Το δύσκολο παζάρι ΗΠΑ-Ιράν: Το «αγκάθι» των πυρηνικών κρατά «παγωμένη» τη συμφωνία

Η αρχική αισιοδοξία για την προοπτική μίας συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν δεν κράτησε πολύ, καθώς ακολούθησαν σκληρές δηλώσεις τη Δευτέρα και από τις δύο πλευρές που ανέδειξα. Το βαθύ χάσμα που χωρίζει ακόμη τις δύο πλευρές για την εξέλιξη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν που είναι και το μεγάλο «αγκάθι» στις συνομιλίες.

Το «αγκάθι» των πυρηνικών και οι πιέσεις στον Τραμπ

Μετά τις πρώτες αναφορές για συμφωνία, ο Τραμπ δέχτηκε έντονη κριτική από τα πιο σκληροπυρηνικά μέλη του κόμματός του, τα οποία εξέφρασαν την ανησυχία ότι μία συμφωνία θα μπορούσε να ανοίξει τα Στενά του Oρμούζ, να οδηγήσει στην άρση κάποιων από τις οικονομικές κυρώσεις εναντίον του Ιράν αλλά να αφήσει άθικτο το πυρηνικό πρόγραμμα.

«Η συμφωνία με το Ιράν είτε θα είναι μια σπουδαία και ουσιαστική συμφωνία, είτε δεν θα υπάρξει καμία συμφωνία», δήλωσε ο Τραμπ νωρίς τη Δευτέρα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κατηγορώντας τους Ρεπουμπλικάνους και Δημοκρατικούς επικριτές του ότι δεν γνωρίζουν τίποτα για τη συμφωνία που βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση.

Οι δύο πλευρές εργάζονται για την επίτευξη ενός μνημονίου κατανόησης που θα τερματίσει τις εχθροπραξίες και θα άρει τους περιορισμούς στην κυκλοφορία πλοίων στο Στενό του Ορμούζ σε διάστημα 30 ημερών, ενώ παράλληλα θα προετοιμάσει το έδαφος για συνομιλίες σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν σε μια δεύτερη φάση.

Η άρση των κυρώσεων θα εξαρτηθεί από την πρόοδο, δήλωσε την Κυριακή ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης των ΗΠΑ.

Οι ΗΠΑ επιδιώκουν εξαρχής σαφέστερες δεσμεύσεις από το Ιράν σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα, ενώ οι Ιρανοί διαπραγματευτές πιέζουν για λεπτομέρειες από τις ΗΠΑ σχετικά με την άρση των κυρώσεων και το πάγωμα περιουσιακών στοιχείων, ανέφεραν οι μεσολαβητές.

Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκάεϊ, δήλωσε ότι έχει σημειωθεί πρόοδος σε πολλά από τα ζητήματα των συνομιλιών, αλλά ότι δεν πρόκειται να επιτευχθεί συμφωνία άμεσα.

Οι κορυφαίοι διαπραγματευτές της χώρας -ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Μοχάμεντ-Μπαγέρ Γκαλιμπάφ και ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί- ταξίδεψαν στο Κατάρ για να προσπαθήσουν να γεφυρώσουν κάποιες από τις μεγάλες διαφορές.

Υπάρχει πίεση και στις δύο πλευρές για να επιτευχθεί συμφωνία. Ο Τραμπ επιδιώκει να τερματίσει έναν πόλεμο που δεν είναι δημοφιλής στο εσωτερικό και έχει αυξήσει την τιμή της βενζίνης, ασκώντας πίεση στους καταναλωτές ενώ ο ίδιος έχει τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές σε λιγότερο από έξι μήνες.

Το Ιράν επιθυμεί να εξασφαλίσει οικονομική ανακούφιση μετά τον πόλεμο και ο ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ πρόσθεσε στην πίεση μιας ήδη κλιμακούμενης οικονομικής κρίσης.

Οι χώρες του Κόλπου υποστηρίζουν επίσης ευρέως την προσπάθεια, αν και ανησυχούν ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να αποσυρθούν πριν αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες για την ασφάλεια που εγείρονται από τον βομβαρδισμό της περιοχής από το Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Οι μεσολαβητές δήλωσαν ότι αραβικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, τους έχουν πιέσει να συμπεριλάβουν μια σαφή ρήτρα στο μνημόνιο κατανόησης που θα διασφαλίζει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.

Το Ιράν έχει μέχρι στιγμής συμφωνήσει να παραιτηθεί από τα διόδια που είχε επιβάλει στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά για όσο διάστημα διαρκούν οι συνομιλίες.

Ωστόσο, ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε ότι η χώρα συνεχίζει να διεκδικεί ρόλο στη διαχείριση των Στενών και έχει συζητήσει την είσπραξη τελών για υπηρεσίες διέλευσης και προστασίας.

Το Ισραήλ ανησυχεί επίσης ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να καταλήξουν σε μια συμφωνία που θα μείωνε την οικονομική και στρατιωτική πίεση στην Τεχεράνη, αλλά θα του έδενε τα χέρια, ιδίως στον αγώνα της εναντίον της Χεζμπολά στο Λίβανο.

Ο Τραμπ αργότερα δήλωσε ότι ήθελε η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Πακιστάν, η Τουρκία, η Αίγυπτος και η Ιορδανία να υπογράψουν τις Συμφωνίες του Αβραάμ - το χαρακτηριστικό επίτευγμα της πρώτης θητείας του προέδρου στην εξωτερική πολιτική, βάσει του οποίου χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΑΕ και του Μπαχρέιν, σύναψαν διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ.

Είπε ότι θα ήταν τιμή του να συμμετάσχει και το Ιράν μόλις η Τεχεράνη υπογράψει την ειρηνευτική συμφωνία που βρίσκεται τώρα υπό συζήτηση, και εξήρε την ιδέα μιας συνδυασμένης συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου και της περιφερειακής απομόνωσης του Ισραήλ.

Η Αίγυπτος και η Ιορδανία έχουν ήδη ειρηνευτικές συνθήκες και διπλωματικούς δεσμούς με το Ισραήλ. Η Σαουδική Αραβία ήταν κοντά στην προσχώρηση στις συμφωνίες πριν από τον πόλεμο στη Γάζα, αλλά έκτοτε επέμεινε ότι το Ισραήλ πρέπει πρώτα να δεσμευτεί σε μια πορεία προς ένα παλαιστινιακό κράτος.

Οι σχέσεις της Τουρκίας και του Κατάρ με το Ισραήλ είναι στο χειρότερο σημείο, με τον Τραμπ να αναγνωρίζει ότι ορισμένες από τις χώρες έχουν λόγους να μην προσχωρήσουν, αλλά είπε ότι οι υπόλοιπες θα πρέπει να το πράξουν, ξεκινώντας από τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ.

«Αν δεν το κάνουν, δεν θα πρέπει να συμμετέχουν σε αυτή τη Συμφωνία, καθώς αυτό δείχνει κακή πρόθεση», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Αυτό που παραμένει κρίσιμο πάντως, είναι εάν ο Τραμπ θα καταφέρει να δώσει μία απάντηση για το αν αυτός ο πόλεμος έχει κοστίσει δισεκατομμύρια δολάρια και έχει προκαλέσει πολλά προβλήματα στην περιοχή αλλά και στην παγκόσμια οικονομία έφερε τις ΗΠΑ σε καλύτερη θέση έναντι του Ιράν.

Το γεγονός ότι αυτό είναι ακόμη ερώτημα θέτει και το δίλημμα του Τραμπ: Η επανέναρξη του πολέμου θα μπορούσε να έχει σοβαρές πολιτικές και οικονομικές συνέπειες. Ο τερματισμός του με τους καλύτερους δυνατούς όρους μπορεί να είναι σχεδόν εξίσου προβληματικός και αντιδημοφιλής.