Πώς η Θέουτα έγινε «θείο δώρο» για την ισπανική και ευρωπαϊκή Ακροδεξιά

Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 50.000 μετανάστες πέρασαν στον μικρό ισπανικό θύλακα της Θέουτα μέσα σε μία μόνο ημέρα, αφού τα σύνορα ουσιαστικά κατέρρευσαν. Η Θέουτα, μια αυτόνομη πόλη, βρίσκεται στις βόρειες ακτές του Μαρόκου. Η ισπανική κυβέρνηση δήλωσε ότι σχεδόν όλοι οι μετανάστες έχουν έκτοτε επιστρέψει στο Μαρόκο, ενώ τουλάχιστον 57 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα του theconversation.com, μπροστά στα ερωτήματα για το πώς και γιατί συνέβη αυτό, η κοινή γνώμη έμεινε μόνο με τα πλάνα και τις φωτογραφίες: άνθρωποι να κολυμπούν και να σκαρφαλώνουν στην παραλία Ταραχάλ της Θέουτας, δεκάδες χιλιάδες μέσα σε μία μέρα και νύχτα, δεκάδες νεκροί.

Τέτοιες εικόνες επιδρούν πρώτα στη φαντασία

Όταν δεν υπάρχουν γεγονότα ή εξηγήσεις για να τις συνοδεύσουν, τέτοιες εικόνες επιδρούν πρώτα στη φαντασία. Και η φαντασία είναι το πεδίο όπου διαμορφώνεται η στάση μιας χώρας απέναντι στη μεταναστευτική πολιτική.

Η παραβίαση των συνόρων στη Θέουτα κλονίζει μία από τις πιο κολακευτικές αυτό-εικόνες της Ισπανίας. Μετά τα σκοτεινά χρόνια της φασιστικής δικτατορίας, η χώρα προσπαθεί τα τελευταία χρόνια να επαναπροσδιοριστεί ως ένας τόπος που αγκαλιάζει τη μεταφορά πληθυσμών και τη διαφορετικότητα, την ώρα που η υπόλοιπη Ευρώπη μιλάει για τείχη και άμυνα.

Αυτό είναι ένα αφήγημα που η Ισπανία υποστηρίζει με πραγματική πυγμή -ένα έθνος στο σταυροδρόμι Ευρώπης και Αφρικής, σφυρηλατημένο από αιώνες πολιτισμικής πρόσμειξης. Και συχνά κάνει αυτά τα ιδανικά πράξη: μόλις πριν από έξι μήνες, άνοιξε τον δρόμο για τη νομιμοποίηση εκατοντάδων χιλιάδων μεταναστών που ζούσαν και εργάζονταν ήδη στη χώρα.

Ωστόσο, η εθνική αυτοεικόνα και η κοινή γνώμη αποτελούν πολιτισμικό επίτευγμα παρά νομικό. Τρέφονται από το συναίσθημα, γεγονός που τις καθιστά πολύ πιο εύθραυστες -και πολύ πιο ευάλωτες στη παραπληροφόρηση και την εκμετάλλευση- από οποιονδήποτε νόμο.

Μπορούμε να δούμε τις απόψεις να αλλάζουν σε πραγματικό χρόνο παρατηρώντας τι συμβαίνει στις λέξεις που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι. Μία μέρα νωρίτερα, ο δημόσιος λόγος για τη μετάναστη ήταν συνηθισμένος και ουδέτερος. Αφορούσε κυρίως την ένταξη, τις άδειες εργασίας, τη γραφειοκρατία της καθημερινής ζωής.

Οι εικόνες που έρχονται από τη Θέουτα τα σάρωσαν όλα αυτά, επιβάλλοντας ένα πολύ πιο σκληρό ύφος. Λέξεις όπως «εισβολή», «πόλεμος», «κατακλυσμός» και «έλεγχος» κυριαρχούν πλέον στις δημόσιες τοποθετήσεις και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Για τον μέσο πολίτη, αυτό σημαίνει ότι ο μετανάστης που θα μπορούσε να είναι γείτονας, συνάδελφος ή γονέας ενός συμμαθητή, μετατρέπεται σε μια απρόσωπη φιγούρα, έναν αριθμό που διασχίζει μια ακτή. Είναι πολύ πιο δύσκολο να θρηνήσεις έναν αριθμό παρά έναν άνθρωπο, και η γλώσσα των αριθμών μπορεί να γίνει όσο ψυχρή θέλει, χωρίς να ακούγεται σκληρή.

Στο μεταξύ, μια εικόνα -όπως αυτές που προβάλλονται συνεχώς στην τηλεόραση και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης- επιχειρηματολογεί χωρίς να διατυπώνει λόγο. Η ρητορική οφείλει να πείσει, να πει κάτι στο οποίο ο ακροατής μπορεί να απαντήσει, αλλά οι εικόνες προσφέρουν μια παράκαμψη κατευθείαν στο συναίσθημα. Μετατοπίζουν την αφετηρία κάθε συζήτησης για το θέμα.

Οι εικόνες που κυκλοφορούν από τη Θέουτα αναγκάζουν την ισπανική κυβέρνηση να απολογείται, ενώ οι κατασταλτικές ιδέες περνούν ανεμπόδιστα ως «κοινή λογική». Φράσεις που την Τετάρτη θα ακούγονταν ακραίες, μέχρι την Παρασκευή έμοιαζαν σχεδόν με νηφάλια περιγραφή. Ο μετριοπαθής καταλήγει να φαίνεται αφελής, και το βάρος της απόδειξης αλλάζει χέρια χωρίς κανείς να το ανακοινώσει.

Το οπτικό αυτό υλικό είναι θείο δώρο για την ευρωπαϊκή Ακροδεξιά, και γνωρίζουν ακριβώς πώς να το εκμεταλλευτούν. Μπορούν να χάσουν κάθε συζήτηση για τους πραγματικούς αριθμούς και παρ' όλα αυτά να βγουν κερδισμένοι, επειδή ο στόχος τους είναι να κάνουν το αφήγημα μιας φιλόξενης Ισπανίας να φαίνεται ανοησία. Απουσία άλλων πληροφοριών, τα βίντεο και οι εικόνες κάνουν τη δουλειά αυτή δωρεάν.

Η κανονικοποίηση της ακραίας γλώσσας

Ο ηγέτης της δεξιάς αξιωματικής αντιπολίτευσης της Ισπανίας, του Λαϊκού Κόμματος (Partido Popular - PP), συνέδεσε ήδη το επεισόδιο στα σύνορα με την πολιτική της μαζικής νομιμοποίησης που εφάρμοσε η κυβέρνηση τον Φεβρουάριο -υποστηρίζοντας αβάσιμα ότι λειτούργησε ως «παράγοντας έλξης».

Ο ηγέτης του ακροδεξιού κόμματος Vox πήγε ένα βήμα παραπέρα, χαρακτηρίζοντας αμέσως τις αφίξεις ως «εισβολή» ανδρών στρατεύσιμης ηλικίας. Ο Αμερικανός επιχειρηματίας Ίλον Μασκ χρησιμοποίησε τα ίδια επιχειρήματα, παρομοιάζοντας τις εικόνες με σκηνή από την ταινία με ζόμπι «World War Z» του 2013.

Όμως για την Ακροδεξιά, η επιδίωξη αυτή ξεπερνά τον κύκλο των επικαιρικών ειδήσεων. Τη στιγμή που το λεξιλόγιό της παύει να ακούγεται ακραίο, η συστημική Δεξιά αναγκάζεται να απαντήσει με τους ίδιους όρους, αλλιώς ρισκάρει να φανεί αδύναμη. Μόλις αλλάξει το πλαίσιο της συζήτησης, όποιος υπερασπίζεται την εικόνα της Ισπανίας ως μιας ανοιχτής, φιλόξενης χώρας βρίσκεται ήδη σε θέση άμυνας, απολογούμενος πριν καν αρθρώσει λόγο.

Στον απόηχο του επεισοδίου στη Σεούτα, αυτό είναι που κινδυνεύει να χάσει η Ισπανία: την ικανότητα να αφηγείται την ιστορία της ως χώρα που υποδέχεται τη μετάναστη και αγκαλιάζει τη διαφορετικότητα, χωρίς να χρειάζεται πρώτα να ζητήσει συγγνώμη γι' αυτό.