Παιχνίδια εξουσίας: Γιατί το Ιράν δεν έχει την πολυτέλεια να παραχωρήσει τον έλεγχο του Ορμούζ

Το ζωτικής σημασίας πέρασμα του Στενού του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, αποτελεί το ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης έναντι της Ουάσιγκτον. Ένας νέος χάρτης που απεικονίζει δύο «κόκκινες γραμμές» οι οποίες εκτείνονται πέρα από το Στενό του Ορμούζ, αποτελεί πλέον το σύμβολο του κλιμακούμενου πολέμου φθοράς μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.

Σύμφωνα με την ανάλυση του δικτύου του Αl Jazeera, τη Δευτέρα (04/05), το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) δημοσιοποίησε έναν χάρτη που οριοθετεί μια διευρυμένη ζώνη θαλάσσιου ελέγχου, η οποία περιλαμβάνει μεγάλα τμήματα της ακτογραμμής των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ). Στα δυτικά, μια νοητή γραμμή εκτείνεται από το δυτικό άκρο της ιρανικής νήσου Κεσμ έως το εμιράτο Ουμ αλ-Κουβάιν, ενώ στα ανατολικά, μια δεύτερη γραμμή ενώνει το όρος Μομπάρακ του Ιράν με τη Φουτζάιρα των ΗΑΕ.

Η κίνηση αυτή εκδηλώθηκε αμέσως μετά την πρωτοβουλία του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, να ανοίξει εκ νέου αυτό το κρίσιμο ενεργειακό σημείο ανάσχεσης (bottleneck) —το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό κλειστό από το ξέσπασμα των εχθροπραξιών των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Η αμερικανική επιχείρηση, υπό την ονομασία «Project Freedom», προβλέπει τη συνοδεία των εγκλωβισμένων δεξαμενόπλοιων από το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ.

Σε μια περαιτέρω κλιμάκωση, τα ΗΑΕ κατήγγειλαν επιθέσεις με drones και πυραύλους, μία εκ των οποίων προκάλεσε πυρκαγιά σε κρίσιμο ενεργειακό κόμβο στη Φουτζάιρα. Πρόκειται για τα πρώτα τέτοια περιστατικά σε κράτος του Κόλπου μετά την εκεχειρία της 8ης Απριλίου. Αν και η Τεχεράνη δεν επιβεβαίωσε επίσημα το πλήγμα, άφησε να εννοηθεί την Τρίτη ότι βρισκόταν πίσω από τις επιθέσεις, αποδίδοντας την ευθύνη στις αμερικανικές ενέργειες στην περιοχή.

Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Η συνέχιση της παρούσας κατάστασης είναι ανυπόφορη για τις ΗΠΑ, ενώ εμείς δεν έχουμε καν ξεκινήσει ακόμα». Παρά τη ρητορική αυτοπεποίθησης, αναλυτές εκτιμούν ότι το Ιράν εξαρτάται απόλυτα από τον έλεγχο του Ορμούζ για να ασκεί επιρροή στον συνεχιζόμενο πόλεμο, ο οποίος τυπικά βρίσκεται μόνο σε προσωρινή παύση.

Η μάχη για τον έλεγχο του Ορμούζ

Προκαλώντας αναταραχή στο Στενό του Ορμούζ —απ' όπου διακινείται το 25% του παγκόσμιου πετρελαίου, καθώς και τεράστιες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και λιπασμάτων— το Ιράν επιβάλλει δυσβάσταχτο οικονομικό κόστος στις ΗΠΑ και τη διεθνή οικονομία. Αυτό του προσφέρει διαπραγματευτική ισχύ, επιτρέποντάς του να αποκρούει πιέσεις, όπως η απαίτηση της Ουάσιγκτον για οριστικό τερματισμό του πυρηνικού του προγράμματος.

Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές στις ενεργειακές αγορές και τις αλυσίδες εφοδιασμού, καθώς η κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων έχει εκμηδενιστεί από τον μέσο όρο των 129 πλοίων τον Φεβρουάριο. Ο Μοχαμάντ Ρεζά Φαρζανεγκάν, καθηγητής οικονομικών της Μέσης Ανατολής, χαρακτηρίζει τον έλεγχο στο Ορμούζ ως «στρατηγικό εξισωτή». «Το Ιράν δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τη ναυτική υπεροχή των ΗΠΑ με συμβατικά μέσα, έχει όμως τη γεωγραφία με το μέρος του», εξήγησε. «Με νάρκες, πυραύλους και drones, μπορεί να καταστήσει τη διέλευση επικίνδυνη, αλλάζοντας τον οικονομικό υπολογισμό του πολέμου χωρίς να χρειαστεί μια γενικευμένη σύρραξη».

Ωστόσο, η τακτική αυτή έχει βαρύ τίμημα για την ίδια την Τεχεράνη. Οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια από τις 13 Απριλίου, στραγγαλίζοντας τις εξαγωγές πετρελαίου και τις εισαγωγές βασικών αγαθών.

Περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων

Η εύθραυστη εκεχειρία δοκιμάζεται σκληρά. Παρά την επιβεβαίωση της Maersk ότι το υπό αμερικανική σημαία πλοίο «Alliance Fairfax» εξήλθε από τον Κόλπο με στρατιωτική συνοδεία, το Ιράν αρνήθηκε ότι σημειώθηκε οποιαδήποτε διέλευση. Παράλληλα, ο αμερικανικός στρατός ισχυρίστηκε ότι κατέστρεψε έξι ιρανικά ταχύπλοα, με την Τεχεράνη να ανταπαντά ότι οι ΗΠΑ σκότωσαν πέντε αμάχους.

Ο καθηγητής Μουχανάντ Σελούμ επισημαίνει ότι η επίθεση στη Φουτζάιρα αποτελεί προειδοποίηση προς τα κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC). «Το μήνυμα είναι σαφές: αν μας επιτεθούν οι ΗΠΑ, θα καταστρέψουμε τις υποδομές σας», σημειώνει. Με τα ΗΑΕ να έχουν εμβαθύνει τη συνεργασία τους με το Ισραήλ και να έχουν αποχωρήσει πρόσφατα από το ΟΠΕΚ+, το Ιράν εκμεταλλεύεται αυτές τις ρωγμές στην περιφερειακή ενότητα. Το ερώτημα παραμένει: για πόσο ακόμα οι χώρες του Κόλπου θα επιδεικνύουν «στρατηγική υπομονή» προτού εκλάβουν την κατάσταση ως υπαρξιακή απειλή;