Το Ιράν αλλάζει στρατηγική; Γιατί άναψε ξανά το «φιτίλι» του πολέμου μετά την παύση πυρός των ΗΠΑ

Το Ιράν έβαλε τέλος στις ημέρες σχετικής ηρεμίας που επικρατούσαν στη Μέση Ανατολή, εξαπολύοντας αυτό που οι Ηνωμένες Πολιτείες χαρακτήρισαν «αιφνιδιαστική» επίθεση, σε μια κίνηση που σηματοδοτεί σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η σύγκρουση.

Σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε μέχρι σήμερα, η Τεχεράνη δεν απάντησε σε κάποιο νέο αμερικανικό πλήγμα, αλλά επέλεξε να επανεκκινήσει η ίδια τις εχθροπραξίες, δείχνοντας ότι είναι πλέον περισσότερο διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ για να διαμορφώσει την πορεία του πολέμου με τους δικούς της όρους.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί τις προϋποθέσεις για νέα κλιμάκωση. «Θα τους συντρίψουμε», δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στο Fox News το πρωί της Τετάρτης (29/7). «Θα τους χτυπήσουμε σκληρά. Θα υποστούν σοβαρό πλήγμα». Η απειλή αυτή δύσκολα θα αιφνιδίασε την Τεχεράνη, η οποία εκτόξευσε τους πυραύλους της γνωρίζοντας ότι θα μπορούσε να προκαλέσει την επιστροφή των αμερικανικών βομβαρδιστικών.

Κατά τη διάρκεια της νύχτας, όπως μεταδίδει και το CNN, ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε ότι εξαπέλυσε «μαζικό κύμα επιθέσεων» εναντίον του Ιράν, ως απάντηση στην απόπειρα επίθεσης κατά αμερικανικών δυνάμεων, πλήττοντας δεκάδες στόχους του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).

Το τέλος της προσωρινής αποκλιμάκωσης

Ο Τραμπ είχε αποδώσει την παύση των επιθέσεων της προηγούμενης εβδομάδας σε αίτημα του Ιράν, υποστηρίζοντας ότι «μας το ζήτησαν πολύ ευγενικά» επειδή επιθυμούσαν συνομιλίες. Η Τεχεράνη, ωστόσο, δεν δεσμεύτηκε ποτέ δημόσια ότι θα τηρήσει αυτή την παύση, αν και ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος είχε δηλώσει ότι «και οι ένοπλες δυνάμεις μας αποφάσισαν να μην προχωρήσουν σε στρατιωτικές ενέργειες». Η απόφαση του Ιράν να επαναλάβει τις επιθέσεις αποκτά έτσι ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Λίγες ώρες αφότου είχε αφήσει να εννοηθεί ότι θα ανταποκρινόταν στη συγκράτηση των ΗΠΑ με αντίστοιχη στάση, η Τεχεράνη έθεσε στο στόχαστρο αμερικανικές δυνάμεις, κρίνοντας προφανώς ότι η αύξηση της πίεσης άξιζε το ρίσκο της επανέναρξης των νυχτερινών βομβαρδισμών.

«Φαίνεται πως κάτι έχει αλλάξει θεμελιωδώς στην προσέγγιση του Ιράν, ιδιαίτερα όσον αφορά την προθυμία του να εξαπολύσει πρώτο επίθεση όταν θεωρεί ότι αυτή είναι η μοναδική βιώσιμη επιλογή», έγραψε στην πλατφόρμα X ο ερευνητής του Γερμανικού Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων και Ασφάλειας, Χαμίντ Ρεζά Αζιζί.

Το μήνυμα προς Νετανιάχου και Ουάσινγκτον

Η ιρανική επίθεση σημειώθηκε λίγο μετά τη συνάντηση του πρωθυπουργού του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου με τον Ντόναλντ Τραμπ στην Ουάσινγκτον, την οποία ο Ισραηλινός ηγέτης χαρακτήρισε «μία από τις καλύτερες συνομιλίες» που είχαν, μετά την αυξανόμενη ένταση στις σχέσεις τους. Λίγες ώρες πριν από τη συνάντηση, ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ, Ισραέλ Κατς, είχε δηλώσει ότι το Ισραήλ επιθυμούσε να πλήξει ιρανικές ενεργειακές υποδομές, αλλά συγκρατήθηκε έπειτα από παρέμβαση της κυβέρνησης Τραμπ.

«Η επίθεση φαίνεται να αποτέλεσε μήνυμα που συνδέεται με την επίσκεψη του Νετανιάχου στον Λευκό Οίκο», εκτιμά ο Αζιζί. «Υποδηλώνει ότι η στρατιωτική στρατηγική του Ιράν έχει αλλάξει και ότι η Τεχεράνη είναι πλέον έτοιμη να πραγματοποιήσει προληπτικά πλήγματα, εφόσον διαπιστώσει ενδείξεις επικείμενης απειλής».

Η σύγκρουση επεκτείνεται

Λίγο μετά την επίθεση στην Ιορδανία, οι στρατοί των Ηνωμένων Πολιτειών και της Σαουδικής Αραβίας πραγματοποίησαν κοινές επιθέσεις εναντίον φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) διευκρίνισε ότι η επιχείρηση δεν αποτελούσε αντίποινα για την επίθεση στην Ιορδανία, αλλά απάντηση σε περισσότερες από 30 επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά αμερικανικών δυνάμεων και ενεργειακών υποδομών της Σαουδικής Αραβίας μέσα στις προηγούμενες 72 ώρες.

Η νέα κλιμάκωση ανέδειξε και τη διεύρυνση της σύγκρουσης. Η Σαουδική Αραβία, η οποία επί χρόνια προσπαθούσε να αποφύγει την άμεση εμπλοκή της στον πόλεμο, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με απειλές από τρία διαφορετικά μέτωπα: τους Χούθι στην Υεμένη, τις φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και το ίδιο το Ιράν.

«Η βασική πρόκληση για την Ουάσινγκτον και τους συμμάχους της στον Κόλπο είναι ότι ούτε το Ιράν ούτε οι περιφερειακοί του σύμμαχοι φαίνονται διατεθειμένοι να εγκαταλείψουν στόχους που πλέον θεωρούν στρατηγικής σημασίας», έγραψε στην πλατφόρμα X ο ανώτερος ερευνητής του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ και πρώην επικεφαλής του τμήματος Ιράν στις ισραηλινές στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών, Ντάνι Σιτρινόβιτς.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η Τεχεράνη επιμένει να διατηρήσει την επιρροή της στα Στενά του Ορμούζ, ενώ οι Χούθι έχουν καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να τερματίσουν τις επιχειρήσεις τους όσο παραμένει σε ισχύ ο αποκλεισμός που, όπως υποστηρίζουν, τους έχει επιβάλει η Σαουδική Αραβία.

«Τίποτα περισσότερο από μια φαντασίωση»

Σε συνέντευξή του στην ιρανική κρατική τηλεόραση, λίγες ώρες πριν από την επίθεση στην Ιορδανία, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Καζέμ Γκαριμπαμπαντί παρουσίασε ίσως την πιο ξεκάθαρη μέχρι σήμερα διατύπωση της ιρανικής θέσης. Όπως είπε, το Ιράν είχε σταματήσει τις επιθέσεις, αλλά δεν θα δίσταζε να τις επαναλάβει εάν αμφισβητούνταν η κυριαρχία που διεκδικεί στα Στενά του Ορμούζ.

Κατά τον ίδιο, η Τεχεράνη δεν μπορεί να θεωρήσει ότι έχει επικρατήσει εάν τα Στενά επιστρέψουν στο καθεστώς που ίσχυε πριν από τον πόλεμο, καθώς η συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδος έχει μετατραπεί σε βασικό στοιχείο της εθνικής ασφάλειας και σε «εργαλείο άμυνας».

Όταν ρωτήθηκε γιατί η Τεχεράνη διακινδύνευσε την επανέναρξη του πολέμου επιτιθέμενη σε εμπορικά πλοία, παρά την εκεχειρία που βρισκόταν σε ισχύ, ο Γκαριμπαμπαντί απάντησε ότι το Ιράν θεωρεί «κόκκινη γραμμή» τις προσπάθειες του Ομάν και των ΗΠΑ να δημιουργήσουν εναλλακτική ναυτιλιακή διαδρομή μέσω των Στενών του Ορμούζ. Κατά την άποψή του, εάν η διαδρομή αυτή τεθεί σε λειτουργία, τότε η δυνατότητα του Ιράν να ασκεί «ουσιαστική κυριαρχία» στη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό θα μετατραπεί σε «τίποτα περισσότερο από μια φαντασίωση».

«Κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί γιατί το Ιράν θα εκτόξευε πυραύλους εναντίον τριών εμπορικών πλοίων μόνο και μόνο επειδή απενεργοποίησαν τα συστήματα GPS τους, διακινδυνεύοντας να ξαναρχίσει ο πόλεμος», είπε. «Αν όμως δει κανείς τι συμβαίνει στο παρασκήνιο, θα καταλάβει ότι οι ρυθμίσεις που θα ισχύσουν για τα Στενά του Ορμούζ θα έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες για την ασφάλεια της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν».

Οι επιλογές των ΗΠΑ

Κατά τον Ντάνι Σιτρινόβιτς, η Τεχεράνη ερμηνεύει την προσωρινή παύση των αμερικανικών επιθέσεων ως ένδειξη «στρατηγικής αδυναμίας και όχι αυτοσυγκράτησης». Η αντίληψη αυτή ενδέχεται να τροφοδοτήσει έναν νέο κύκλο κλιμάκωσης, στον οποίο το Ιράν θα επιχειρεί να αυξάνει το κόστος για τους αντιπάλους του, ενώ καμία από τις δύο πλευρές δεν θα υποχωρεί, φοβούμενη ότι θα χάσει την αξιοπιστία της.

Σύμφωνα με την εκτίμησή του, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους καλούνται πλέον να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο δύσκολες επιλογές: είτε να αποδεχθούν μέρος των ιρανικών απαιτήσεων είτε να προετοιμαστούν για μια παρατεταμένη σύγκρουση, με ολοένα και περισσότερες επιθέσεις εναντίον της ναυσιπλοΐας, των ενεργειακών υποδομών και των διεθνών εμπορικών διαδρομών.