Μεγάλος λευκός καρχαρίας εντοπίστηκε για πρώτη φορά στη Μεσόγειο - Το βίντεο που κατέγραψαν δύτες

Όταν ο Ντερκ Ρέμερς και άλλοι εθελοντές τεχνικοί δύτες ξεκίνησαν μια αποστολή για να καθαρίσουν ένα ναυάγιο στη Μεσόγειο που είχε παγιδευτεί σε δίχτυα-φαντάσματα (ghost nets), έγιναν μάρτυρες ενός πραγματικά εντυπωσιακού γεγονότος.

Καθώς κατέβαιναν σε βάθος περίπου 40 μέτρων στον Πορθμό της Σικελίας, ένας μεγάλος λευκός καρχαρίας εμφανίστηκε ξαφνικά μέσα από το γαλάζιο.

Ο Ντερκ έσπευσε να πιάσει την κάμερά του καταγράφοντας αυτό που θεωρείται πως είναι το πρώτο υποβρύχιο βίντεο ενήλικου λευκού καρχαρία που έχει ποτέ κινηματογραφηθεί στη Μεσόγειο μέσα στο φυσικό του περιβάλλον. Αν και κατά καιρούς έχουν καταγραφεί σπάνιες θεάσεις λευκών καρχαριών στην επιφάνεια της θάλασσας στην περιοχή, δεν είχε γίνει ποτέ γνωστή προηγούμενη υποβρύχια συνάντηση που να έχει καταγραφεί από δύτες.

Η μοναδική αυτή συνάντηση σημειώθηκε κατά τη διάρκεια αποστολής απομάκρυνσης διχτυών-φαντασμάτων που διοργανώθηκε από το Ίδρυμα Healthy Seas σε συνεργασία με την Ghost Diving και την Society for Documentation of Submerged Sites (SDSS), οι οποίες μοιράστηκαν το σχετικό υλικό με το Euronews. «Όλοι μας μείναμε κάπως σοκαρισμένοι - και ταυτόχρονα έκπληκτοι», δήλωσε ο Ντερκ Ρέμερς, εθελοντής τεχνικός δύτης και επικεφαλής του γερμανικού παραρτήματος της Ghost Diving. «Τα δάχτυλά μου έτρεμαν, αυτό είναι σίγουρο. Ήταν ένα μεγάλο ζώο και δεν το περιμέναμε καθόλου».

Ο καρχαρίας άρχισε να κάνει κύκλους γύρω από την ομάδα πριν τελικά φαίνεται πως έχασε το ενδιαφέρον του. «Πέρασε κολυμπώντας δίπλα μας και μετά γύρισε, μας κοίταξε κατάματα και επέστρεψε προς το μέρος μας. Ήταν ξεκάθαρο ότι ήταν περίεργος και όχι επιθετικός. Ήταν πραγματικά χαλαρός, σαν να είχε τη στάση του απόλυτου αφεντικού εκεί κάτω. Και όταν αρχίσαμε να βγάζουμε μερικές φυσαλίδες από το στόμα μας, επιτάχυνε λίγο και εξαφανίστηκε μέσα στο γαλάζιο», θυμάται ο Ντερκ.

Θαλάσσιοι βιολόγοι που συμβουλεύτηκαν μετά την αποστολή χαρακτήρισαν την παρατήρηση ιδιαίτερα ασυνήθιστη και επιστημονικά πολύτιμη. «Το μεγαλύτερο μέρος των γνώσεών μας για τους λευκούς καρχαρίες στη Μεσόγειο προέρχεται από καταγραφές νεκρών ατόμων που αλιεύθηκαν κατά τη διάρκεια αλιευτικών δραστηριοτήτων. Παρατηρήσεις όπως αυτή είναι εξαιρετικά πολύτιμες για τη βελτίωση της κατανόησής μας σχετικά με την κατανομή, τις συνήθειες και τη συμπεριφορά αυτού του κρισίμως απειλούμενου είδους», δήλωσε ο δρ Κάρλο Κατάνο, ερευνητής στο Sicily Marine Centre του Stazione Zoologica Anton Dohrn, σε ανακοίνωση που δημοσίευσε το Healthy Seas.

Δίχτυα-φαντάσματα: Ένας σιωπηλός δολοφόνος

Ο καρχαρίας ήταν εντυπωσιακός. Ο λόγος όμως για τον οποίο βρίσκονταν εκεί οι δύτες ήταν, δυστυχώς, πολύ λιγότερο ευχάριστος. Ο Πορθμός της Σικελίας αποτελεί μία από τις πιο έντονα εκμεταλλευόμενες αλιευτικά περιοχές της Μεσογείου και το ναυάγιο που είχε στοχοποιήσει η ομάδα συγκέντρωνε εδώ και χρόνια δίχτυα-φαντάσματα - αλιευτικά εργαλεία που έχουν χαθεί ή εγκαταλειφθεί στη θάλασσα.

Τα δίχτυα-φαντάσματα δεν σταματούν να ψαρεύουν μόνο και μόνο επειδή κανείς δεν τα τραβά πλέον. Παγιδευμένα σε υποθαλάσσιες δομές όπως ύφαλοι και ναυάγια, συνεχίζουν να παγιδεύουν και να σκοτώνουν θαλάσσια ζωή επ’ αόριστον. «Είναι κατασκευασμένα για να σκοτώνουν ψάρια και συνεχίζουν να το κάνουν ακόμη και όταν δεν είναι πλέον συνδεδεμένα με το αλιευτικό σκάφος», λέει ο Ντερκ. «Χρόνο με τον χρόνο, η ποσότητα των διχτυών που μπλέκονται σε αυτό το ναυάγιο γίνεται ολοένα και μεγαλύτερη».

Προηγούμενες καταδύσεις στο συγκεκριμένο σημείο είχαν ήδη καταγράψει θαλάσσιες χελώνες καρέτα-καρέτα και μεγάλα είδη ψαριών παγιδευμένα σε εγκαταλελειμμένα αλιευτικά εργαλεία. Η ομάδα ανέσυρε και σε αυτή την αποστολή τμήματα διχτυών, τα οποία είτε θα απορριφθούν με ασφαλή τρόπο είτε, όπου είναι δυνατόν, θα ανακυκλωθούν. Η έκταση του προβλήματος ξεπερνά κατά πολύ οποιοδήποτε μεμονωμένο ναυάγιο. «Μεταξύ του 1% και του 10% όλων των αλιευτικών εργαλείων όλων των αλιευτικών σκαφών στον κόσμο χάνονται κάθε χρόνο», αναφέρει ο Ντερκ. «Αυτό μπορεί να αντιστοιχεί σε περισσότερους από μισό εκατομμύριο τόνους ετησίως».

Η παρουσία του καρχαρία αποτέλεσε μια έντονη υπενθύμιση του εύρους αυτής της απειλής, η οποία διαπερνά ολόκληρη τη θαλάσσια τροφική αλυσίδα. «Νιώθουμε κατά κάποιον τρόπο ευλογημένοι που είχαμε αυτή τη συνάντηση, η οποία μας δείχνει επίσης τη σημασία της δουλειάς μας», λέει ο Ντερκ. «Γιατί αν ένας τέτοιος θηρευτής κυνηγά κοντά σε αυτό το ναυάγιο, σημαίνει επίσης ότι υπάρχει μεγάλος αριθμός ψαριών και άλλων ζώων που μπορεί να κυνηγήσει εκεί. Και αν αυτά τα ζώα παγιδεύονται, τότε υπάρχει επίσης η πιθανότητα να παγιδεύσουμε και αυτούς τους θηρευτές. Και αν παγιδεύσουμε τέτοιους θηρευτές - οι οποίοι είναι ήδη ελάχιστοι στην περιοχή - αυτό θα ήταν μια τεράστια καταστροφή».

Ένα πρόβλημα που απαιτεί κάτι περισσότερο από δύτες

Ο Ντερκ είναι ξεκάθαρος ότι οι εθελοντικές επιχειρήσεις καθαρισμού από μόνες τους δεν μπορούν να λύσουν την κρίση των διχτυών-φαντασμάτων. «Μπορούμε να κάνουμε μόνο ένα μέρος της δουλειάς, είμαστε απλώς λίγοι άνθρωποι», λέει. «Ένα κομμάτι είναι να αφαιρούμε τα δίχτυα, που είναι το ελάχιστο που μπορούμε να κάνουμε ως άνθρωποι. Όμως στόχος μας είναι επίσης να ενημερώσουμε το κοινό για αυτό το πρόβλημα, ώστε να γίνουν ενέργειες προτού χρειαστεί να βγούμε να συλλέξουμε τα δίχτυα».

Αυτή η προληπτική προσέγγιση, υποστηρίζει, σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί κατά μέτωπο η παράνομη και η μεγάλης κλίμακας βιομηχανική αλιεία. Οι οικογενειακές αλιευτικές επιχειρήσεις, σημειώνει, έχουν ισχυρά κίνητρα να μη χάνουν τα εργαλεία τους, καθώς η απώλεια ενός διχτυού αποτελεί οικονομική καταστροφή για μια μικρή επιχείρηση. Αντίθετα, οι βιομηχανικοί και παράνομοι αλιευτικοί φορείς που δραστηριοποιούνται σε μεγάλη κλίμακα αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή για το οικοσύστημα. «Θα πρέπει, ως άνθρωποι και ως Ευρωπαίοι, να δώσουμε τη δυνατότητα στους πολιτικούς μας να εργαστούν πιο αποτελεσματικά απέναντι σε αυτή την απειλή και να είμαστε πιο προσεκτικοί με το υποθαλάσσιο περιβάλλον μας», προτρέπει ο Ντερκ.

Η αποστολή περιλάμβανε επίσης δειγματοληψία περιβαλλοντικού DNA και υποβρύχια παρακολούθηση, με στόχο τη βελτίωση της κατανόησης των ειδών που ζουν γύρω από το ναυάγιο. Περαιτέρω αναλύσεις αναμένονται τους επόμενους μήνες, ενώ πρόκειται να δημοσιοποιηθεί επιπλέον οπτικοακουστικό υλικό και επιστημονικό υλικό από την έρευνα.