Εφιάλτης με εξωσωματικές στα Κατεχόμενα: Κλινικές έδιναν λάθος σπέρμα - Η ιστορία της Λόρα και της Μπεθ

«Πολύ σύντομα μετά τη γέννηση του Τζέιμς, κατάλαβα ότι κάτι δεν πήγαινε καλά»: Η Λόρα και η σύντροφός της, Μπεθ, έχουν δύο παιδιά -τον Τζέιμς και τη μεγαλύτερη, την Κέιτ- τα οποία απέκτησαν μέσω θεραπείας εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF) σε κλινική στα Κατεχόμενα.

Οι δύο γυναίκες χρησιμοποίησαν τα δικά τους ωάρια και επέλεξαν προσεκτικά έναν ανώνυμο, υγιή δότη σπέρματος. Είπαν στην κλινική που ανέλαβε τη διαδικασία ότι ήταν σημαντικό να χρησιμοποιηθεί ο ίδιος δότης και για τα δύο μωρά, ώστε τα παιδιά τους να έχουν βιολογική συγγένεια.

Όταν όμως γεννήθηκε ο Τζέιμς, παρατήρησαν και οι δύο ότι τα «πανέμορφα» καστανά μάτια του ήταν πολύ διαφορετικά από εκείνα της βιολογικής του μητέρας, Μπεθ, αλλά και του δότη σπέρματος που είχε ζητήσει η οικογένεια. Αυτό πυροδότησε μια αμφιβολία στο μυαλό των γονέων: «Μήπως η κλινική μας έκανε λάθος;».

Μια δεκαετία ανησυχίας

Μετά από σχεδόν μια δεκαετία ανησυχίας, η Μπεθ και η Λόρα αποφάσισαν να υποβάλουν τα παιδιά τους σε τεστ DNA. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι κανένα από τα δύο παιδιά δεν είχε συγγένεια με τον δότη σπέρματος που είχαν επιλέξει οι γονείς τους. Επιπλέον, τα στοιχεία έδειξαν ότι τα παιδιά δεν είχαν καν βιολογική συγγένεια μεταξύ τους.

«Το αίσθημα του τρόμου προήλθε από τη γνώση ότι κάτι είχε πάει πολύ στραβά. Και τι θα σήμαινε αυτό για τα παιδιά;» λέει η Μπεθ.

Το BBC News μίλησε με συνολικά επτά οικογένειες που πιστεύουν ότι χρησιμοποιήθηκαν λάθος δότες σπέρματος ή ωαρίων κατά τη διάρκεια της εξωσωματικής. Οι περισσότερες από αυτές τις οικογένειες έχουν κάνει τεστ DNA που φαίνεται να επιβεβαιώνουν τους φόβους τους.

Όλες οι περιπτώσεις συνδέονται με κλινικές στα Κατεχόμενα της Κύπρου.

Ο «παράδεισος» της υπογονιμότητας χωρίς κανόνες

Τα Κατεχόμενα έχουν γίνει ένας από τους πιο δημοφιλείς προορισμούς για τους Βρετανούς που αναζητούν κλινικές για εξωσωματική γονιμοποίηση στο εξωτερικό, λένε οι ειδικοί. Οι κλινικές λειτουργούν με χαλαρό πλαίσιο και υπόσχονται χαμηλές τιμές και υψηλά ποσοστά επιτυχίας.

Διαφημίζουν μια τεράστια γκάμα ανώνυμων δοτών ωαρίων και σπέρματος από όλο τον κόσμο, γεγονός που τις καθιστά ιδιαίτερα ελκυστικές σε άτομα με προβλήματα γονιμότητας, μέλη της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας ή ανύπαντρους ενήλικες που μπορεί να μην έχουν τέτοιες επιλογές στις χώρες τους.

Οι κλινικές στα Κατεχόμενα προσφέρουν επίσης διαδικασίες που είναι παράνομες στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπως η επιλογή φύλου για μη ιατρικούς λόγους. Το «Υπουργείο Υγείας» επιβλέπει τις κλινικές γονιμότητας, αλλά δεν σχολίασε τα ευρήματα του BBC, παρά τα επανειλημμένα αιτήματα.

«Νομίζαμε ότι είχαμε παραγγείλει σπέρμα από τη Δανία»

Η Μπεθ και η Λόρα επέλεξαν ένα κέντρο εξωσωματικής στα Κατεχόμενα το 2011. Η τότε συντονίστρια ασθενών, Τζούλι, τους είπε ότι η κλινική θα μπορούσε να εισάγει κατεψυγμένο σπέρμα από τη μεγαλύτερη τράπεζα σπέρματος στον κόσμο, την Cryos International στη Δανία.

Το ζευγάρι εντυπωσιάστηκε από το προφίλ ενός δότη με το όνομα «Finn» -ενός Δανού που περιέγραφε τον εαυτό του ως υγιή άνθρωπο που σπάνια έπινε και δεν κάπνιζε ποτέ. Ο «Finn» και οι Δανοί συγγενείς του είχαν παρόμοια σωματικά χαρακτηριστικά με το ζευγάρι από το Ηνωμένο Βασίλειο: ανοιχτόχρωμα μάτια και καστανά μαλλιά.

«Ρωτήσαμε τη συντονίστρια τι έπρεπε να κάνουμε», θυμάται η Λόρα. «Και εκείνη είπε: "Η Δρ Firdevs θα παραγγείλει το σπέρμα για εσάς". Αυτό ήταν όλο».

Εννέα μήνες αργότερα, η Λόρα γέννησε το πρώτο τους παιδί, την Κέιτ. Όταν θέλησαν δεύτερο παιδί, επέστρεψαν στην ίδια κλινική και ζήτησαν να χρησιμοποιήσουν ξανά τον ίδιο δότη. Αυτή τη φορά, η Μπεθ γέννησε τον Τζέιμς.

Ωστόσο, τα σκούρα μάτια, τα σκούρα μαλλιά και η σταρένια επιδερμίδα του Τζέιμς κίνησαν τις υποψίες των γονέων. Τα τεστ DNA έδειξαν ότι κανένα από τα δύο παιδιά δεν είχε συλληφθεί με το σπέρμα του «Finn». Επίσης, έδειξαν ότι τα παιδιά προέρχονταν από διαφορετικούς δότες και δεν είχαν βιολογική συγγένεια μεταξύ τους.

Αλληλοκατηγορίες και κενά ελέγχου

Όταν το BBC επικοινώνησε με τη Δρ Firdevs Uguz Tip, εκείνη δήλωσε ότι δεν ήταν υπεύθυνη για την παραγγελία σπέρματος στο Dogus και αμφισβήτησε την αξιοπιστία των εμπορικών τεστ DNA. Η κλινική δεν απάντησε στα αιτήματα για σχολιασμό.

Η Μπεθ, η Λόρα και τα παιδιά έχουν πλέον κάνει πιστοποιημένα τεστ DNA που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στα βρετανικά δικαστήρια, τα οποία επιβεβαίωσαν τα αρχικά ευρήματα.

Η Cryos International, η τράπεζα σπέρματος στη Δανία, δήλωσε στο BBC ότι ένα τέτοιο σφάλμα δεν έχει καταγραφεί ποτέ στα 45 χρόνια ιστορίας της. Ειδικοί σε όλη την Ευρώπη ανέφεραν ότι η πιθανότητα λανθασμένης χρήσης δότη κατά λάθος είναι σπάνια, και η επανάληψη ενός τέτοιου σφάλματος από την ίδια ιατρική ομάδα υποδηλώνει «αμέλεια» ή ακόμα και «εξαπάτηση».

«Είναι μια απολύτως τρομακτική κατάσταση για τους ασθενείς», λέει ο Δρ Ιπποκράτης Σαρρής από τη Βρετανική Εταιρεία Γονιμότητας. «Δεν έχω ακούσει ποτέ για τέτοιο περιστατικό στο Ηνωμένο Βασίλειο. Είναι ο μεγαλύτερος φόβος οποιασδήποτε μονάδας εξωσωματικής: το μπέρδεμα ωαρίων, σπέρματος ή εμβρύων».

«Δεν θέλω να λέω ψέματα στο παιδί μου»

Το BBC μίλησε με άλλες δύο βρετανικές οικογένειες που υποβλήθηκαν σε θεραπεία από τη Δρ Firdevs πιο πρόσφατα, σε κλινική που ίδρυσε η ίδια το 2019. Και οι δύο οικογένειες χρειάζονταν δότριες ωαρίων και υποψιάζονται ότι τα ωάρια που έλαβαν δεν ήταν αυτά που είχαν επιλέξει.

«Δεν θέλω οι άνθρωποι να πιστεύουν ότι πρέπει να έχω ένα μωρό που να μου μοιάζει, δεν πρόκειται γι' αυτό», λέει μια από τις γυναίκες, την οποία ονομάζουμε Κάθριν. «Δεν θέλω να τους λέω ψέματα για το από πού προέρχονται».

Η Δρ Firdevs υποστήριξε ότι η επιλογή των δοτριών ωαρίων γίνεται «αποκλειστικά» από το κέντρο και ότι δεν δίνεται εγγύηση για την εθνικότητα του δότη, κάτι που αναφέρεται στα έντυπα συγκατάθεσης. Ωστόσο, οι οικογένειες επιμένουν ότι πίστευαν πως είχαν επιλέξει συγκεκριμένη δότρια.

«Παραμένουμε οικογένεια»

Έχουν περάσει δύο χρόνια από τότε που η Μπεθ και η Λόρα μίλησαν στα παιδιά τους για το γεγονός ότι ο «Finn» μπορεί να μην είναι ο δότης τους.

Ο Τζέιμς προσπαθεί ακόμα να συμβιβαστεί με την ανακάλυψη. «Δεν μπορείς απλά να λες ότι κάποιος είναι κάτι και μετά να μην είναι. Αυτό είναι κακό», λέει. «Η ταυτότητα είναι το κυριότερο. Είναι αυτό που είσαι ως άνθρωπος».

Τα παιδιά γνωρίζουν τώρα ότι δεν έχουν βιολογική συγγένεια, αλλά αυτό δεν άλλαξε την αγάπη που έχουν το ένα για το άλλο. «Μεγαλώσαμε όλοι μαζί και οι μαμάδες μας μας ανέθρεψαν», λέει η Κέιτ. «Παραμένουμε οικογένεια, ακόμα κι αν δεν μας ενώνει το αίμα».

«Έχουμε δύο υπέροχα παιδιά», λένε η Μπεθ και η Λόρα. «Στο τέλος της ημέρας, όλοι θα είμαστε καλά».