Ακτινογραφία της εκεχειρίας: Οι 10 όροι του Ιράν, το... «παράθυρο» για πυρηνικά και το δίλημμα των ΗΠΑ

ΗΠΑ και Ιράν συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός διάρκειας δύο εβδομάδων την Τρίτη, μόλις μία ώρα προτού εκπνεύσει το τελεσίγραφο του Ντόναλντ Τραμπ για τον αφανισμό του Ιράν, με την Τεχεράνη να συναινεί στο προσωρινό άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.

Στην κατάπαυση του πυρός συμφώνησε και το Ισραήλ, όπως ανακοίνωσε ο Λευκός Οίκος. Καθώς ανακοίνωνε την αναστολή των σχεδίων του για κλιμάκωση των επιθέσεων σε όλο το Ιράν, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι έλαβε μια πρόταση 10 σημείων από την Τεχεράνη, η οποία αποτελεί μια «λειτουργική βάση για διαπραγμάτευση».

Τι περιλαμβάνει, όμως, αυτό το σχέδιο από το Ιράν και θα το αποδεχθεί ο Τραμπ;

Ποια είναι τα αιτήματα στο σχέδιο 10 σημείων του Ιράν

Σύμφωνα με τα κρατικά μέσα ενημέρωσης, το Ιράν θα αποδεχθεί τον τερματισμό του πολέμου μόνο εφόσον οριστικοποιηθούν οι λεπτομέρειες ενός ειρηνευτικού σχεδίου 10 σημείων, το οποίο φέρεται να υποβλήθηκε στον Λευκό Οίκο μέσω Πακιστανών μεσολαβητών.

Η λίστα των 10 σημείων, που δημοσιεύθηκε από τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, περιλαμβάνει μια σειρά από όρους που οι ΗΠΑ έχουν απορρίψει στο παρελθόν. Το σχέδιο απαιτεί:

• Την άρση όλων των πρωτογενών και δευτερογενών κυρώσεων κατά του Ιράν
• Τη διατήρηση του ιρανικού ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ
• Την αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από τη Μέση Ανατολή
• Τον τερματισμό των επιθέσεων κατά του Ιράν και των συμμάχων του
• Την αποδέσμευση των «παγωμένων» ιρανικών περιουσιακών στοιχείων
• Ένα ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που θα καθιστά δεσμευτική οποιαδήποτε συμφωνία

Στην εκδοχή που κυκλοφόρησε στα φαρσί, το Ιράν συμπεριέλαβε επίσης τη φράση «αποδοχή του εμπλουτισμού» για το πυρηνικό του πρόγραμμα. Ωστόσο, για λόγους που παραμένουν ασαφείς, η φράση αυτή απουσίαζε από τις αγγλικές εκδοχές που μοίρασαν Ιρανοί διπλωμάτες στους δημοσιογράφους, όπως γράφει ο Guardian.

Τι σημαίνει το σχέδιο κατάπαυσης του πυρός για τα Στενά του Ορμούζ;

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε ότι η ασφαλής διέλευση από τα Στενά θα επιτρέπεται υπό τη διαχείριση του ιρανικού στρατού. Δεν έγινε αμέσως σαφές εάν αυτό σημαίνει ότι το Ιράν θα χαλαρώσει πλήρως τον έλεγχό του στη θαλάσσια οδό.

Το σχέδιο επιτρέπει στο Ιράν και το Ομάν να επιβάλλουν τέλος έως και 2 εκατ. δολαρίων ανά πλοίο για τα σκάφη που διέρχονται από τα Στενά, σύμφωνα με αναφορές. Στη συνέχεια, το Ιράν θα χρησιμοποιήσει τα έσοδα αυτά για την ανοικοδόμηση της χώρας.

Εάν οι ειρηνευτικές συνομιλίες καταρρεύσουν, η Τεχεράνη ενδέχεται να επιδιώξει εκ νέου το κλείσιμο των Στενών.

Θα συμφωνήσουν οι ΗΠΑ στο σχέδιο 10 σημείων και τις προτάσεις του Ιράν;

Από τότε που ξεκίνησαν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της κυβέρνησης Τραμπ και του Ιράν για το καθεστώς του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης, πριν από σχεδόν έναν χρόνο, οι χαώδεις διαφορές στα αιτήματά τους και τα όρια των υποχωρήσεων που είναι διατεθειμένη να κάνει η κάθε πλευρά, έχουν αποδειχθεί εμπόδιο για οποιαδήποτε μόνιμη συμφωνία.

Το αίτημα του Ιράν να διατηρήσει τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ έχει επισημανθεί ως πηγή ιδιαίτερης ανησυχίας, δεδομένου ότι η χώρα δεν είχε τον έλεγχο των Στενών πριν από την έναρξη της σύγκρουσης.

Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Κρις Μέρφι έσπευσε να σχολιάσει τις δηλώσεις του Ιράν, λέγοντας στο CNN: «Ποιος ξέρει αν κάτι από όλα αυτά αληθεύει, αλλά αν αυτή η συμφωνία δίνει στο Ιράν το δικαίωμα να ελέγχει τα Στενά, αυτό θα είναι καταστροφικό για τον κόσμο».

Ο ίδιος ο Τραμπ δεν έχει σχολιάσει ευθέως τα αιτήματα του Ιράν, αλλά ανέφερε ότι οι ΗΠΑ «θα βοηθήσουν με τη συσσώρευση της κίνησης στα Στενά του Ορμούζ».

Ειδικοί και αναλυτές εκτιμούν ότι τα μαξιμαλιστικά αιτήματα του Ιράν είναι απίθανο να γίνουν αποδεκτά από τις ΗΠΑ, ωστόσο αναμένεται να αποτελέσουν τη βάση για τις συνομιλίες.

Είναι το Ισραήλ μέρος της συμφωνίας;

Το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι το Ισραήλ στηρίζει την απόφαση των ΗΠΑ να αναστείλουν τα πλήγματα κατά του Ιράν για δύο εβδομάδες, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η κατάπαυση του πυρός δεν περιλαμβάνει τον Λίβανο. Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν είχε δηλώσει νωρίτερα ότι η συμφωνηθείσα εκεχειρία κάλυπτε «κάθε περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Το γραφείο του Νετανιάχου υπογράμμισε ότι η Τεχεράνη πρέπει να ανοίξει αμέσως τα Στενά και να σταματήσει τις επιθέσεις εναντίον των ΗΠΑ, του Ισραήλ και των χωρών της περιοχής. Το Ισραήλ δήλωσε επίσης ότι στηρίζει τις προσπάθειες των ΗΠΑ προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το Ιράν δεν θα αποτελεί πλέον πυρηνική, πυραυλική ή «τρομοκρατική» απειλή.

Η ισραηλινή επίθεση στον Λίβανο έχει κοστίσει τη ζωή σε τουλάχιστον 1.500 ανθρώπους, ενώ έχει εκτοπίσει 1,2 εκατομμύρια άλλους. Ο Λίβανος παρασύρθηκε στον πόλεμο όταν η Χεζμπολάχ εκτόξευσε ρουκέτες εναντίον του Ισραήλ, σε ένδειξη αλληλεγγύης προς την Τεχεράνη.

Τι θα συμβεί στη συνέχεια;

Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σαμπάζ Σαρίφ, ο οποίος συνέβαλε στη μεσολάβηση για την κατάπαυση του πυρός, ανέφερε σε ανάρτησή του στο X ότι προσκάλεσε τις αντιπροσωπείες του Ιράν και των ΗΠΑ να συναντηθούν στο Ισλαμαμπάντ την Παρασκευή.

Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι θα συμμετάσχει στις συνομιλίες. Ο Λευκός Οίκος δήλωσε ότι εξετάζει το ενδεχόμενο δια ζώσης συνομιλιών με το Ιράν, αλλά αυτές δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.

Τι συνέβη τις ώρες πριν ο Τραμπ αναστείλει το τελεσίγραφό του;

Αργά την Τρίτη, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν προέτρεψε τον Τραμπ να παρατείνει το τελεσίγραφό του κατά δύο εβδομάδες, ώστε να δοθεί χώρος στη διπλωματία. Σε ανάρτησή του στο X, ο Σαρίφ, η χώρα του οποίου έχει ηγηθεί των διαπραγματεύσεων, ζήτησε επίσης από το Ιράν να ανοίξει για δύο εβδομάδες τα Στενά του Ορμούζ.

Η Κίνα, η οποία είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Τεχεράνης, ενθάρρυνε τους Ιρανούς να βρουν τον δρόμο για μια κατάπαυση του πυρός καθώς προχωρούσαν οι συνομιλίες, σύμφωνα με δύο αξιωματούχους που μίλησαν στο AP υπό τον όρο της ανωνυμίας. Ο Τραμπ δήλωσε στο AFP την Τρίτη ότι πιστεύει πως η Κίνα βοήθησε να καθίσει το Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Με την προεκλογική εκστρατεία για τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ να εντείνεται, τα ποσοστά αποδοχής του Τραμπ έχουν υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο όλων των εποχών, θέτοντας το Ρεπουμπλικανικό κόμμα σε κίνδυνο να χάσει την οριακή πλειοψηφία του στο Κογκρέσο. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η μεγάλη πλειοψηφία των Αμερικανών αντιτίθεται στον πόλεμο και είναι απογοητευμένη από το αυξανόμενο κόστος της βενζίνης.