Διαπραγματευτικός «πόλεμος νεύρων» μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν: Τα σκληρά παζάρια και το αμερικανικό «φρένο»

Σε έναν σκληρό διαπραγματευτικό «πόλεμο νεύρων» εξελίσσονται οι διπλωματικές προσπάθειες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, με στόχο τη μετατροπή της υπάρχουσας εκεχειρίας σε μια μόνιμη, μακροχρόνια ειρηνευτική διευθέτηση.

Παρά τις δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, ότι μια συμφωνία είναι κοντά και έχει «σε μεγάλο βαθμό διαπραγματευτεί», ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι στην Ουάσινγκτον ξεκαθαρίζουν ότι οι λεπτομέρειες παραμένουν στο μικροσκόπιο και οι υπογραφές δεν αναμένεται να πέσουν άμεσα.

Το διπλωματικό θρίλερ επικεντρώνεται στη διατύπωση ενός κοινού «μνημονίου κατανόησης» που θα λειτουργήσει ως οδικός χάρτης για τη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, οι δύο πλευρές εξακολουθούν να απέχουν σε κρίσιμες ρήτρες, οι οποίες αφορούν το καθεστώς ελέγχου στα στρατηγικά Στενά του Ορμούζ, το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, καθώς και το χρονοδιάγραμμα για την άρση των κυρώσεων και την αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.

Η προτεινόμενη συμφωνία

Οι δηλώσεις του Τραμπ ότι μια συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν είχε «σε μεγάλο βαθμό διαπραγματευτεί», δείχνουν πιθανή πρόοδο προς τον τερματισμό του πολέμου που διαρκεί εδώ και μήνες. Βέβαια, ο Αμερικανός πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι οι ΗΠΑ δεν θα βιαστούν να καταλήξουν σε συμφωνία και ότι ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών θα παραμείνει πλήρως σε ισχύ μέχρι να επιτευχθεί μία τέτοια.

Σε κάθε περίπτωση, τόσο το Ιράν όσο και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι πλησιάζουν σε μια συμφωνία για να μετατρέψουν την υπάρχουσα εκεχειρία που έθεσε τέλος σε εβδομάδες σύγκρουσης σε μια πιο μακροχρόνια διευθέτηση. Και οι δύο πλευρές μιλούν για ένα «μνημόνιο κατανόησης» που θα καθορίσει έναν οδικό χάρτη για την επίλυση όλων των εκκρεμών ζητημάτων, αν και δεν αναμένεται να επιτευχθεί συμφωνία σήμερα. Αλλά το τι περιέχει αυτό το μνημόνιο παραμένει ασαφές.

Η κεντρική προϋπόθεση αυτής της προσέγγισης είναι ότι το μνημόνιο, μόλις υπογραφεί, θα σταματήσει τις μάχες, κάτι που θα ήταν ευπρόσδεκτο και για τις δύο πλευρές, με τον Τραμπ να αντιμετωπίζει ενδιάμεσες εκλογές αργότερα φέτος και την οικονομία του Ιράν να βρίσκεται σε κρίση. Πρόσφατες εκδοχές του μνημονίου κατανόησης που ο Τραμπ φαίνεται να είναι κοντά στην οριστικοποίηση θα έβλεπαν επίσης το σταδιακό άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και τον τερματισμό του αποκλεισμού των ιρανικών λιμένων από τις ΗΠΑ, σύμφωνα με ένα άτομο που γνωρίζει το θέμα.

Μια αντίστροφη μέτρηση θα ξεκινούσε στη συνέχεια για να διευθετηθούν άλλα σημεία τριβής, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Ωστόσο, τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης έχουν εκφράσει αμφιβολίες για το εάν θα επιτευχθεί καν συμφωνία για το μνημόνιο. Οι διαφορές «για μία ή δύο ρήτρες του πιθανού μνημονίου κατανόησης εξακολουθούν να υφίστανται», ανέφερε την Κυριακή (24/5) το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Tasnim του Ιράν. Και αφού είπε ότι η συμφωνία «διαπραγματεύτηκε σε μεγάλο βαθμό», ο Τραμπ είπε ότι οι ΗΠΑ δεν θα βιαστούν να καταλήξουν σε συμφωνία.

Τα βασικά ζητήματα που διακυβεύονται

• Στενά του Ορμούζ

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έγραψε σε μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αργά το Σάββατο (23/5) ότι η κρίσιμη πλωτή οδός, τα Στενά του Ορμούζ, θα ανοίξει ξανά βάσει του μνημονίου. Ωστόσο, πολλά ιρανικά μέσα ενημέρωσης, μερικά από αυτά κοντά στο σκληροπυρηνικό Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), ανέφεραν την Κυριακή (24/5) ότι τα Στενά θα παραμείνουν υπό ιρανική εποπτεία. Για μια περίοδο 30 ημερών, το Ιράν θα επιτρέψει στη ναυτιλία να επιστρέψει στα προπολεμικά επίπεδα.

Το Ιράν απαιτεί την άρση του αποκλεισμού των ΗΠΑ στα λιμάνια του ταυτόχρονα, αλλά σε μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Κυριακή (24/5) ο Τραμπ δήλωσε: «Ο αποκλεισμός θα παραμείνει σε πλήρη ισχύ μέχρι να επιτευχθεί να πιστοποιηθεί και να υπογραφεί συμφωνία», προφανώς αναφερόμενος σε μια τελική συμφωνία και όχι στο μνημόνιο. Τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης έχουν τονίσει ότι η επαναλειτουργία της πλωτής οδού για τη ναυτιλία δεν σημαίνει ότι η Τεχεράνη παραιτείται από τις πολεμικές της αξιώσεις επί του στρατηγικού σημείου.

Στην πραγματικότητα, το Ιράν φαίνεται να σηματοδοτεί ότι ενώ μπορεί να επιτρέψει την επιστροφή της εμπορικής κυκλοφορίας στους προπολεμικούς όγκους, εξακολουθεί να σκοπεύει να διατηρήσει μεγαλύτερο βαθμό ελέγχου στη διέλευση από τα Στενά από ό,τι υπήρχε πριν από τη σύγκρουση. «Τα Στενά είναι ήδη ανοιχτά, αλλά πρέπει να υπάρξει συντονισμός με τις αρμόδιες ιρανικές αρχές για να διασφαλιστεί η ασφαλής διέλευση», δήλωσε μια ιρανική πηγή που μίλησε στο CNN την Κυριακή. «Τα Στενά του Ορμούζ δεν έχουν καμία σχέση με την Αμερική. Αυτό είναι ένα ζήτημα μεταξύ ημών και των παράκτιων χωρών, ειδικά με το Ομάν», δήλωσε το Σάββατο ο εκπρόσωπος του υπουργού Εξωτερικών Ισμαήλ Μπαγκάεϊ. Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, το Ιράν δήλωσε ότι έχει το δικαίωμα να επιβάλλει τέλη στην εμπορική ναυτιλία που διέρχεται από τα Στενά.

• Τα αποθέματα ουρανίου και ο εμπλουτισμός του Ιράν

Μια πιθανή συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν περιλαμβάνει μια δέσμευση του Ιράν να μην επιδιώξει την κατασκευή πυρηνικών όπλων, ανέφερε το CNN την Κυριακή. Το Ιράν θα δεσμευτεί επίσης να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για την εγκατάλειψη του αποθέματος ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού και να διακόψει κάθε νέο εμπλουτισμό, σύμφωνα με ένα άτομο που γνωρίζει το θέμα. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επιμείνει ότι οι διαπραγματεύσεις για το ουράνιο μπορούν να ξεκινήσουν μόνο όταν συμφωνηθεί ένα μνημόνιο που τερματίζει τον πόλεμο. Το ουράνιο είναι ένα βασικό πυρηνικό καύσιμο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας εάν εμπλουτιστεί σε υψηλά επίπεδα. «Τα πυρηνικά ζητήματα δεν συζητούνται σε αυτό το στάδιο», δήλωσε ο Μπαγκάεϊ το Σάββατο.

Το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars ανέφερε την Κυριακή ότι «το Ιράν δεν έχει αναλάβει καμία δέσμευση σε αυτή τη συμφωνία σχετικά με την παράδοση πυρηνικών αποθεμάτων, την απομάκρυνση εξοπλισμού, το κλείσιμο εγκαταστάσεων ή ακόμη και τη δέσμευση να μην κατασκευάσει πυρηνική βόμβα». Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα επιμείνει ότι με τον έναν ή τον άλλο τρόπο το Ιράν θα πρέπει να εγκαταλείψει τα περισσότερα από 400 κιλά ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που έχει. Μεγάλο μέρος του πιστεύεται ότι έχει θαφτεί μετά τις αμερικανικές επιθέσεις πέρυσι.

Το αρχικό μνημόνιο δεν αναμένεται να καλύπτει λεπτομερώς τον εμπλουτισμό και η εύρεση ενός τρόπου για την υπέρβαση των διαφορών των δύο πλευρών θα είναι μια από τις κύριες προκλήσεις μιας συνολικής συμφωνίας. Ο Τραμπ ανέφερε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ως βασικό λόγο για την επίθεση και προηγουμένως δήλωσε ότι η αναστολή του εμπλουτισμού ουρανίου για 20 χρόνια θα ήταν αποδεκτή.

• Παγωμένα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν

Με την οικονομία του σε βαθιά προβλήματα, το Ιράν απαιτεί την άμεση αποδέσμευση τρισεκατομμυρίων δολαρίων σε περιουσιακά στοιχεία που τηρούνται σε τράπεζες στο εξωτερικό. «Στην αρχή αυτής της διαδικασίας, πρέπει να διευκρινιστεί η κατάσταση της αποδέσμευσης των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων», δήλωσε ο Μπαγκάεϊ. Επικαλούμενος μια «ενημερωμένη πηγή», το Tasnim δήλωσε την Κυριακή ότι «χωρίς την αποδέσμευση ενός συγκεκριμένου μέρους των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων του Ιράν σε αυτό το πρώτο βήμα - μαζί με έναν σαφή μηχανισμό για την εγγυημένη, συνεχή αποδέσμευση όλων των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων - δεν θα υπάρξει συμφωνία».

Ωστόσο, ένας ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης των ΗΠΑ δήλωσε στο CNN την Κυριακή ότι η αποδέσμευση των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων θα ενεργοποιηθεί μόνο όταν ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ. Οι ΗΠΑ δεν έχουν δεσμευτεί για το πώς αυτά τα περιουσιακά στοιχεία, τα οποία φυλάσσονται σε αρκετές ξένες τράπεζες, θα επιστραφούν στο Ιράν.

• Κυρώσεις

Η οικονομία του Ιράν υποφέρει επίσης από μια τεράστια σειρά διεθνών κυρώσεων, οι περισσότερες από τις οποίες έχουν επιβληθεί από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. «Η άρση των κυρώσεων δεν θα συζητηθεί σε αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα», δήλωσε ο Μπαγκάι το Σάββατο, παρόλο που «το αίτημα του Ιράν για άρση όλων των κυρώσεων αναφέρεται ρητά στο κείμενο». «Οι λεπτομέρειες πρέπει να διαπραγματευτούν μετά την οριστικοποίηση του μνημονίου», πρόσθεσε, υπονοώντας ότι η αναστολή των κυρώσεων θα συνδεθεί με το πυρηνικό ζήτημα.

Το Ιράν εκτιμά ότι η άρση των κυρώσεων μόνο στις πωλήσεις πετρελαίου θα μπορούσε να αποφέρει έσοδα σχεδόν 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την κυβέρνηση σε διάστημα 60 ημερών, ανέφερε το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Fars. Όπως και με τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν, οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν στο Ιράν θα αρθούν μόνο όταν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν και λειτουργήσουν ξανά πλήρως, δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος στο CNN.

• Βαλλιστικοί Πύραυλοι

Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι οι βαλλιστικοί πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς του Ιράν πρέπει να καταστραφούν. Ο Τραμπ δήλωσε ότι «το πρόγραμμα συμβατικών βαλλιστικών πυραύλων του αναπτύσσεται ραγδαία και δραματικά».

Ωστόσο, πρόσφατα έχουν γίνει λιγότερες συζητήσεις για το ενδεχόμενο το πυραυλικό οπλοστάσιο να αποτελεί μέρος ευρύτερων διαπραγματεύσεων, παρόλο που το Ισραήλ και τα αραβικά κράτη του Κόλπου το θεωρούν εξαιρετικά κίνδυνο.

• Λίβανος

Δεν είναι επίσης σαφές πώς ή εάν θα αντιμετωπιστεί η σύγκρουση μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ που υποστηρίζεται από το Ιράν στον Λίβανο. Το Tasnim ανέφερε την Κυριακή ότι η διατύπωση του μνημονίου αναφέρεται στην «κήρυξη του τέλους του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου». Αλλά ο Τραμπ είπε στον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου ότι υποστηρίζει την επιθυμία της χώρας να «διατηρήσει την ελευθερία δράσης ενάντια σε απειλές σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου», δήλωσε ένας Ισραηλινός αξιωματούχος στο CNN.

Σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Τραμπ το Σάββατο το βράδυ, ο Νετανιάχου «τόνισε ότι το Ισραήλ θα διατηρήσει την ελευθερία δράσης ενάντια σε απειλές σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, και ο Πρόεδρος Τραμπ επανέλαβε την υποστήριξή του σε αυτήν την αρχή», δήλωσε ο αξιωματούχος την Κυριακή. Τελικά, το Ιράν επιμένει ότι είναι έτοιμο για μια «δίκαιη και ισορροπημένη συμφωνία», δήλωσε η ιρανική πηγή στο CNN την Κυριακή. «Το πιο σημαντικό για εμάς είναι ότι ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει οριστικά σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή».