Γιατί αυτός ο χαμογελαστός μακάκος θα κρίνει το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης

Μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες για το μέλλον και την εξέλιξη της τεχνολογίας είναι ότι πολύ σύντομα, εταιρείες θα μπορούν να αντικαταστήσουν τη μουσική, τις ταινίες και τα βιβλία που δημιουργούν οι άνθρωποι με μια ατελείωτη ροή περιεχομένου που θα παράγεται από AI.

Αυτός είναι ένας φόβος που έχουν εκφράσει κατά καιρούς πολλοί καλλιτέχνες και δημιουργοί, εκτιμώντας ότι η δουλειά τους θα χάσει μεγάλο μέρος της αξίας της.

Όπως, όμως, γράφει το BBC σε μια εξαιρετική του ανάλυση περί πνευματικών δικαιωμάτων, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ επικύρωσε πρόσφατα μια απόφαση σχετικά με την AI και τα copyrights που υποδηλώνει ότι αυτό το ανησυχητικό κατά πολλούς σενάριο είναι πολύ πιο δύσκολο να υλοποιηθεί απο ό,τι θα ήλπιζε η τεχνολογική βιομηχανία.

Η πορεία παραμένει αβέβαιη και αυτή τη στιγμή το νομικό σύστημα αποτελεί το πεδίο μάχης που θα διαμορφώσει ό,τι διαβάζετε, βλέπετε και ακούτε για το υπόλοιπο της ζωής σας.

Όλα όμως ξεκινούν από έναν φαινομενικά ασήμαντο μακάκο, αυτόν που βλέπετε στη φωτογραφία να σας χαμογελά πονηρά και μια ιστορία που έλαβε χώρα πριν από 15 χρόνια. Διότι για να απαντηθεί το ερώτημα «τι συμβαίνει όταν κάτι που δεν είναι άνθρωπος δημιουργεί τέχνη», δικαστικές μάχες επικεντρώθηκαν γύρω από αυτή την εικόνα που πιθανότατα θα επηρεάσει ό,τι καταλήγει στο μέλλον στις οθόνες και τα ακουστικά σας.

Μία μέρα στη ζούγκλα της Ινδονησίας

Ήταν μια υγρή μέρα στη ζούγκλα της Ινδονησίας το μακρινό 2011. Ο φωτογράφος Ντέιβιντ Σλέιτερ ακολουθούσε μια ομάδα από μαύρους μακάκους με λοφίο, ένα είδος πιθήκου που κινδυνεύει σοβαρά με εξαφάνιση. Στόχος του ήταν να τους τραβήξει στο φυσικό τους περιβάλλον, όμως τα ζώα ήταν νευρικά.

Έτσι, ο Σλέιτερ έστησε τη φωτογραφική του μηχανή σε τρίποδο, με αυτόματη εστίαση και φλας, αφήνοντας τους πιθήκους να την εξερευνήσουν. Κι έγινε ακριβώς αυτό που ήλπιζε να συμβεί. Άρχισαν να παίζουν με τον εξοπλισμό του και ένας από αυτούς άπλωσε το χέρι και πάτησε το κουμπί του κλείστρου κοιτάζοντας κατευθείαν στον φακό.

Το αποτέλεσμα ήταν μια selfie, τραβηγμένη από έναν πίθηκο. Και το χαμόγελό του, με αυτά τα μεγάλα δόντια, απάντησε άθελά του σε ένα βασικό ερώτημα που βρίσκεται στον πυρήνα της τεχνολογίας.

Σε ποιον ανήκει η φωτογραφία

Αυτό που ακολούθησε ήταν σχεδόν μια δεκαετία δικαστικών συγκρούσεων γύρω από μια ασυνήθιστη διαμάχη: όταν κάτι που δεν είναι άνθρωπος δημιουργεί ένα έργο τέχνης, ποιος κατέχει τα πνευματικά δικαιώματα; Κάτι που πλέον (και δη στο μέλλον) θα έχει ακόμα μεγαλύτερη σημασία να απαντηθεί λόγω ΑΙ).

Για ένα σύντομο διάστημα, ο Σλέιτερ απόλαυσε παγκόσμια προσοχή χάρη στη φωτογραφία, αλλά τα προβλήματα ξεκίνησαν όταν κάποιος την ανέβασε στην Wikipedia, από όπου μπορούσε να «κατεβεί» και να χρησιμοποιηθεί δωρεάν.

Ο φωτογράφος ζήτησε από το Wikimedia Foundation να την κατεβάσει, υποστηρίζοντας ότι του κόστισε 10.000 λίρες σε χαμένες πωλήσεις. Το 2014, ο οργανισμός αρνήθηκε, υποστηρίζοντας ότι η φωτογραφία ανήκει στο δημόσιο τομέα επειδή δεν τραβήχτηκε από άνθρωπο.

Η διαμάχη ώθησε το Γραφείο Πνευματικών Δικαιωμάτων των ΗΠΑ να δηλώσει ότι δεν θα καταχωρεί έργα που δημιουργούνται από μη ανθρώπινους δημιουργούς, βάζοντας «μια φωτογραφία τραβηγμένη από πίθηκο» ως πρώτο παράδειγμα.

Η ιστορία γίνεται ακόμη πιο περίεργη. Λίγο καιρό μετά, η Peta, οργάνωση για τα δικαιώματα των ζώων, μήνυσε τον Σλέιτερ εκ μέρους του πιθήκου! Yποστήριζε ότι όλα τα έσοδα από τη φωτογραφία ανήκαν στον μακάκο που την τράβηξε, αλλά στην πραγματικότητα θεωρήθηκε δοκιμαστική υπόθεση για τη θέσπιση νομικών δικαιωμάτων στα ζώα. Μετά από τέσσερα χρόνια και πολλές δικαστικές διαμάχες, ένας δικαστής στο Σαν Φρανσίσκο απέρριψε την υπόθεση. Η αιτιολόγηση ήταν απλή: οι πίθηκοι δεν μπορούν να καταθέσουν αγωγές, οπότε αυτή η αγωγή της Peta εκ μέρους του δεν ευσταθούσε.

Ο «χαμένος» δημιουργός

Όταν οι ΗΠΑ ψήφισαν τον νόμο περί πνευματικών δικαιωμάτων το 1790, υπήρχαν μόνο πράγματα όπως η γραφή και το σχέδιο. Όμως η εφεύρεση της φωτογραφίας αργότερα δημιούργησε δύσκολα ερωτήματα. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι οι κάμερες κάνουν την πραγματική δουλειά και ο άνθρωπος απλώς πατά ένα κουμπί.

Η ίδια λογική θα μπορούσε να εφαρμοστεί και στην AI. Αν ένα μηχάνημα δημιουργεί περιεχόμενο, ποιος το κατέχει;

Η υπόθεση έφτασε μέχρι το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ. Τον Μάρτιο, το δικαστήριο αρνήθηκε να την εξετάσει, διατηρώντας την απόφαση κατώτερου δικαστηρίου υπέρ του Γραφείου Πνευματικών Δικαιωμάτων. Αν η AI δημιουργεί κάτι, κανείς δεν μπορεί να το κατέχει – ούτε η AI, ούτε η εταιρεία που τη λειτουργεί, ούτε ο χρήστης της.

Αυτό αποκλείει, τουλάχιστον προς το παρόν, το πιο δυστοπικό σενάριο όπου οι μηχανές αντικαθιστούν πλήρως τους ανθρώπους στον χώρο της τέχνης και της ψυχαγωγίας. Χωρίς προστασία πνευματικών δικαιωμάτων, το οικονομικό κίνητρο για μαζική παραγωγή περιεχομένου από AI μειώνεται σημαντικά.

Παρόλα αυτά, υπάρχει κάποιο κοινό για περιεχόμενο που δημιουργείται από AI. Εκατομμύρια άνθρωποι παρακολούθησαν πρόσφατα μια σειρά στα social media όπου «φρούτα» φτιαγμένα από AI ερωτεύονται και απατούν το ένα το άλλο, σε μια παρωδία reality show. Το αν αυτό είναι απλώς ένα παροδικό φαινόμενο ή κάτι με διάρκεια, θα φανεί σύντομα.

Πού μπαίνουν τα όρια

Παραμένει όμως ένα σημαντικό νομικό ερώτημα: αν κανείς δεν μπορεί να κατέχει ένα έργο που δημιουργήθηκε εξ ολοκλήρου από AI, τι γίνεται με έργα όπου υπάρχει σημαντική ανθρώπινη συμμετοχή;

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο νόμος ακολουθεί διαφορετική προσέγγιση, επιτρέποντας πνευματικά δικαιώματα σε ορισμένα έργα που δημιουργούνται από μηχανές, αποδίδοντας την ιδιότητα του δημιουργού στο άτομο που έκανε τις «ρυθμίσεις» για τη δημιουργία τους. Ωστόσο, και αυτό το πλαίσιο επανεξετάζεται.

Τα δικαστήρια θα πρέπει να αποφασίσουν: πόση ανθρώπινη παρέμβαση είναι αρκετή για να θεωρηθεί ότι ένα έργο ανήκει σε κάποιον;

Για εσάς, αυτό σημαίνει ότι οτιδήποτε δημιουργείτε – από φωτογραφίες μέχρι κείμενα και σχέδια – έχει μια ιδιαίτερη νομική προστασία που οι μηχανές δεν μπορούν να διεκδικήσουν. Σε έναν κόσμο γεμάτο περιεχόμενο από AI, η ανθρώπινη δημιουργικότητα παραμένει κάτι ξεχωριστό. Και σε έναν βαθμό, αυτό το οφείλετε σε αυτόν τον χαμογελαστό μακάκο...