Διαπραγματεύσεις ΗΠΑ - Ιράν: Πώς οι παρεμβάσεις Τραμπ φέρνουν νέα αβεβαιότητα

Καθώς πλησίαζε το Σαββατοκύριακο, οι ΗΠΑ και το Ιράν φαίνονταν να πλησιάζουν σε μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου που διαρκεί επτά εβδομάδες.

Στη συνέχεια, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έκανε ακριβώς αυτό που οι συνεργάτες του έχουν επανειλημμένα πει ότι δεν θα έκανε: φάνηκε να προσπαθεί να διαπραγματευτεί μέσω του Τύπου, κάνοντας αναρτήσεις για τις εν εξελίξει συνομιλίες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και μιλώντας τηλεφωνικά με αρκετούς δημοσιογράφους το πρωί της Παρασκευής, την ώρα που Πακιστανοί μεσολαβητές τον ενημέρωναν για τις συνεχιζόμενες επαφές με Ιρανούς αξιωματούχους στην Τεχεράνη.

Υποστήριξε ότι το Ιράν είχε συμφωνήσει σε μια σειρά από όρους που, σύμφωνα με πηγές με γνώση των συνομιλιών, δεν είχαν ακόμη οριστικοποιηθεί. Δήλωσε επίσης ότι η Τεχεράνη είχε αποδεχθεί πολλές από τις πιο αμφιλεγόμενες απαιτήσεις των ΗΠΑ — συμπεριλαμβανομένης της παράδοσης εμπλουτισμένου ουρανίου — και προανήγγειλε επικείμενο τέλος του πολέμου.

Οι Ιρανοί αξιωματούχοι απέρριψαν δημοσίως πολλές από αυτές τις δηλώσεις και αρνήθηκαν ότι προετοιμάζονται για νέο γύρο συνομιλιών, καταρρίπτοντας γρήγορα την αυξανόμενη αισιοδοξία για συμφωνία. Πλέον, δεν είναι σαφές προς τα πού κατευθύνονται οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.

Οι δηλώσεις Τραμπ έβλαψαν τις συνομιλίες

Ορισμένοι αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ παραδέχθηκαν ιδιωτικά στο CNN ότι οι δημόσιες δηλώσεις του προέδρου έβλαψαν τις συνομιλίες, επισημαίνοντας την ευαισθησία των διαπραγματεύσεων και τη βαθιά δυσπιστία των Ιρανών προς τις ΗΠΑ. Επιπλέον, Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι υπάρχει διάσταση μεταξύ της ιρανικής διαπραγματευτικής ομάδας, με επικεφαλής τον πρόεδρο της Βουλής Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ και τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, και των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για το ποιος μπορεί τελικά να εγκρίνει μια συμφωνία.

«Οι Ιρανοί δεν εκτίμησαν το γεγονός ότι ο πρόεδρος διαπραγματευόταν μέσω των κοινωνικών δικτύων και δημιουργούσε την εντύπωση ότι είχαν συμφωνήσει σε ζητήματα που δεν είχαν ακόμη αποδεχθεί — και μάλιστα σε θέματα που δεν είναι δημοφιλή στο εσωτερικό τους», δήλωσε στο CNN άτομο με γνώση των συνομιλιών, προσθέτοντας ότι οι Ιρανοί ανησυχούν ιδιαίτερα μήπως φανούν αδύναμοι.

Μεταξύ των ισχυρισμών του προέδρου: ο Τραμπ είπε στο Bloomberg ότι το Ιράν είχε συμφωνήσει σε «απεριόριστη» αναστολή του πυρηνικού του προγράμματος. Στο CBS News δήλωσε ότι η Τεχεράνη «συμφώνησε σε όλα» και θα συνεργαστεί με τις ΗΠΑ για την απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου. Και στο Axios είπε ότι μια συνάντηση «πιθανότατα θα γίνει μέσα στο Σαββατοκύριακο», προσθέτοντας: «Νομίζω ότι θα έχουμε συμφωνία μέσα σε μία ή δύο ημέρες».

Η εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης δοκιμάστηκε ξανά την Κυριακή, όταν αμερικανικό αντιτορπιλικό κατευθυνόμενων πυραύλων άνοιξε πυρ και κατέλαβε ιρανικό φορτηγό πλοίο, αφού αυτό προσπάθησε να παρακάμψει τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό στον Κόλπο του Ομάν, εξοργίζοντας περαιτέρω τους Ιρανούς.

Τώρα, καθώς πλησιάζει η λήξη της δίωρης εκεχειρίας, ο Τραμπ καλείται και πάλι να αποφασίσει: αν θα αποδεχθεί μια συμφωνία — ακόμη και ατελή — ή αν θα κλιμακώσει μια σύγκρουση που ο ίδιος είχε πει ότι θα είχε ήδη λήξει.

Μέχρι τη Δευτέρα, Ιρανοί αξιωματούχοι εμφανίζονταν λιγότερο αρνητικοί σε νέες διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, τα περιγράμματα οποιασδήποτε πιθανής συμφωνίας παρέμεναν ασαφή.

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν βρεθεί ποτέ πιο κοντά σε μια καλή συμφωνία με το Ιράν, σε αντίθεση με τη φρικτή συμφωνία της κυβέρνησης Ομπάμα, χάρη στις διαπραγματευτικές ικανότητες του προέδρου Τραμπ», δήλωσε η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ. «Όποιος δεν μπορεί να δει τη στρατηγική του προέδρου Τραμπ να παίζει μακροπρόθεσμα, είτε είναι ανόητος είτε εθελοτυφλεί».

Οι κόκκινες γραμμές των δυο πλευρών

Ο Τραμπ έχει θέσει αρκετές «κόκκινες γραμμές» στις διαπραγματεύσεις, όπως το πάγωμα του εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν και την παράδοση των αποθεμάτων υλικού σχεδόν οπλικής ποιότητας. Από την πλευρά της, η Τεχεράνη επιμένει να διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και απαιτεί την άρση των κυρώσεων.

Κατά τον πρώτο γύρο συνομιλιών, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές πρότειναν 20ετή παύση του εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν, σύμφωνα με πηγή με γνώση των συζητήσεων. Το Ιράν αντέτεινε πρόταση για πενταετή αναστολή, την οποία οι ΗΠΑ απέρριψαν.

Μία πρόσφατη ιρανική πρόταση προβλέπει 10ετή παύση, ακολουθούμενη από άλλη μία δεκαετία κατά την οποία το Ιράν θα εμπλουτίζει ουράνιο σε επίπεδα πολύ κάτω από αυτά για όπλα, σύμφωνα με άτομο με γνώση των συζητήσεων. Ωστόσο, ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι δεν θέλει καθόλου εμπλουτισμό επ’ αόριστον και αντιτίθεται ακόμη και στην 20ετή παύση.

Η κυβέρνηση Τραμπ εξετάζει επίσης την αποδέσμευση 20 δισ. δολαρίων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων, με αντάλλαγμα την παράδοση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.

Το πόσο ευέλικτη θα είναι κάθε πλευρά θα καθορίσει τελικά αν μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία. Για τον Τραμπ, βασική προτεραιότητα είναι να μη συμφωνήσει σε κάτι που θα μπορούσε να συγκριθεί με τη συμφωνία της εποχής Ομπάμα, από την οποία αποχώρησε το 2018 και την οποία έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει αδύναμη.

Στην καλύτερη περίπτωση, οι διαπραγματευτές ελπίζουν να καταλήξουν σε ένα πλαίσιο κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, που θα οδηγήσει σε πιο λεπτομερείς συνομιλίες τις επόμενες εβδομάδες. Ωστόσο, υπάρχουν επικριτές που προειδοποιούν ότι το Ιράν μπορεί να καθυστερεί σκόπιμα τις διαπραγματεύσεις για να κερδίσει χρόνο και να επαναφέρει οπλικά συστήματα που είχαν κρυφτεί κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Οι αντικρουόμενες δηλώσεις

Ο Τραμπ επέμεινε τη Δευτέρα ότι δεν αισθάνεται πίεση να επιτύχει συμφωνία, παρά τη μειούμενη δημοτικότητα του πολέμου στις ΗΠΑ και την άνοδο των τιμών καυσίμων.

«Δεν βρίσκομαι υπό καμία απολύτως πίεση, αν και όλα θα συμβούν σχετικά γρήγορα!», έγραψε στο Truth Social.

Παρέμενε ασαφές μέχρι το απόγευμα της Δευτέρας αν κάποιοι σύμβουλοι είχαν εκφράσει ανησυχίες ότι οι συνεχείς αναρτήσεις του θα μπορούσαν να βλάψουν τις συνομιλίες. Μέχρι το μεσημέρι, είχε δημοσιεύσει πολλαπλές φορές για τον πόλεμο, με συνολικό μήκος άνω των 900 λέξεων.

Οι δημόσιες τοποθετήσεις του ενίσχυσαν περαιτέρω την αβεβαιότητα γύρω από τις διαπραγματεύσεις.

Σε κάποια στιγμή την Κυριακή το πρωί, ο Τραμπ είπε σε συνομιλητές ότι ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δεν θα συμμετάσχει σε αυτόν τον γύρο συνομιλιών, επικαλούμενος αδιευκρίνιστους λόγους ασφαλείας. Την ίδια ώρα, δύο ανώτεροι αξιωματούχοι της κυβέρνησής του δήλωναν δημόσια ότι ο Βανς θα ηγηθεί της αντιπροσωπείας στο Ισλαμαμπάντ.

Τελικά, εκείνοι είχαν δίκιο και ο Τραμπ άδικο. «Τα πράγματα άλλαξαν», δήλωσε αξιωματούχος του Λευκού Οίκου.

Μία ημέρα αργότερα, ο Τραμπ έδωσε νέα συγκεχυμένη ενημέρωση, λέγοντας ότι ο Βανς βρισκόταν ήδη καθ’ οδόν για το Πακιστάν, ενώ λίγο αργότερα η αυτοκινητοπομπή του αντιπροέδρου έφτανε στον Λευκό Οίκο.

«Αναμένουμε η αποστολή να αναχωρήσει σύντομα», εξήγησε αξιωματούχος.

Πηγές αναφέρουν ότι ο Βανς σχεδιάζει να φύγει από την Ουάσινγκτον την Τρίτη, ενώ οι συνομιλίες αναμένεται να ξεκινήσουν τελικά την Τετάρτη στο Ισλαμαμπάντ. Η κατάσταση παραμένει «ρευστή».

Το ίδιο ισχύει και για την τύχη της δίωρης εκεχειρίας, της οποίας η ακριβής λήξη φαίνεται να έχει αλλάξει. Αρχικά είχε ανακοινωθεί για το βράδυ της Τρίτης, αλλά ο Τραμπ είπε ότι λήγει το βράδυ της Τετάρτης, δίνοντας μία επιπλέον ημέρα διαπραγματεύσεων.

Πρόσθεσε ότι είναι «εξαιρετικά απίθανο» να δοθεί περαιτέρω παράταση.

Ωστόσο, στο παρελθόν είχε δώσει αντικρουόμενες απαντήσεις για το αν θα την παρατείνει:
«Αν δεν υπάρξει συμφωνία, οι μάχες θα ξαναρχίσουν», είπε σε μία περίπτωση. Σε άλλη, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασης: «Αν χρειαστεί, θα το κάνω». Και αλλού δήλωσε: «Θα δούμε. Δεν ξέρω αν θα χρειαστεί. Ιδανικά, όχι».