Γιατί το Ιράν επιμένει να συμπεριληφθεί ο Λίβανος στις συνομιλίες για εκεχειρία - Ο ρόλος της Χεζμπολάχ

Τους λόγους για τους οποίους οι επιθέσεις του Ισραήλ εναντίον του Λιβάνου ενδέχεται να υπονομεύσουν την εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν εξηγεί το Al Jazeera σε εκτενή ανάλυσή του.

Ξεδιπλώνοντας το χρονικό, υπενθυμίζει ότι ο ισραηλινός στρατός πραγματοποίησε μια σειρά αεροπορικών επιθέσεων εναντίον του Λιβάνου, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν πάνω από 250 άτομα, τη Μεγάλη Τετάρτη, την πιο αιματηρή ημέρα από την έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν πριν από σχεδόν έξι εβδομάδες.

Τη Μεγάλη Πέμπτη, το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι κατά τη διάρκεια των επιθέσεων σκότωσε έναν βοηθό του ηγέτη της Χεζμπολάχ, Ναΐμ Κασέμ.

Οι επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας δύο εβδομάδων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η οποία έφερε ελπίδες για αποκλιμάκωση σε όλα τα μέτωπα του πολέμου κατά του Ιράν, ο οποίος έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρη την περιοχή.

Τη Μεγάλη Τετάρτη, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεμπάζ Σαρίφ, η κυβέρνηση του οποίου συνέβαλε στη διαμεσολάβηση της συμφωνίας, δήλωσε ότι η εκεχειρία περιλαμβάνει τη διακοπή των επιθέσεων σε όλα τα μέτωπα, αναφέροντας συγκεκριμένα τον Λίβανο, όπου το Ισραήλ ισχυρίζεται ότι στοχεύει την υποστηριζόμενη από το Ιράν οργάνωση, τη Χεζμπολάχ.

Το Ισραήλ, ωστόσο, μαζί με τις ΗΠΑ, αμφισβητεί τον παραπάνω ισχυρισμό, υποστηρίζοντας ότι η παύση των εχθροπραξιών αφορά μόνο τις επιθέσεις μεταξύ των ΗΠΑ, του Ισραήλ και του Ιράν. Τη Μεγάλη Τετάρτη, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι ισραηλινές επιθέσεις εναντίον του Λιβάνου ήταν ξεχωριστές.

Η πρόσφατες έκρηξη βίας έχει αποκαλύψει σημαντικές διαφωνίες και σύγχυση σχετικά με το εύρος της εκεχειρίας και έχει δημιουργήσει φόβους ότι αυτή θα μπορούσε να καταρρεύσει ακόμη και πριν ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις για μια μόνιμη λύση. Οι συνομιλίες αναμένεται να ξεκινήσουν στο Ισλαμαμπάντ το Μεγάλο Σάββατο.

Ποιες επιθέσεις έχει πραγματοποιήσει το Ισραήλ στο Λίβανο από την ανακοίνωση της εκεχειρίας;

Τη Μεγάλη Τετάρτη, λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας, το Ισραήλ εξαπέλυσε τις πιο εκτεταμένες επιθέσεις του από τις 2 Μαρτίου, όταν ξεκίνησαν οι συγκρούσεις με τη Χεζμπολάχ, χτυπώντας περισσότερους από 100 στόχους σε ολόκληρη τη χώρα.

Η πολιτική άμυνα του Λιβάνου ανέφερε ότι τουλάχιστον 254 άνθρωποι σκοτώθηκαν και 1.165 τραυματίστηκαν σε αεροπορικές επιθέσεις στη Βηρυτό, την κοιλάδα της Μπεκάα και το νότιο Λίβανο, συμπεριλαμβανομένων πυκνοκατοικημένων περιοχών.

Σε γραπτή δήλωση, ο επικεφαλής του συνδικάτου των γιατρών του Λιβάνου, Ελίας Χλέλα, κάλεσε επειγόντως «όλους τους γιατρούς όλων των ειδικοτήτων» να μεταβούν σε οποιοδήποτε νοσοκομείο μπορούν για να προσφέρουν βοήθεια, ενώ ένα από τα μεγαλύτερα νοσοκομεία της Βηρυτού δήλωσε ότι χρειάζεται δωρεές αίματος όλων των ομάδων.

Τα Ηνωμένα Έθνη χαρακτήρισαν τον αριθμό των θυμάτων «απαράδεκτο», ενώ ο επικεφαλής του τμήματος ανθρωπίνων δικαιωμάτων, Βόλκερ Τερκ, χαρακτήρισε την καταστροφή «φρικτή».

Το Ισραήλ ισχυρίστηκε, χωρίς να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία, ότι στόχευε τη στρατιωτική υποδομή της Χεζμπολάχ. Ωστόσο, Λιβανέζοι αξιωματούχοι και ανθρωπιστικές οργανώσεις ανέφεραν ότι ολόκληρες γειτονιές καταστράφηκαν, με τα νοσοκομεία να είναι υπερφορτωμένα και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης να δυσκολεύονται να ανταπεξέλθουν.

Ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου Ναμπίχ Μπέρι χαρακτήρισε τις επιθέσεις σε πυκνοκατοικημένες περιοχές «πλήρες έγκλημα πολέμου».

«Το σημερινό έγκλημα, που συμπίπτει με τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός που κηρύχθηκε στην περιοχή – μια συμφωνία που το Ισραήλ και ο πολιτικός και ασφαλιστικός μηχανισμός του απέτυχαν να τηρήσουν», δήλωσε.

Πώς αντέδρασαν οι χώρες που εμπλέκονται στην κατάπαυση του πυρός;

Η βασική διπλωματική διαμάχη, προς το παρόν, είναι αν ο Λίβανος περιλαμβάνεται στην κατάπαυση του πυρός, καθώς αξιωματούχοι των ΗΠΑ, του Ιράν, του Ισραήλ και του Πακιστάν έχουν προσφέρει διαφορετικές ερμηνείες για το τι συμφωνήθηκε.

Σε μια ανάρτηση στο X την Τετάρτη, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σαρίφ έγραψε: «Είμαι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσω ότι η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, μαζί με τους συμμάχους τους, συμφώνησαν σε άμεση κατάπαυση του πυρός παντού, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου και αλλού, με άμεση ισχύ». Η χώρα του έχει ενεργήσει ως κεντρικός μεσολαβητής για την επίτευξη της εύθραυστης κατάπαυσης του πυρός

Αναφερόμενος στην ανακοίνωση του Σαρίφ για την κατάπαυση του πυρός, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκί δήλωσε ότι «οι ΗΠΑ πρέπει να επιλέξουν μεταξύ κατάπαυσης του πυρός ή συνέχισης του πολέμου μέσω του Ισραήλ».

«Δεν μπορούν να έχουν και τα δύο. Ο κόσμος βλέπει τις σφαγές στον Λίβανο. Η μπάλα είναι στο γήπεδο των ΗΠΑ», έγραψε στο X.

Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ προειδοποίησε ότι οι συνεχιζόμενες ισραηλινές επιθέσεις εναντίον του Λιβάνου θα υπονομεύσουν τη συμφωνία και θα θέσουν σε κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωση της σύγκρουσης.

Όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την εκεχειρία δύο εβδομάδων με το Ιράν, είπε ότι περιλάμβανε «πλήρη και ολική παύση των εχθροπραξιών» μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Ωστόσο, διευκρίνισε αργότερα ότι ο Λίβανος ήταν «μια ξεχωριστή σύγκρουση».

Η θέση αυτή έχει ενισχυθεί από ανώτερους αξιωματούχους των ΗΠΑ. «Νομίζω ότι οι Ιρανοί πίστευαν ότι η εκεχειρία περιλάμβανε τον Λίβανο, αλλά απλά δεν τον περιλάμβανε», δήλωσε στους δημοσιογράφους στη Βουδαπέστη της Ουγγαρίας ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος έχει επιλεγεί να ηγηθεί των ΗΠΑ στις συνομιλίες με το Ιράν στο Ισλαμαμπάντ το Σάββατο.

Το Ισραήλ έχει υιοθετήσει την ίδια στάση. Ο πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου ισχυρίστηκε ότι η εκεχειρία «δεν δεσμεύει το Ισραήλ στον Λίβανο» και ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον της Χεζμπολάχ θα συνεχιστούν.

Γιατί το Ιράν θέλει συμπεριληφθεί ο Λίβανος στις συνομιλίες για την κατάπαυση του πυρός;

Μιλώντας στη Βουδαπέστη, ο Βανς ανέφερε επίσης ότι θα ήταν «ανόητο» εκ μέρους του Ιράν να θέσει σε κίνδυνο τις προτεινόμενες συνομιλίες με τις ΗΠΑ σχετικά με τον Λίβανο.

«Αν το Ιράν θέλει να αφήσει αυτή τη διαπραγμάτευση να καταρρεύσει σε μια σύγκρουση όπου δέχεται σφοδρό πλήγμα, λόγω του Λιβάνου, ο οποίος δεν έχει καμία σχέση με αυτό και για τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ανέφεραν ποτέ ότι αποτελεί μέρος της εκεχειρίας, αυτή είναι τελικά η επιλογή του. Πιστεύουμε ότι είναι ανόητο, αλλά είναι δική του επιλογή», είπε.

Ωστόσο, σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς του Βανς, ο Λίβανος έχει μεγάλη σχέση με το Ιράν.

Η Χεζμπολάχ είναι ο ισχυρότερος περιφερειακός σύμμαχος της Τεχεράνης και κεντρικό μέρος του «άξονα της αντίστασης», ενός δικτύου ένοπλων ομάδων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή που έχουν συμμαχήσει με το Ιράν εναντίον του Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένων των Χούτι της Υεμένης και μιας συλλογής ένοπλων ομάδων στο Ιράκ.

Η ομάδα εισήλθε στη σύγκρουση αφού ο ισραηλινός στρατός σκότωσε τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, στις πρώτες επιθέσεις του εναντίον της Τεχεράνης στις 28 Φεβρουαρίου. Πριν από αυτό, η Χεζμπολάχ δεν είχε επιτεθεί στο Ισραήλ από την έναρξη της εκεχειρίας τον Νοέμβριο του 2024, παρά τις σχεδόν καθημερινές παραβιάσεις της συμφωνίας από το Ισραήλ.

Μεταξύ των απαιτήσεων που έθεσαν οι ΗΠΑ για τον τερματισμό του πολέμου κατά του Ιράν είναι η παύση της υποστήριξης της Τεχεράνης προς τους περιφερειακούς συμμάχους της, όπως η Χεζμπολάχ.

Μια εκεχειρία που αποκλείει τον Λίβανο κινδυνεύει να αποδυναμώσει την αμυντική στρατηγική του Ιράν, η οποία έχει διαμορφωθεί εδώ και δεκαετίες. Εάν η Χεζμπολάχ συνεχίσει να αποτελεί στόχο, ενώ οι επιθέσεις κατά του Ιράν παραμένουν σε αναστολή, η Τεχεράνη θα μπορούσε να χάσει τόσο τη διαπραγματευτική της δύναμη – έναν αποδυναμωμένο σύμμαχο – όσο και την αξιοπιστία της στο δίκτυο των ομάδων αντίστασης.

Επιπλέον, επιτρέποντας να χτυπηθεί ένας κρίσιμος σύμμαχος χωρίς να έρθει σε βοήθειά του, ειδικά αφού αυτός υπερασπίστηκε την Τεχεράνη, το Ιράν θα έκανε στην ουσία αυτό που του ζήτησαν οι ΗΠΑ: να αποδυναμώσει τους δεσμούς με τη Χεζμπολάχ.

Γι’ αυτό, σύμφωνα με αναλυτές, η συνέχιση των ισραηλινών επιθέσεων στο Λίβανο αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για τις προοπτικές της εκεχειρίας μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν.

Ο Αντρέας Κριγκ, καθηγητής στο King’s College του Λονδίνου, χαρακτήρισε τον Λίβανο ως την «αχίλλειο πτέρνα» της εκεχειρίας. «Αυτό ενδέχεται να αναγκάσει το Ιράν να ανταποδώσει τα πυρά κατά του Ισραήλ, προκειμένου να διατηρήσει την ισορροπία της αποτροπής και να δείξει ότι το Ιράν είναι ένας αξιόπιστος εταίρος ασφάλειας για τη Χεζμπολάχ», δήλωσε ο Κριγκ στο Al Jazeera.

«Το Ισραήλ θα προσπαθήσει να δοκιμάσει το Ιράν όπου μπορεί, για να ελέγξει την αποφασιστικότητά του».

Τι δήλωσαν άλλες παγκόσμιες δυνάμεις;

Η διεθνής αντίδραση επικεντρώθηκε σε μεγάλο βαθμό στην καταδίκη της κλίμακας των ισραηλινών επιθέσεων εναντίον του Λιβάνου και στην έκκληση για την ένταξη του Λιβάνου στην εκεχειρία.

Αρκετές χώρες χαρακτήρισαν τις επιθέσεις ως «επικίνδυνη κλιμάκωση». Το Κατάρ καταδίκασε αυτό που αποκάλεσε «βάρβαρη σειρά» επιθέσεων και προέτρεψε τη διεθνή κοινότητα να αναλάβει δράση.

Η Αίγυπτος δήλωσε ότι οι επιθέσεις καταδεικνύουν «προμελετημένη πρόθεση» του Ισραήλ να υπονομεύσει τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης στην περιοχή, ενώ η Τουρκία προειδοποίησε ότι οι επιθέσεις του Ισραήλ επιδεινώνουν την ανθρωπιστική κατάσταση στο Λίβανο και ζήτησε άμεση δράση για την προστασία των αμάχων.

Σε ανάρτησή του στο X, ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεζ δήλωσε ότι η «περιφρόνηση του Νετανιάχου για τη ζωή και το διεθνές δίκαιο είναι απαράδεκτη» ενόψει των επιθέσεων.

Η Γαλλία καταδίκασε επίσης τις επιθέσεις του Ισραήλ, ζητώντας παράλληλα τη συμπερίληψη του Λιβάνου στην εκεχειρία.

Η υπουργός Εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου, Ιβέτ Κούπερ, δήλωσε στο BBC ότι ο Λίβανος πρέπει επίσης να συμπεριληφθεί στην εκεχειρία. Χαρακτήρισε τις συνεχιζόμενες επιθέσεις του Ισραήλ εναντίον του Λιβάνου ως «εντελώς λανθασμένες».

Περισσότεροι από 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί στη χώρα που έχει πληγεί από τον πόλεμο από τότε που άρχισαν οι ισραηλινές επιθέσεις εναντίον του Λιβάνου.

Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, σε δήλωσή του, ανέφερε ότι η «συνεχιζόμενη στρατιωτική δραστηριότητα στο Λίβανο» αποτελεί «σοβαρό κίνδυνο» για την εκεχειρία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν.

Η Κάγια Κάλας, επικεφαλής της διπλωματίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δήλωσε ότι οι ενέργειες του Ισραήλ θέτουν την εκεχειρία υπό «σοβαρή πίεση» και ότι η εκεχειρία «θα πρέπει να επεκταθεί και στο Λίβανο».

Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζιόρτζια Μελόνι, προέτρεψε επίσης το Ισραήλ να τερματίσει την επίθεσή του εναντίον του Λιβάνου, αναφέροντας ότι «παραβίασε» την ισχύουσα εκεχειρία, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας, Γιόχαν Βαντεφούλ, κάλεσε το Ισραήλ να περιορίσει τις στρατιωτικές του επιχειρήσεις στο Λίβανο σε «αυτοάμυνα».