Ανάλυση Guardian: Πώς η Κίνα κερδίζει από την εκεχειρία στο Ιράν - Το παιχνίδι εντυπώσεων

Η πειθώ του Πεκίνου θεωρείται καθοριστική για τη στάση της Τεχεράνης, αν και αναλυτές επισημαίνουν ότι οι Κινέζοι διαπραγματευτές βρήκαν «πρόσφορο έδαφος».

Ενώ η διεθνής κοινότητα επιχειρεί να αποτιμήσει τα οφέλη της συμφωνίας εκεχειρίας που ανακοίνωσαν οι ΗΠΑ και το Ιράν την Τρίτη (07/04), μια μεγάλη δύναμη αναμένεται να βγει κερδισμένη ανεξαρτήτως αποτελέσματος: η Κίνα.

Πόσο καθοριστικός ήταν ο ρόλος της Κίνας στην κατάπαυση του πυρός;

Σύμφωνα με την ανάλυση του Guardian, στους ιθύνοντες του Πεκίνου αποδίδεται η επιτυχία ότι ώθησαν το Ιράν να αποδεχθεί την εκεχειρία, ενισχύοντας έτσι το προφίλ της Κίνας ως περιφερειακού μεσολαβητή. Στα αυστηρά ελεγχόμενα κινεζικά μέσα ενημέρωσης, η προπαγάνδα εστιάζει στον ρόλο της χώρας ως της «σώφρονος δύναμης» που παρεμβαίνει πυροσβεστικά σε μια περίοδο διεθνούς κρίσης.

Το Guancha, ένα εθνικιστικό ψηφιακό μέσο, αναδημοσίευσε την Τετάρτη (08/04) ρεπορτάζ των New York Times και του Associated Press, τα οποία αναγνώριζαν στην Κίνα καθοριστικό ρόλο στην κατάπαυση του πυρός. Το άρθρο σημείωνε χαρακτηριστικά: «Η επίτευξη αυτής της εκεχειρίας θα ήταν αδύνατη χωρίς την ενεργό διαμεσολάβηση της Κίνας, του Πακιστάν και άλλων χωρών».

Ακόμη και ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο (AFP) πως θεωρεί ότι η Κίνα έπεισε το Ιράν να συναινέσει. Η δήλωση αυτή επιβεβαίωσε πληροφορίες από Ιρανούς και Πακιστανούς αξιωματούχους, σύμφωνα με τις οποίες το Πεκίνο διαδραμάτισε κομβικό ρόλο στις διαβουλεύσεις της τελευταίας στιγμής στο Ισλαμαμπάντ.

Αναλυτές: «Οι ΗΠΑ είχαν ήδη δείξει σημάδια υποχώρησης»

Ωστόσο, ορισμένοι αναλυτές εμφανίζονται σκεπτικοί για το πραγματικό μέγεθος της κινεζικής επιρροής. Η συμφωνία, όπως παρουσιάστηκε αρχικά από την Τεχεράνη, είναι τόσο ευνοϊκή για το Ιράν, που η προσπάθεια της Κίνας να πείσει το καθεστώς έμοιαζε με «παραβίαση ανοιχτών θυρών», σύμφωνα με έναν αναλυτή.

Ο Nicholas Lyall, ανώτερος ερευνητής στην εταιρεία Trends του Αμπού Ντάμπι, σχολίασε: «Σχετικά με το αν η Κίνα άσκησε ισχυρές πιέσεις και αν το Ιράν όντως κάμφθηκε από αυτές, πρέπει πρώτα να αποσαφηνίσουμε τι ακριβώς αποδέχθηκε η Τεχεράνη».

Τα 10 σημεία του ιρανικού σχεδίου εκεχειρίας, τα οποία ο Τραμπ χαρακτήρισε «λειτουργική βάση» διαπραγμάτευσης, ήταν «μαξιμαλιστικά και αποτελούσαν επανάληψη όλων των πάγιων απαιτήσεων που έθετε το Ιράν τις προηγούμενες εβδομάδες», εξήγησε ο Lyall. «Αυτό σημαίνει ότι το Ιράν δεν προέβη σε καμία ουσιαστική υποχώρηση και μπορεί κάλλιστα να παρουσιάσει τη συμφωνία ως πολιτική νίκη».

«Συνεπώς, η εμπλοκή της Κίνας ίσως να μην είναι τόσο βαρύνουσα όσο υποτίθεται, καθώς ουσιαστικά προωθούσε μια συμφωνία στην οποία οι ΗΠΑ είχαν ήδη δείξει σημάδια υποχώρησης έναντι των ιρανικών απαιτήσεων».

Επισήμως, το Πεκίνο τηρεί σιγή ιχθύος για τις λεπτομέρειες των διαπραγματεύσεων. Η εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Μάο Νινγκ, περιορίστηκε να δηλώσει πως η Κίνα «εργάστηκε ενεργά για την αποκλιμάκωση και τον τερματισμό των εχθροπραξιών». Παρ’ όλα αυτά, η Κίνα καρπώνεται το διπλωματικό κεφάλαιο της μεσολάβησης σε μια συμφωνία που απομάκρυνε το ενδεχόμενο γενικευμένης σύρραξης.

Πριν ακόμη η δεύτερη θητεία Τραμπ προκαλέσει τριγμούς στις διεθνείς ισορροπίες, η Κίνα είχε ήδη αρχίσει να χτίζει το προφίλ του μεσολαβητή στη Μέση Ανατολή, με αποκορύφωμα την ιστορική επαναπροσέγγιση Σαουδικής Αραβίας και Ιράν το 2023. Το 2024, ακολούθησε η «Διακήρυξη του Πεκίνου» μεταξύ των παλαιστινιακών οργανώσεων, ενώ πρόσφατα η Κίνα και το Πακιστάν κατέθεσαν κοινό σχέδιο πέντε σημείων για την εκεχειρία και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Σύμφωνα με τον Lyall, οι πρωτοβουλίες αυτές «στοχεύουν περισσότερο στη διεθνή εικόνα της Κίνας ως υπεύθυνης δύναμης παρά στην οριστική επίλυση των συγκρούσεων».

Από την πλευρά του, ο William Yang της International Crisis Group σημειώνει πως, ενώ στο παρελθόν η Κίνα διεκδίκησε εύκολες διπλωματικές νίκες, αυτή τη φορά η κατάσταση είναι κρίσιμη, καθώς η αστάθεια πλήττει άμεσα τα κινεζικά συμφέροντα. «Το Πεκίνο θα είναι προσεκτικό ως προς το πόση πίεση θα παραδεχθεί δημόσια ότι άσκησε στην Τεχεράνη», πρόσθεσε.

Παρά την αυξανόμενη επιρροή της, η πραγματική διπλωματική ισχύς της Κίνας στην περιοχή παραμένει περιορισμένη. Ως ο κυριότερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, η Κίνα είναι ζωτικής σημασίας για την οικονομία της Τεχεράνης, όμως οι διμερείς διπλωματικές σχέσεις δεν είναι όσο στενές υποτίθεται. Ο Song Bo, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Tsinghua, επισημαίνει ότι το Ιράν δεν συγκαταλέγεται καν στις δέκα σημαντικότερες προτεραιότητες του Πεκίνου.

Το να αναλάβει το Πεκίνο ρόλο εγγυητή «θα ήταν μια εξαιρετικά δαπανηρή επιχείρηση»

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η επιφυλακτικότητα των αναλυτών για το αν η Κίνα μπορεί να εγγυηθεί την τήρηση μιας συμφωνίας. Παρότι ο Ιρανός απεσταλμένος Rahmani Fazli εξέφρασε την ελπίδα για μια συνεργασία Κίνας-Ρωσίας προς όφελος της ειρήνης, η διάθεση πόρων για έναν τέτοιο σκοπό είναι δύσκολη.

«Η Κίνα δεν διαθέτει ούτε τη στρατιωτική ούτε τη διπλωματική ισχύ για να ελέγξει τα εμπλεκόμενα μέρη», τονίζει ο Song. «Το να αναλάβει ρόλο εγγυητή θα ήταν μια εξαιρετικά δαπανηρή επιχείρηση στην οποία το Πεκίνο δύσκολα θα δεσμευόταν». Επιπλέον, η Κίνα στερείται των μηχανισμών επαλήθευσης της εκεχειρίας ή επιβολής κυρώσεων σε περίπτωση παραβίασής της.

Τελικά, η εκεχειρία δεν είναι μόνο ζήτημα δημόσιας εικόνας, σύμφωνα με το βρετανικό δημοσίευμα. Για μια οικονομία βασισμένη στις εξαγωγές όπως η κινεζική, η αποτροπή μιας παγκόσμιας ύφεσης και η συγκράτηση των τιμών της ενέργειας είναι ζητήματα εθνικής επιβίωσης. «Εάν η διαχείριση της σύγκρουσης οδηγήσει σε μείωση των τιμών του πετρελαίου, αυτό αποτελεί την υψίστη προτεραιότητα για την Κίνα», καταλήγει ο Song.