Σαουδική Αραβία: Η «τριμέτωπη απειλή» που την σέρνει σε έναν πόλεμο που έκανε τα πάντα για να αποφύγει

Η Σαουδική Αραβία πέρασε τους τελευταίους πέντε μήνες προσπαθώντας να αποφύγει την εμπλοκή της σε μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση, διατηρώντας ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη, ακόμη και όταν ιρανικά drones στόχευαν τις πετρελαϊκές της εγκαταστάσεις.

Πλέον, όμως, φαίνεται να βρίσκεται περικυκλωμένη, αντιμέτωπη με απειλές από τρία διαφορετικά μέτωπα: το Ιράν, καθώς και τις συμμαχικές προς αυτό ένοπλες οργανώσεις στο Ιράκ και την Υεμένη. Την τελευταία εβδομάδα, το βασίλειο δέχθηκε πυραυλικές επιθέσεις από τους υποστηριζόμενους από το Ιράν αντάρτες Χούθι στην Υεμένη, επιθέσεις με drones από φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, καθώς και νέες απειλές από την Τεχεράνη.

Νωρίς το πρωί της Τρίτης (28/7), τοπική ώρα, έγινε σαφές ότι η πολιτική της αυτοσυγκράτησης δεν αποτελούσε πλέον επιλογή, σύμφωνα με το CNN. Μαχητικά αεροσκάφη της Σαουδικής Αραβίας, μαζί με αμερικανικά αεροσκάφη, πραγματοποίησαν αεροπορικές επιδρομές σε στόχους στην ανατολική περιοχή του Ιράκ.

Ωστόσο, το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα υψηλό. Η εμπλοκή σε μια ευρύτερη σύγκρουση θα αποτελούσε μια επικίνδυνη και ενδεχομένως ιδιαίτερα δαπανηρή επιλογή για το Ριάντ. Την τελευταία δεκαετία, η Σαουδική Αραβία έχει επικεντρωθεί στην προσέλκυση ξένων επενδύσεων και στη μετατροπή της σε οικονομικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής.

Αυτός ήταν, εν μέρει, και ο λόγος που ακολούθησε πολιτική αποκλιμάκωσης των σχέσεων με το Ιράν, πολύ πριν ξεσπάσει ο σημερινός πόλεμος, οδηγώντας στη συμφωνία εξομάλυνσης των σχέσεων που διαμεσολάβησε η Κίνα το 2023. Σήμερα, όμως, αυτή η στρατηγική μοιάζει να καταρρέει, καθώς η Σαουδική Αραβία βρίσκεται στο επίκεντρο της κρίσης. Η αντιμετώπιση απρόβλεπτων αντιπάλων, εξοικειωμένων με τον ασύμμετρο πόλεμο και προερχόμενων από τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις, αποτελεί εφιάλτη για κάθε στρατιωτικό σχεδιαστή.

Η Σαουδική Αραβία έχει δαπανήσει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια για τον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεών της και την προμήθεια προηγμένων συστημάτων αντιπυραυλικής άμυνας. Ωστόσο, έχει να υπερασπιστεί μια τεράστια έκταση - περίπου το ένα πέμπτο της έκτασης των Ηνωμένων Πολιτειών -, εκτεταμένες ακτογραμμές και πετρελαϊκές υποδομές που είναι διάσπαρτες σε ολόκληρη τη χώρα.

Η απειλή των Χούθι

Το Σαββατοκύριακο, οι Χούθι εκτόξευσαν πυραύλους εναντίον δύο σαουδαραβικών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας. Δορυφορικές εικόνες και βίντεο με γεωεντοπισμό δείχνουν εκτεταμένες ζημιές σε μία από αυτές, στην περιοχή Τζαζάν, κοντά στα σύνορα με την Υεμένη. Οι πυραυλικές επιθέσεις ακολούθησαν προηγούμενα πλήγματα των Χούθι εναντίον δύο σαουδαραβικών πετρελαιοφόρων στην Ερυθρά Θάλασσα, αφού η οργάνωση ανακοίνωσε τον αποκλεισμό της σαουδαραβικής ναυσιπλοΐας μέσω του στρατηγικής σημασίας στενού Μπαμπ αλ-Μαντέμπ. Οι Χούθι υποστήριξαν επίσης ότι πραγματοποίησαν νέα επίθεση εναντίον σαουδαραβικού πλοίου τη Δευτέρα.

Για τη Σαουδική Αραβία, η οποία έχει ήδη μεταφέρει μεγάλο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου της στα λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας, όπως το Γιανμπού, καθώς τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ουσιαστικά εκτός λειτουργίας, ο αποκλεισμός αυτός συνιστά σημαντική κλιμάκωση της έντασης. Το Ριάντ σχεδιάζει μάλιστα να αυξήσει περαιτέρω τις εξαγωγές πετρελαίου μέσω της Ερυθράς Θάλασσας, φτάνοντας περίπου τα 9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως μέσα στα επόμενα τρία χρόνια. Ωστόσο, τα δεξαμενόπλοια που αναχωρούν από το Γιανμπού με προορισμό τις αγορές της Ασίας πρέπει να διέλθουν από το στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, γεγονός που αφήνει εκτεθειμένο περίπου το 75% των εξαγωγών μέσω της Ερυθράς Θάλασσας στον κίνδυνο παρεμβάσεων ή επιθέσεων από τους Χούθι, σύμφωνα με αναλυτές.

Η Σαουδική Αραβία αφιέρωσε επτά χρόνια σε μια ανεπιτυχή προσπάθεια να εκδιώξει τους Χούθι από τη βόρεια Υεμένη, εξαπολύοντας το 2015 μεγάλης κλίμακας στρατιωτική εκστρατεία εναντίον της οργάνωσης. Η σύγκρουση που ακολούθησε προκάλεσε μία από τις σοβαρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις στον κόσμο. Το 2022 συμφωνήθηκε εκεχειρία, η οποία όμως δεν οδήγησε ποτέ σε μόνιμη ειρήνη. Η Σαουδική Αραβία διατήρησε τον οικονομικό και αεροπορικό αποκλεισμό των περιοχών που ελέγχονται από τους Χούθι.

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, οι Χούθι κατηγόρησαν τη Σαουδική Αραβία ότι βομβάρδισε το αεροδρόμιο της πρωτεύουσας της Υεμένης, Σαναά, προκειμένου να αποτρέψει την προσγείωση απευθείας πτήσης από την Τεχεράνη, αφού - όπως υποστήριξαν - το αεροσκάφος αγνόησε τις προειδοποιήσεις να αλλάξει πορεία. Η πτήση μετέφερε αντιπροσωπεία των Χούθι που επέστρεφε από την κηδεία του πρώην ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ.

Ωστόσο, «η προσοχή στράφηκε και στο τι άλλο ενδεχομένως μετέφερε το αεροσκάφος», επισημαίνει ο Ναουάφ Ομπέιντ, ερευνητής στο Τμήμα Πολεμικών Σπουδών του King's College του Λονδίνου. Το περιστατικό αυτό πυροδότησε έναν νέο κύκλο βίας, ο οποίος κορυφώθηκε με τις πυραυλικές επιθέσεις του περασμένου Σαββατοκύριακου. «Όλες οι κόκκινες γραμμές έχουν πλέον ξεπεραστεί. Οι Χούθι έχουν πατήσει όλα τα "κουμπιά" της Σαουδικής Αραβίας», σχολιάζει ο αναλυτής Μοχάμεντ αλ Μπάσα.

Μεγάλη δύναμη Υεμενιτών μαχητών που αντιτίθενται στους Χούθι συγκεντρώνεται στις ερημικές περιοχές της ανατολικής Υεμένης, σύμφωνα με περιφερειακή πηγή που μίλησε στο CNN τη Δευτέρα (27/7). Αν προχωρήσει σε επίθεση, θα έχει την υποστήριξη της σαουδαραβικής πολεμικής αεροπορίας, συμπεριλαμβανομένων επιθετικών ελικοπτέρων Apache. Προς το παρόν, ωστόσο, οι αναλυτές εκτιμούν ότι η απάντηση της Σαουδικής Αραβίας θα περιοριστεί κυρίως σε αεροπορικά πλήγματα.

Την Παρασκευή (24/7), η σαουδαραβική αεροπορία έπληξε το λιμάνι της Χοντέιντα, το μεγαλύτερο που βρίσκεται υπό τον έλεγχο των Χούθι, ως αντίποινα για τις επιθέσεις εναντίον των πετρελαιοφόρων. Σύμφωνα με τον Ομπέιντ, η σαουδαραβική πολεμική αεροπορία είναι σήμερα πολύ πιο αποτελεσματική σε σχέση με πριν από δέκα χρόνια στον εντοπισμό, την παρακολούθηση και την αντιμετώπιση διάσπαρτων στρατιωτικών απειλών. Όπως αναφέρει, έχει ενσωματώσει τα επιχειρησιακά της συστήματα με τρόπο που «μειώνει δραματικά τον χρόνο μεταξύ εντοπισμού ενός στόχου και της προσβολής του».

Παράλληλα, υπάρχει και το ενδεχόμενο οι Χούθι να καμφθούν μέσω οικονομικών ανταλλαγμάτων. Η οργάνωση έχει επανειλημμένα ζητήσει χρηματοδότηση προκειμένου να καλύψει το τεράστιο μισθολογικό κόστος των δημοσίων υπαλλήλων και των μελών της πολιτοφυλακής της. «Οι Χούθι φαίνεται να ακολουθούν το μοντέλο της Βόρειας Κορέας, χρησιμοποιώντας επαναλαμβανόμενους κύκλους προκλήσεων για να αποσπούν πολιτικές και οικονομικές παραχωρήσεις, μετατρέποντας τα εδάφη που ελέγχουν νότια της Σαουδικής Αραβίας και στην Ερυθρά Θάλασσα στη δική τους σκηνή», εκτιμά ο Μοχάμεντ αλ Μπάσα. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές αν θα ήταν διατεθειμένοι να απομακρυνθούν από τους Ιρανούς υποστηρικτές τους με αντάλλαγμα οικονομική στήριξη από το Ριάντ.

Η απειλή από το Ιράκ

Μέσα από τους φοινικώνες του νότιου Ιράκ, φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές εξαπέλυσαν δύο κύματα επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον κρίσιμων υποδομών της Σαουδικής Αραβίας και της πρωτεύουσας Ριάντ, τη Δευτέρα (27/7) και την Τρίτη (28/7), σύμφωνα με το σαουδαραβικό υπουργείο Άμυνας. Αναλυτές εκτιμούν ότι οι Χούθι ενδέχεται να παρείχαν τεχνική υποστήριξη στις συγκεκριμένες πολιτοφυλακές.

Η υπομονή του Ριάντ εξαντλήθηκε. Τις πρώτες πρωινές ώρες της Τρίτης (28/7), η Σαουδική Αραβία πραγματοποίησε, σύμφωνα με το υπουργείο Άμυνας, «ακριβή και στοχευμένα πλήγματα» εναντίον πολιτοφυλακών στην ανατολική περιοχή του Ιράκ, οι οποίες «συνδέονται με τις επιθέσεις στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του Βασιλείου». Ταυτόχρονα, το υπουργείο κατέστησε σαφές ότι έχει τεθεί μια νέα «κόκκινη γραμμή», υπογραμμίζοντας πως «το Βασίλειο δεν επιδιώκει την κλιμάκωση, αλλά θα απαντά σε κάθε επίθεση που δέχεται».

Σύμφωνα με τις Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης, την ομπρέλα στην οποία υπάγονται οι συγκεκριμένες πολιτοφυλακές, από τα πλήγματα σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν «αρκετοί άνθρωποι». Η Κεντρική Διοίκηση των Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ (CENTCOM) χαρακτήρισε την κοινή επιχείρηση «ισχυρή απάντηση» σε περισσότερες από 30 επιθέσεις με drones, τις οποίες, όπως υποστηρίζει, καθοδήγησαν οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν. Κατά τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου, εκατοντάδες μη επανδρωμένα αεροσκάφη εκτοξεύθηκαν από το Ιράκ εναντίον αμερικανικών εγκαταστάσεων που βρίσκονται στη Σαουδική Αραβία, σύμφωνα με τη CENTCOM. Παρά την εκεχειρία που ακολούθησε, σημειώθηκαν ακόμη ορισμένες επιθέσεις και τον Μάιο.

Οι Σαουδάραβες αξιωματούχοι δεν θα έχουν ξεχάσει τη στοχευμένη και καταστροφική επίθεση στις εγκαταστάσεις διύλισης πετρελαίου στο Αμπκάικ το 2019, η οποία είχε ως αποτέλεσμα να τεθεί εκτός λειτουργίας σχεδόν η μισή παραγωγή πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας. Οι Χούθι είχαν αναλάβει την ευθύνη για την επίθεση, όμως πηγές των υπηρεσιών πληροφοριών είχαν δηλώσει τότε στο CNN ότι η επίθεση πιθανότατα είχε προέλθει από το Ιράκ. Σε εκείνη την περίπτωση, η Σαουδική Αραβία επέλεξε να μην προχωρήσει σε αντίποινα, κατηγορώντας ωστόσο το Ιράν για την επίθεση.

Η απειλή από το Ιράν

Τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, οι σαουδαραβικές αρχές έσπευσαν να επενδύσουν σε τεχνολογία αντιμετώπισης drones, καθώς ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη τύπου Shahed στόχευαν πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στις ανατολικές ακτές της χώρας. Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι επισκέφθηκε το Ριάντ προκειμένου να προτείνει ένα ολοκληρωμένο αμυντικό σύστημα για την αντιμετώπιση σμηνών ιρανικών drones. Ωστόσο, ένα τέτοιο σύστημα δεν μπορεί να εγκατασταθεί από τη μια ημέρα στην άλλη.

Η Σαουδική Αραβία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τη διπλή απειλή των ιρανικών drones και των πυραύλων μικρού βεληνεκούς που μπορούν να εκτοξευθούν από την άλλη πλευρά του Περσικού Κόλπου. Παρότι το Ιράν δεν έχει στοχεύσει άμεσα τη Σαουδική Αραβία από τον Απρίλιο, το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε εκ νέου αυτή την εβδομάδα ότι «ορισμένες χώρες του Περσικού Κόλπου συμμετείχαν ανεξάρτητα σε στρατιωτικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν. Οι ΗΠΑ είναι υπεύθυνες για τις επιθέσεις, όμως ο ρόλος ορισμένων περιφερειακών χωρών δεν μπορεί να αγνοηθεί».

Η Σαουδική Αραβία πράγματι πραγματοποίησε ορισμένα αεροπορικά πλήγματα εναντίον του Ιράν στις αρχές της σύγκρουσης, όμως, σύμφωνα με διπλωμάτη που γνωρίζει τις εξελίξεις, αυτά ήταν προσεκτικά υπολογισμένα. Ήταν μια αναλογική απάντηση που είχε στόχο να δείξει ότι το βασίλειο μπορούσε να υπερασπιστεί τον εαυτό του «σε περίπτωση που οι ΗΠΑ δεν βρίσκονταν εκεί», ανέφερε ο διπλωμάτης στο CNN τον Μάιο. Εάν η Σαουδική Αραβία δεχθεί ξανά επιθέσεις με ιρανικούς πυραύλους και drones, μπορεί να βρεθεί μπροστά σε μια δύσκολη επιλογή: είτε να απαντήσει άμεσα, με κίνδυνο να εμπλακεί βαθύτερα στον πόλεμο, είτε να επιλέξει να μην αντιδράσει, ενθαρρύνοντας ένα καθεστώς στην Τεχεράνη που πολλοί θεωρούν ότι είναι πιο σκληροπυρηνικό από ό,τι πριν από τη σύγκρουση.

Η Σαουδική Αραβία ήδη υφίσταται σημαντικό οικονομικό πλήγμα από τον πόλεμο. Κατά το πρώτο τρίμηνο του έτους κατέγραψε το μεγαλύτερο τριμηνιαίο δημοσιονομικό έλλειμμα από το 2018, καθώς αύξησε τις δαπάνες για να περιορίσει τις επιπτώσεις της σύγκρουσης και μιας οικονομίας που παρουσιάζει επιβράδυνση. Το έλλειμμα έχει αντισταθμιστεί εν μέρει από τα αυξημένα έσοδα λόγω των υψηλότερων τιμών πετρελαίου, όμως μια περαιτέρω αναστάτωση στην παραγωγή και στις εξαγωγές πετρελαίου θα μπορούσε να θέσει αυτή την ισορροπία σε κίνδυνο. Πολλά από τα μεγαλεπήβολα επενδυτικά έργα του βασιλείου έχουν ήδη περιοριστεί σε κλίμακα.

Μια δύσκολη γειτονιά

Τελικά, η Σαουδική Αραβία βρίσκεται σε μια περιοχή που εμφανίζεται πλέον πολύ πιο απειλητική και ασταθής σε σχέση με την 28η Φεβρουαρίου, την ημέρα που ξεκίνησε ο πόλεμος. Οι Σαουδάραβες αξιωματούχοι έχουν αιφνιδιαστεί από τις απότομες αλλαγές στην πολιτική του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στο Ιράν και τη Γάζα. Παρότι η στρατιωτική συνεργασία μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και ΗΠΑ παραμένει στενή, στο Ριάντ υπάρχει ευρύτερη ανησυχία ότι το βασίλειο μπορεί να αφεθεί μόνο του να αντιμετωπίσει ένα πιο επιθετικό και αποφασιστικό Ιράν, εάν μειωθεί το αμερικανικό ενδιαφέρον για την περιοχή.

Η Σαουδική Αραβία και οι σύμμαχοί της βρίσκονται μπροστά σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Η κατάσταση δεν διευκολύνεται από το γεγονός ότι η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μόλις τώρα αρχίζουν να αποκαθιστούν τις σχέσεις τους, οι οποίες είχαν πληγεί από την ξαφνική αποχώρηση των Εμιράτων από τον πετρελαϊκό οργανισμό OPEC, τις διαφωνίες σχετικά με τη σύγκρουση με το Ιράν και τη ρήξη για το ποια πλευρά θα έπρεπε να στηρίξουν απέναντι στους Χούθι στην Υεμένη.

Η Σαουδική Αραβία έχει πλέον καταστήσει σαφές ότι υπάρχει ένα όριο στο πόση πίεση και πλήγματα μπορεί να απορροφήσει πριν αποφασίσει να απαντήσει.