«Ξύπνησε» από λήθαργο το σκάφος της NASA που εξερευνά τα αόρατα όρια του ηλιακού συστήματος

Μια πρωτοποριακή αποστολή που εξερεύνησε τον Πλούτωνα και τα μακρινά σώματα του ηλιακού μας συστήματος με πρωτοφανή λεπτομέρεια, ξύπνησε από τον μακροβιότερο λήθαργό της - και βρίσκεται πλέον σε απόσταση 9,5 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων από τη Γη.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του CNN, το διαστημικό σκάφος New Horizons της NASA τέθηκε σε προγραμματισμένη λειτουργία αδράνειας στις 7 Αυγούστου 2025 και αφυπνίστηκε στις 23 Ιουνίου, εκτελώντας εντολές που ήταν αποθηκευμένες στον κεντρικό του υπολογιστή.

Οι υπεύθυνοι πτήσης της αποστολής στο Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Φυσικής του Πανεπιστημίου Johns Hopkins στο Laurel του Maryland, επιβεβαίωσαν ότι το New Horizons λειτουργεί άριστα και είναι πανέτοιμο να ξεκινήσει τη μετάδοση επιστημονικών δεδομένων. Οι πληροφορίες αυτές συγκεντρώθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου αδράνειας από τη θέση του σκάφους στη Ζώνη Kuiper, την περιοχή των παγωμένων ουράνιων σωμάτων.

Ο Πλούτωνας είναι το μεγαλύτερο από τα χιλιάδες παγωμένα και βραχώδη σώματα που ονομάζονται μεταποσειδώνια αντικείμενα (TNO) και εντοπίζονται στη Ζώνη Kuiper, στις παρυφές του ηλιακού μας συστήματος - αποτελώντας απομεινάρια από τη δημιουργία του πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια.

Το 2015, το New Horizons έγραψε ιστορία ως το πρώτο διαστημικό σκάφος που πραγματοποίησε μια τόσο λεπτομερή, κοντινή διέλευση από τον Πλούτωνα και τους δορυφόρους του, ανατρέποντας ριζικά όσα γνώριζαν οι επιστήμονες για τον παγωμένο νάνο πλανήτη. Στη συνέχεια, το 2019, το σκάφος μελέτησε από κοντά και τον Arrokoth, ένα μεταποσειδώνιο αντικείμενο με σχήμα που θυμίζει χιονάνθρωπο.

Έκτοτε, το New Horizons συνεχίζει το ταξίδι του στα άγνωστα βάθη της Ζώνης Kuiper, φέρνοντας στο φως εντυπωσιακά στοιχεία.

Εξερεύνηση σε αχαρτογράφητα νερά

Το διαστημικό σκάφος συγκεντρώνει στοιχεία για τον ρυθμό περιστροφής, τον προσανατολισμό και το σχήμα των παγωμένων σωμάτων που κινούνται σε τροχιά εντός της Ζώνης Kuiper.

Αυτές οι μετρήσεις μάς προσφέρουν πολύτιμες γνώσεις για τον τρόπο με τον οποίο σχηματίζονται οι πλανήτες από τη συσσώρευση κοσμικής σκόνης και μικρών πετρωμάτων, εξήγησε ο Pontus Brandt, επιστήμονας του προγράμματος New Horizons στο Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Φυσικής του Johns Hopkins.

«Φαίνεται πως εκεί έξω κρύβονται πολύ περισσότερα διπλά σώματα σε σχήμα χιονάνθρωπου, όπως ο Αρόκοθ, από όσο φανταζόταν κανείς», έγραψε ο Μπραντ σε ηλεκτρονικό του μήνυμα. «Είναι άραγε αυτά τα διπλά συστήματα οι πιο συνηθισμένοι πλανητοειδείς και με αυτόν τον τρόπο χτίστηκαν οι μεγαλύτεροι πλανήτες στο δικό μας αλλά και σε άλλα αστρικά συστήματα; Πρόκειται για θεμελιώδη ερωτήματα, στην απάντηση των οποίων μπορεί να συμβάλει καθοριστικά το New Horizons».

Παράλληλα, το διαστημικό σκάφος χαρτογραφεί την κατανομή των αερίων στην εξωτερική ηλιόσφαιρα -την τεράστια προστατευτική φυσαλίδα που δημιουργείται από τη συνεχή ροή φορτισμένων σωματιδίων που εκπέμπει ο ήλιος, γνωστή ως ηλιακός άνεμος.

Την ίδια ώρα, ένα εξειδικευμένο όργανο (Pluto Energetic Particle Spectrometer Science Investigation) καταγράφει τις γαλαξιακές κοσμικές ακτίνες, δηλαδή σωματίδια εξαιρετικά υψηλών ταχυτήτων που παράγονται από εκρήξεις άστρων. Αυτά τα σωματίδια αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τις επανδρωμένες διαστημικές αποστολές, σημείωσε ο Brandt. Ωστόσο, τα όρια της ηλιόσφαιρας λειτουργούν ως μια ασπίδα που αναχαιτίζει το 70% αυτής της ακτινοβολίας. Τα νέα δεδομένα του New Horizons αναμένεται να ρίξουν φως στον μηχανισμό αυτής της μυστηριώδους θωράκισης.

Ένα ακόμη όργανο του σκάφους, ο μετρητής σκόνης Venetia Burney Student Dust Counter, έφερε την επιστημονική ομάδα αντιμέτωπη με μια μεγάλη έκπληξη. Οι ερευνητές περίμεναν ότι η συγκέντρωση σκόνης θα μειωνόταν σταδιακά, όμως το New Horizons, παρότι έχει προσπεράσει τα θεωρητικά σύνορα της Ζώνης Kuiper, εξακολουθεί να πλέει μέσα σε πυκνά στρώματα σκόνης.

«Η Ζώνη Kuiper ενδέχεται τελικά να είναι πολύ πιο εκτεταμένη από όσο νομίζαμε», έγραψε ο Μπραντ. «Έχω την αίσθηση ότι έχουμε ξύσει μόνο την επιφάνεια όσων αφορούν την πραγματική εικόνα του ηλιακού μας συστήματος. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι εκεί έξω υπάρχουν πιθανότατα εκατοντάδες ανεξερεύνητοι νάνοι πλανήτες και χιλιάδες μικρότερα ουράνια σώματα».

Το διαστημικό τηλεσκόπιο Nancy Grace Roman, η εκτόξευση του οποίου είναι προγραμματισμένη για τα τέλη Αυγούστου, αναμένεται να επιστρατεύσει τα πανίσχυρα οπτικά του συστήματα για να χαρτογραφήσει τι κρύβεται πέρα από τη Ζώνη Kuiper, συμπλήρωσε ο Brandt.

Η στρατηγική σημασία του «λήθαργου»

Οι περίοδοι ελεγχόμενης αδράνειας αποτελούν το μυστικό της μακροημέρευσης του New Horizons, από την ημέρα που εκτοξεύτηκε και ξεκίνησε το μεγάλο του ταξίδι, τον Ιανουάριο του 2006. Κατά τη διάρκεια αυτών των φάσεων, το σκάφος παραμένει σχεδόν εκτός λειτουργίας αλλά σε απόλυτα σταθερή τροχιά. Ο κεντρικός του υπολογιστής επιβλέπει διαρκώς τα ζωτικά συστήματα και στέλνει ένα εβδομαδιαίο σήμα αναφοράς στη Γη.

«Κάθε αναφορά κατάστασης καθ' όλη τη διάρκεια αυτής της περιόδου αδράνειας ήταν "πράσινη", που σημαίνει ότι όλα κυλούσαν ρολόι στο New Horizons, εβδομάδα με την εβδομάδα», δήλωσε σε ανακοίνωσή της η Άλις Μπόουμαν, διευθύντρια πτήσης της αποστολής στο Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Φυσικής.

Στο μεσοδιάστημα, τα επιστημονικά όργανα συνεχίζουν να καταγράφουν και να αποθηκεύουν δεδομένα στην εσωτερική μνήμη, έτοιμα να αποσταλούν μόλις το σκάφος αφυπνιστεί.

Αυτός ο «ύπνος» παρατείνει τη διάρκεια ζωής του σκάφους και εξοικονομεί πολύτιμους πόρους κατά τη διάρκεια των πολυετών πτήσεων. Σύμφωνα με τη NASA, το New Horizons έχει τεθεί σε κατάσταση αδράνειας περισσότερες από 20 φορές από το 2007, για διαστήματα που κυμαίνονταν από λίγες ημέρες έως αρκετούς μήνες.

Η τρέχουσα, δεύτερη παράταση της αποστολής ολοκληρώνεται το 2029. Ωστόσο, η NASA επισημαίνει ότι αν το σκάφος παραμείνει ενεργό και συνεχίσει να συγκεντρώνει πολύτιμα επιστημονικά δεδομένα, η αποστολή θα συνεχιστεί.

Εάν το ταξίδι του παραταθεί πέρα από το 2029, το New Horizons αναμένεται να ακολουθήσει την ιστορική πορεία των θρυλικών Voyager, βγαίνοντας οριστικά από την ηλιόσφαιρα και εισερχόμενο στο μεσοαστρικό διάστημα.