Στον «αέρα» η εκεχειρία: Γιατί οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν νέες επιθέσεις στο Ιράν και πώς αντιδρά η Τεχεράνη

Ο αμερικανικός στρατός εξαπέλυσε χτες μια σειρά επιθέσεων κοντά στα Στενά του Ορμούζ, ενώ ιρανική αντιπροσωπεία με επικεφαλής κορυφαίους αξιωματούχους ταξίδευε στο Κατάρ για να διεξαγάγει διαπραγματεύσεις με στόχο τον τερματισμό του πολέμου.

Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) ισχυρίστηκε ότι πραγματοποίησε τις «επιθέσεις αυτοάμυνας» για να προστατεύσει τα αμερικανικά στρατεύματα από απειλές που προέρχονται από ιρανικές δυνάμεις. Ωστόσο, δεν παρείχε λεπτομέρειες για τις επιθέσεις ή τις τοποθεσίες τους. Ιρανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν εκρήξεις στο Μπαντάρ Αμπάς, περίπου 70 χλμ από τα Στενά του Ορμούζ, στο νότιο Ιράν.

Σύμφωνα με το Al Jazeera, οι τελευταίες επιθέσεις σημειώνονται παρά την εκεχειρία για την οποία έχει μεσολαβήσει το Πακιστάν από τις 8 Απριλίου και εν μέσω αισιοδοξίας για μια συμφωνία που θα τερματίσει τον πόλεμο, ο οποίος έχει προκαλέσει ενεργειακή κρίση σε ολόκληρο τον κόσμο.

Την ίδια ώρα, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγαέι δήλωσε τη Δευτέρα (25/5) ότι ένα «μεγάλο μέρος» των ζητημάτων με τις ΗΠΑ έχει επιλυθεί, αλλά ότι μια συμφωνία δεν είναι «άμεση».

Τι είπαν οι ΗΠΑ για τις τελευταίες επιθέσεις

«Στους στόχους περιλαμβάνονταν σημεία εκτόξευσης πυραύλων και ιρανικά σκάφη που προσπαθούσαν να τοποθετήσουν νάρκες», δήλωσε ο πλοίαρχος Τιμ Χόκινς, εκπρόσωπος της CENTCOM, στο Al Jazeera σε δήλωση αργά τη Δευτέρα. «Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ συνεχίζει να υπερασπίζεται τις δυνάμεις μας, ενώ παράλληλα διατηρεί αυτοσυγκράτηση κατά τη διάρκεια της συνεχιζόμενης εκεχειρίας», ανέφερε, χωρίς να δώσει περαιτέρω λεπτομέρειες.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος βρίσκεται σε επίσκεψη στην Ινδία, δήλωσε ότι στους στόχους περιλαμβάνονταν σκάφη που προσπαθούσαν να τοποθετήσουν νάρκες και σημεία εκτόξευσης πυραύλων. Η Ουάσινγκτον έχει κατηγορήσει τον ιρανικό στρατό ότι τοποθετεί νάρκες κοντά στα Στενά του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται περίπου το 1/5 του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου σε φυσιολογικές συνθήκες.

Μιλώντας σε δημοσιογράφους στο αεροπλάνο του στην πόλη Τζαϊπούρ της δυτικής Ινδίας, ο Ρούμπιο δήλωσε ότι τα Στενά του Ορμούζ, ένα παγκόσμιο ενεργειακό «σημείο συμφόρησης» υπό de facto ιρανικό αποκλεισμό, πρέπει να παραμείνουν ανοιχτά «με τον έναν ή τον άλλο τρόπο». Όσον αφορά τη διπλωματία, είπε ότι οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν μπορεί να «διαρκέσουν λίγες ημέρες», διαψεύδοντας τις ελπίδες για άμεσο τέλος της σύγκρουσης.

Σε μια εκτενή ανάρτηση στο Truth Social τη Δευτέρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι συνομιλίες με το Ιράν «πηγαίνουν καλά», αλλά προειδοποίησε για περισσότερες επιθέσεις αν αποτύχουν. «Θα είναι είτε μια τέλεια συμφωνία για όλους, είτε δεν θα υπάρξει καμία συμφωνία απολύτως», έγραψε. Οι κλιμακούμενες εντάσεις έρχονται λίγες ημέρες μετά τη δήλωση του Τραμπ ότι ένα μνημόνιο κατανόησης (MoU) είχε «σε μεγάλο βαθμό διαπραγματευτεί» με το Ιράν, προσφέροντας ελπίδες για μια επικείμενη συμφωνία που θα τερματίσει τον πόλεμο ο οποίος έχει αναστατώσει τις αγορές και έχει εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου.

Τι είπε το Ιράν για την επίθεση

Το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν δήλωσε ότι τα αμερικανικά πλήγματα στην επαρχία Χορμοζγκάν του νότιου Ιράν, όπου τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ήχους εκρήξεων νωρίς την Τρίτη, αντιπροσώπευαν μια «κατάφωρη παραβίαση» μιας εύθραυστης εκεχειρίας που ισχύει εδώ και σχεδόν επτά εβδομάδες.

Ιρανικά πρακτορεία ειδήσεων ανέφεραν τη Δευτέρα ότι το Ιράν κατέρριψε ένα «εχθρικό» stealth drone χρησιμοποιώντας ένα νέο σύστημα αεράμυνας, χωρίς να διευκρινίσουν από πού προερχόταν. Ιρανικές πηγές είπαν στο Al Jazeera ότι η Ισλαμική Επαναστατική Φρουρά (IRGC) είχε στοχοποιήσει ένα σκάφος στη θάλασσα πριν από τις τελευταίες αμερικανικές επιθέσεις. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, αρκετά μέλη της IRGC σκοτώθηκαν στην επίθεση.

Το Υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν δήλωσε τη Δευτέρα ότι η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη έχουν σημειώσει πρόοδο στις συνομιλίες τους, αλλά υποβάθμισε την πιθανότητα άμεσης συμφωνίας. «Το να πούμε ότι έχουμε καταλήξει σε συμπέρασμα σε ένα μεγάλο μέρος των ζητημάτων που βρίσκονται υπό συζήτηση θα ήταν σωστό. Ωστόσο, το να πούμε ότι αυτό σημαίνει πως μια συμφωνία πρόκειται να υπογραφεί σύντομα δεν είναι κάτι που μπορεί να ισχυριστεί κανείς», δήλωσε ο εκπρόσωπος του υπουργείου Μπαγαέι.

Σε συνέντευξη Τύπου στην Τεχεράνη, πρόσθεσε επίσης ότι οι πλευρές δεν συζητούν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν «σε αυτό το στάδιο», καθώς επικεντρώνονται στον τερματισμό του πολέμου.

Τι συμβαίνει στο μέτωπο της διπλωματίας

Οι ΗΠΑ και το Ιράν συμφώνησαν σε εκεχειρία στις 8 Απριλίου, αλλά μια μόνιμη ειρήνη δεν έχει ακόμη εδραιωθεί, καθώς οι διαπραγματεύσεις και οι προσπάθειες αποκλιμάκωσης συνεχίζονται. Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, πραγματοποίησε τετραήμερη επίσκεψη στην Κίνα, κατά την οποία αυτός και ο αρχηγός του στρατού, στρατάρχης Ασίμ Μουνίρ, είχαν συνομιλίες με τον πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ και τον πρωθυπουργό Λι Τσιανγκ. Μετά από πιέσεις προς την Κίνα επί εβδομάδες για να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο στο να πείσει το Ιράν να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, η κυβέρνηση Τραμπ δήλωσε πριν από τη σύνοδο ότι δεν χρειάζεται τη βοήθεια του Πεκίνου.

Νωρίτερα τη Δευτέρα, υψηλόβαθμη ιρανική αντιπροσωπεία έφτασε στην πρωτεύουσα του Κατάρ, τη Ντόχα, για να συζητήσει τα εμπόδια σε μια μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία. Η επίσκεψη της αντιπροσωπείας, η οποία σύμφωνα με αναφορές περιλαμβάνει τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και τον πρόεδρο του κοινοβουλίου και βασικό διαπραγματευτή Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, πραγματοποιήθηκε ενώ ο Τραμπ δήλωνε ότι οι ειρηνευτικές συνομιλίες «προχωρούν καλά», αν και επέμεινε ότι δεν θα δεχτεί τίποτα λιγότερο από μια ουσιαστική συμφωνία. Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν Αμπντολνασέρ Χεμματί είναι επίσης μέλος της αντιπροσωπείας που επισκέπτεται τη Ντόχα.

«Θα είναι είτε μια τέλεια συμφωνία για όλους είτε δεν θα υπάρξει καμία συμφωνία απολύτως - πίσω στο πεδίο της μάχης και στις συγκρούσεις, αλλά μεγαλύτερες και ισχυρότερες από ποτέ - και κανείς δεν το θέλει αυτό» έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social. Ο Τραμπ προσπάθησε επίσης να συνδέσει τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με τη δέσμευση της Σαουδικής Αραβίας, του Κατάρ και του Πακιστάν να προσχωρήσουν στις Συμφωνίες του Αβραάμ για την ομαλοποίηση των σχέσεων με το Ισραήλ. «Είναι πιθανό ένας ή δύο να έχουν λόγο να μην το κάνουν - και αυτό θα γίνει αποδεκτό - αλλά οι περισσότεροι θα πρέπει να είναι έτοιμοι, πρόθυμοι και ικανοί να κάνουν αυτή τη διευθέτηση, ώστε να γίνει ένα πολύ πιο ιστορικό γεγονός από ό,τι θα ήταν διαφορετικά», έγραψε ο Τραμπ.

Οι Συμφωνίες του Αβραάμ, που υπογράφηκαν το 2020 κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ, ομαλοποίησαν τις σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Μπαχρέιν, Μαρόκου και Σουδάν. Οι αραβικές χώρες έχουν δηλώσει ότι θα προχωρήσουν σε διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ μόνο μετά την επίτευξη ενός κυρίαρχου παλαιστινιακού κράτους, στο πλαίσιο της λεγόμενης λύσης δύο κρατών.