 χρόνια. Μετά βίας μιλάει ουκρανικά. Απελάθηκε κι αυτός», ανέφερε ο Ντούντνικ.

Ο Ντούντνικ συνελήφθη από πράκτορες της ICE τον περασμένο Αύγουστο έξω από ένα δικαστήριο στο Πίτσμπουργκ της Πενσυλβάνια, όπου επρόκειτο να παραστεί σε ακρόαση για οδήγηση χωρίς δίπλωμα και ασφάλεια αυτοκινήτου. Παραδέχτηκε ότι δεν ήταν η πρώτη φορά που είχε μπλεξίματα στις ΗΠΑ. Στο παρελθόν του είχαν απαγγελθεί κατηγορίες, μεταξύ άλλων, για οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, επίθεση και διάρρηξη. Ωστόσο, δικαστικά έγγραφα δείχνουν ότι κρίθηκε ένοχος (ή δήλωσε ένοχος) μόνο για τροχονομικές παραβάσεις και μία κατηγορία για διατάραξη της ειρήνης. Όλες οι άλλες κατηγορίες είτε αποσύρθηκαν είτε απορρίφθηκαν στο δικαστήριο.

Εκείνη τη μέρα του Αυγούστου, όμως, τα πράγματα ήταν διαφορετικά. «Βγήκαν από το αυτοκίνητο. Είχαν ήδη τη φωτογραφία μου... Δεν είδα καν τον δικαστή, καθώς με έστειλαν κατευθείαν στην κράτηση. Παρόλο που είχα επίσημο καθεστώς εκεί», είπε, προσθέτοντας ότι είχε εισέλθει νόμιμα στις ΗΠΑ το 2019 με βίζα ανταλλαγής. Στη συνέχεια απέκτησε φοιτητική βίζα, η οποία τελικά ακυρώθηκε επειδή, όπως δήλωσε το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας (DHS) στο CNN, ο Ντούντνικ «δεν παρακολουθούσε τα μαθήματα».

Ο Ντούντνικ έκανε αίτηση για άσυλο και του δόθηκε άδεια εργασίας όσο εκκρεμούσε η υπόθεσή του. Το CNN έχει δει έγγραφα που επιβεβαιώνουν την άδεια εργασίας του, καθώς και το γεγονός ότι η αίτηση ασύλου είχε παραληφθεί και βρισκόταν υπό εξέταση.

Όταν το CNN ζήτησε σχόλιο για την υπόθεσή του, εκπρόσωπος του DHS χαρακτήρισε τον Ντούντνικ «παράνομο εγκληματία αλλοδαπό από την Ουκρανία» που παρέμεινε στις ΗΠΑ μετά την ακύρωση της βίζας του. «Του δόθηκε το πλήρες δικαίωμα της δίκαιης δίκης», πρόσθεσε ο εκπρόσωπος.

Ο Ντούντνικ είναι ένας από τους πολλούς αιτούντες άσυλο από διάφορες χώρες που έχουν απελαθεί από την κυβέρνηση Τραμπ.

Επιβάλλοντας τον νόμο που εκείνοι θέλουν

Το ζευγάρι από την Ουκρανία, η Νταρίνα και ο Ζένια, που ζήτησαν από το CNN να μη χρησιμοποιήσει τα επώνυμά τους υπό τον φόβο αντιποίνων, δήλωσαν ότι εισήλθαν νόμιμα στις ΗΠΑ το 2022 μέσω του προγράμματος «Ενωμένοι για την Ουκρανία» (Uniting for Ukraine - U4U).

Αυτό το πρόγραμμα της εποχής του Τζο Μπάιντεν επέτρεπε σε ιδιώτες Αμερικανούς πολίτες να λειτουργήσουν ως εγγυητές για Ουκρανούς που είχαν εγκαταλείψει τη χώρα τους λόγω του πολέμου και ήθελαν να πάνε στις ΗΠΑ. Τους χορηγήθηκε ανθρωπιστική άδεια παραμονής (humanitarian parole) διετούς διάρκειας, επιτρέποντάς τους να ζήσουν και να εργαστούν στις ΗΠΑ. Μετά την πάροδο της αρχικής διετίας, οι δικαιούχοι μπορούσαν να ζητήσουν παράταση.

Όταν η Νταρίνα και ο Ζένια έκαναν αίτηση για παράταση το 2024, η Νταρίνα την έλαβε σχεδόν αμέσως. Ο σύζυγός της, όμως, όχι. Αντιθέτως, η δική του αίτηση παρέμεινε σε «εκκρεμότητα» για περισσότερο από έναν χρόνο -μέχρι που συνελήφθη από την ICE τον Νοέμβριο.

Η Τζούλια Μπίκοβα, Αμερικανο-Ουκρανή δικηγόρος με ειδίκευση στο μεταναστευτικό και το διεθνές δίκαιο, εξήγησε ότι αυτό το σενάριο -στο οποίο κάποια μέλη μιας οικογένειας παίρνουν παράταση παραμονής ενώ άλλα όχι- δεν είναι σπάνιο.

Η Νταρίνα είπε στο CNN ότι το ζευγάρι προσπαθούσε να αποτρέψει την απέλαση του Ζένια, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι είχε εισέλθει νόμιμα στις ΗΠΑ και χρειαζόταν ακόμα την προστασία της χώρας. Εξέφρασε την ιδιαίτερη ανησυχία της ότι ο Ζένια, 34 ετών -στην ιδανική ηλικία στρατολόγησης από την οπτική των ουκρανικών Αρχών- θα μπορούσε να σταλεί στην πρώτη γραμμή παρά τα προβλήματα υγείας του (αντιμετωπίζει ζητήματα με τη σπονδυλική του στήλη).

«Η κατάσταση στην Ουκρανία αυτή τη στιγμή είναι τέτοια που επιστρατεύουν άνδρες ακόμη και με τις πιο σοβαρές αναπηρίες», ανέφερε.

Οι ανησυχίες της δεν είναι αβάσιμες. Ο Άντον Σμοβζ, ο οποίος επέβαινε στην ίδια πτήση απέλασης με τον Ντούντνικ και επίσης στάλθηκε σε στρατόπεδο εκπαίδευσης αμέσως μετά τη διάσχιση των συνόρων από την Πολωνία, δήλωσε ότι οι αξιωματικοί στρατολογίας έπαιρναν οποιονδήποτε είχε καθεστώς «καταζητούμενου», ανεξαρτήτως της προσωπικής του κατάστασης.

«Στις ιατρικές εξετάσεις, μου πήραν αίμα μέσα σε τρία λεπτά και με έβγαλαν ικανό για υπηρεσία», δήλωσε στο CNN από το Κίεβο, όπου πλέον κρατάει χαμηλό προφίλ έχοντας δραπετεύσει από τον στρατό.

Ο 34χρονος Σμοβζ είπε ότι όταν απελάθηκε από τις ΗΠΑ, η σύζυγός του -επίσης από την Ουκρανία- και ο γιος τους αναγκάστηκαν ουσιαστικά να φύγουν κι αυτοί. «Ο γιος μου είναι Αμερικανός πολίτης και de facto απελάθηκε κι αυτός, επειδή η γυναίκα μου δεν μπορεί να δουλέψει έχοντας ένα μικρό παιδί, οπότε έπρεπε να φύγουν», εξήγησε.

Όπως η Νταρίνα και ο Ζένια, ο Σμοβζ είχε εισέλθει στις ΗΠΑ μέσω του προγράμματος U4U. Συνελήφθη και απελάθηκε από την ICE έπειτα από κατηγορίες για βιασμό και σεξουαλική επίθεση -παρόλο που όλες οι κατηγορίες εναντίον του αποσύρθηκαν λίγο πριν από την απέλασή του, όπως δείχνουν τα δικαστικά έγγραφα. Δεν είναι ξεκάθαρο γιατί αποσύρθηκαν οι κατηγορίες. Το αστυνομικό τμήμα της Φιλαδέλφεια δήλωσε ότι δεν μπορεί να σχολιάσει υποθέσεις που έχουν απορριφθεί, και το γραφείο του εισαγγελέα δεν απάντησε στα επανειλημμένα αιτήματα για πληροφορίες. Ο Σμοβζ αρνήθηκε κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς εναντίον του.

Σύμφωνα με το DHS, ο Ζένια συμφώνησε να εγκαταλείψει τις ΗΠΑ οικειοθελώς στις 15 Μαρτίου. Έκτοτε, το CNN δεν έχει καταφέρει να επικοινωνήσει μαζί του ή με την Νταρίνα.

Μια βραχυπρόθεσμη λύση

Εκτιμάται ότι 280.000 Ουκρανοί εισήλθαν στις ΗΠΑ μέσω του προγράμματος U4U προτού αυτό ανασταλεί τον Ιανουάριο του 2025 -μαζί με όλα τα υπόλοιπα προγράμματα ανθρωπιστικής άδειας παραμονής- όταν ανέλαβε τα καθήκοντά του ο Ντόναλντ Τραμπ.

Το σύστημα της ανθρωπιστικής άδειας παραμονής επιτρέπει σε ένα άτομο, στο οποίο κανονικά δεν θα επιτρεπόταν η είσοδος στις ΗΠΑ, να ζητήσει την είσοδό του «βάσει επειγόντων ανθρωπιστικών λόγων ή σημαντικού δημόσιου οφέλους». Αυτό θα μπορούσε να αφορά τη λήψη ιατρικής θεραπείας, την επίσκεψη σε ένα μέλος της οικογένειας με σοβαρή ασθένεια, την παρουσία ως μάρτυρας σε μια δίκη ή τη διαφυγή από άμεσο κίνδυνο. Η χορήγηση της άδειας είναι στη διακριτική ευχέρεια των αρχών και δεν παρέχει κανένα νομικό καθεστώς μετανάστη. Προορίζεται ως βραχυπρόθεσμη λύση για μια οξεία κρίση.

«Υπήρχε η προσδοκία ότι ο πόλεμος θα τελείωνε και τα άτομα που εισήλθαν με το U4U θα επέστρεφαν. Το πρόγραμμα δεν σχεδιάστηκε για να οδηγήσει σε μόνιμη κατοικία ή βίζα. Είχε ως στόχο να επιτρέψει στους Ουκρανούς να παραμείνουν ασφαλείς κατά τη διάρκεια του πολέμου», εξήγησε η δικηγόρος Μπίκοβα. Αντίθετα, ο πόλεμος έχει πλέον εισέλθει στον πέμπτο χρόνο του.

Επισήμως, το πρόγραμμα U4U δεν έχει καταργηθεί από την κυβέρνηση Τραμπ. Ωστόσο, στο πλαίσιο της μεταναστευτικής καταστολής, η Υπηρεσία Ιθαγένειας και Μετανάστευσης των ΗΠΑ (USCIS) ανακοίνωσε ότι σταματά να δέχεται νέες αιτήσεις και ξεκαθάρισε πως τα ατομικά αιτήματα ανανέωσης θα εγκρίνονται μόνο σε περίπτωση «συνεχιζόμενων επειγόντων ανθρωπιστικών λόγων ή σημαντικού δημόσιου οφέλους».

«Στα χαρτιά, οι προστασίες για τους Ουκρανούς εξακολουθούν να ισχύουν... αλλά αυτή τη στιγμή, η ICE έχει την απόλυτη εξουσία να συλλάβει οποιονδήποτε», ανέφερε η Μπίκοβα. Η κυβέρνηση Τραμπ εισήγαγε επίσης ένα νέο τέλος 1.000 δολαρίων για την έγκριση της παράτασης, επιπλέον του τέλους αίτησης των σχεδόν 600 δολαρίων -ποσά που, σύμφωνα με τη δικηγόρο, μπορεί να είναι απαγορευτικά.

Εκπρόσωπος του DHS έριξε την ευθύνη για τις απελάσεις στην προηγούμενη κυβέρνηση: «Η κυβέρνηση Μπάιντεν προσέφερε κακή υπηρεσία σε εκατοντάδες χιλιάδες Ουκρανούς που προσπαθούσαν να ξεφύγουν από τη ρωσική εισβολή, εκμεταλλευόμενη την εξουσία της ανθρωπιστικής άδειας με τρόπους που δεν είχαν ποτέ προβλεφθεί, μετατρέποντας ένα στενό, κατά περίπτωση εργαλείο έκτακτης ανάγκης σε ένα πρόγραμμα μαζικής εισδοχής. Έτσι, άφησε αυτούς τους ευάλωτους ανθρώπους σε μια επισφαλή αβεβαιότητα, χωρίς καμία προοπτική για μόνιμη ασφάλεια».

«Θα μπορούσαν απλά να μας πουν "δεν σας θέλουμε εδώ"»

Ο 26χρονος Ρουσλάν ανέφερε στο CNN ότι συνελήφθη κατά τη διάρκεια τροχονομικού ελέγχου, χωρίς να γνωρίζει ότι είχε κάνει κάτι λάθος. «Μου ζήτησαν το διαβατήριό μου, το οποίο είχα αφήσει στο σπίτι. Μου είπαν ότι ήμουν παράνομος, μου πέρασαν χειροπέδες και με πήγαν στη φυλακή. Αυτό ήταν όλο. Κανείς δεν με ρώτησε τίποτα», διηγήθηκε.

Μέσω της συντρόφου του, ο Ρουσλάν προσκόμισε γρήγορα στις Αρχές τα έγγραφά του -την άδεια παραμονής του και την άδεια εργασίας του- ωστόσο αυτό δεν ήταν αρκετό. «Ακύρωσαν την άδεια παραμονής μου και όλα τα έγγραφα», είπε μιλώντας από την Πολωνία.

Ο εκπρόσωπος του DHS υποστήριξε ότι ο Ρουσλάν ήταν «παράνομος αλλοδαπός» και σημείωσε: «Η άδεια ή μια εκκρεμής αίτηση δεν παρέχουν νομικό καθεστώς». Σύμφωνα με τον νόμο, το DHS έχει το δικαίωμα να ανακαλέσει την άδεια ανά πάσα στιγμή και χωρίς προειδοποίηση.

Ο Ρουσλάν αποφάσισε να μην πολεμήσει νομικά την απέλασή του και, όταν του δόθηκε η επιλογή να φύγει οικειοθελώς, τη δέχτηκε. Με αυτόν τον τρόπο απέφυγε την επιστροφή στην Ουκρανία, όπου θα τον επιστρατεύονταν.

Η σύντροφός του, Κατερίνα, που βρίσκεται επίσης στις ΗΠΑ μέσω του U4U, σημείωσε: «Συνεχώς σκέφτομαι -αν ήθελαν να φύγει ο κόσμος, θα μπορούσαν απλά να πουν: "Δεν σας θέλουμε εδώ, το U4U κλείνει και αυτή είναι η προθεσμία αναχώρησης". Έτσι, οι άνθρωποι θα έφευγαν κανονικά». Πρόσθεσε ότι νιώθει τυχερή που δεν έχουν παιδιά, βλέποντας οικογένειες να ξεριζώνονται από τις συλλήψεις: «Μίλησα με κάποιον που είχε δύο-τρία πολύ μικρά παιδιά. Και τον άνδρα απλώς τον πήραν, αφήνοντάς τους χωρίς εισόδημα, χωρίς τίποτα».

«Δεν είμαι θυμωμένος με τους Αμερικανούς»

Μια φωτογραφία του Άντον Σμοβζ -με χειροπέδες και πλαισιωμένος από αστυνομικούς- δημοσιεύτηκε στον επίσημο λογαριασμό της Αμερικανικής Συνοριοφυλακής στο Instagram, αναφέροντας λανθασμένα ότι «καταζητείτο για βιασμό, επιβαρυντική άσεμνη επίθεση και απερίσκεπτη έκθεση σε κίνδυνο». Ο Σμοβζ δεν καταδικάστηκε ποτέ για κανένα αδίκημα.

Το DHS δήλωσε ότι «έλαβε το πλήρες δικαίωμα της δίκαιης δίκης». Ο ίδιος είπε ότι είναι αποφασισμένος να επιστρέψει στις ΗΠΑ: «Για μένα, είναι θέμα αρχής. Πιστεύω ότι δεν έκανα τίποτα για να αξίζω την απέλαση».

«Δεν είμαι θυμωμένος με τους Αμερικανούς», πρόσθεσε. «Όταν ήμουν στο κέντρο κράτησης, υπήρχαν Ουκρανοί που βρίσκονταν στη φυλακή για 10 έως 20 χρόνια. Καταλαβαίνω γιατί η χώρα δεν θέλει εγκληματίες μετανάστες. Ούτε εγώ θα το ήθελα. Αλλά στη δική μου περίπτωση, ήμουν απλώς άτυχος».

Ο Ντούντνικ, από την πλευρά του, ανέφερε ότι όταν οι δικοί του έμαθαν ότι απελαύνεται, του πρότειναν να προσπαθήσει να δραπετεύσει από τον στρατό. Όμως αυτή δεν ήταν μια επιλογή για εκείνον.

«Ταξιδεύοντας για εδώ, είδα τόσους πολλούς τάφους στρατιωτών. Με άγγιξε πραγματικά», εξομολογήθηκε στο CNN. «Εκείνη τη στιγμή, είπα στον εαυτό μου ότι δεν θα λιποτακτούσα και ότι, αντίθετα, θα πολεμούσα».