«Δεν σταμάτησα ποτέ να σκέφτομαι την επιστροφή»: Η συγκλονιστική μαρτυρία ενός Μαροκινού στους δρόμους της Θέουτα

Πριν από πέντε ημέρες, ο Γιουσέφ Ελ Αμπάς είδε μια ευκαιρία να ανακτήσει τη ζωή που είχε χάσει πριν από επτά χρόνια. Κυκλοφορούσε η είδηση ότι περίπου 400 άνθρωποι είχαν κολυμπήσει από το Μαρόκο προς τον γειτονικό ισπανικό θύλακα της Θέουτα στη βόρεια αφρικανική ακτή, περίπου 19 χιλιόμετρα (12 μίλια) απέναντι από την ηπειρωτική Ισπανία, μέσω του Στενού της Γιβραλτάρ.

Την ιστορία του 44χρονου Μαροκινού πατέρα τεσσάρων παιδιών, φέρνει στο φως της δημοσιότητας ο Guardian. Για τον 44χρονο, αυτή ήταν μια ευκαιρία να επιστρέψει στην Ισπανία, από την οποία είχε απελαθεί όταν έληξε η άδεια διαμονής του, μετά την απώλεια της εργασίας του στο Μπιλμπάο το 2019.

Ο Ελ Αμπάς πήρε ένα ταξί με κατεύθυνση την πόλη Τετουάν, νότια του θύλακα. Καθ’ οδόν, είδε αναρτήσεις στο Facebook και ειδησεογραφικές αναφορές που υποστήριζαν ότι οι μαροκινές αρχές επέτρεπαν στον κόσμο να περάσει από τη δική τους πλευρά των συνόρων. Αυτό σημαινε ότι, σε αντίθεση με όσους είχαν περάσει το προηγούμενο βράδυ, εκείνος μπορούσε απλώς να ταξιδέψει οδικώς και στη συνέχεια να κολυμπήσει μόλις για πέντε λεπτά από τα μαροκινά στα ισπανικά χωρικά ύδατα, αποφεύγοντας τους ισπανικούς συνοριακούς ελέγχους.

«Η μαροκινή αστυνομία μας φώναζε: "Τρέξτε τώρα, τρέξτε προς την Ισπανία"»

Έφτασε στο Τετουάν και βρήκε την πόλη πλήρως κατακλυσμένη. «Νέοι έτρεχαν στους δρόμους, γεμίζοντας κάθε γωνιά», δήλωσε. Μέχρι να τον μεταφέρει ένα δεύτερο ταξί στο Φντιντέκ, την πόλη που συνορεύει με τη Θέουτα, συνειδητοποίησε ότι τα συνηθισμένα μπλόκα και τα σημεία ελέγχου -που εμπόδιζαν όσους δεν είχαν ευρωπαϊκά έγγραφα ακόμη και να πλησιάσουν τα σύνορα- είχαν απομακρυνθεί.

«Η μαροκινή αστυνομία μας φώναζε: "Πηγαίνετε, πηγαίνετε, πηγαίνετε! Τρέξτε τώρα, τρέξτε προς την Ισπανία"», ανέφερε. «Το προηγούμενο βράδυ χτυπούσαν τον κόσμο. Αλλά εκείνο το πρωί μας άφηναν να περάσουμε. Τίποτα δεν είχε λογική».

Παρά το πλήθος, ο Ελ Αμπάς παρατήρησε ότι η αστυνομία επέτρεπε τη διέλευση μόνο σε Μαροκινούς. «Όλοι οι μετανάστες από την υποσαχάρια Αφρική απωθούνταν με τη βία».

Έφτασε στα σύνορα στις 2:45 μ.μ. την Τετάρτη. Μέχρι τις 3:00 μ.μ., μετά από ένα σύντομο κολύμπι, πατούσε σε ισπανικό έδαφος. Δεν ήταν όμως όλοι τόσο τυχεροί.

«Μέσα σε μόλις 10 λεπτά στο νερό, είδα τέσσερις ανθρώπους να επενέουν νεκροί στα μαροκινά ύδατα», είπε. «Ο κόσμος ανέσυρε τα σώματά τους». Ήταν ανάμεσα σε τουλάχιστον 72 ανθρώπους που πνίγηκαν ή καταπατήθηκαν στην προσπάθειά τους να φτάσουν στο ισπανικό έδαφος.

Ο Ελ Αμπάς είναι ένας από τους περίπου 50.000 ανθρώπους που πέρασαν στη Θέουτα αυτή την εβδομάδα, σε αυτό που ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, περιέγραψε ως «παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας της Ισπανίας».

Η Μαδρίτη απέδωσε την τελευταία αυτή εισροή σε «μαφίες διακίνησης ανθρώπων», οι οποίες εκμεταλλεύτηκαν απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ισπανίας. Το δικαστήριο έκρινε πρόσφατα ότι όσοι εντοπίζονται στη θάλασσα ενώ προσπαθούν να εισέλθουν στη Θέουτα ή τη Μελίγια -τον έτερο ισπανικό θύλακα στις βορειοαφρικανικές ακτές- δεν μπορούν να επαναπροωθούνται συνοπτικά βάσει ειδικών κανόνων.

«Το χέρι που με βοήθησε ήταν αυτό που αργότερα με χτύπησε»

Παράλληλα, υπάρχουν εικασίες ότι οι μαροκινές αρχές ενδέχεται να άνοιξαν τα σύνορα για να δείξουν τη δυσαρέσκειά τους για την πρόσφατη επίσκεψη του Σάντσεθ στην Αλγερία, η οποία υποστηρίζει τις προσπάθειες για την απελευθέρωση της αμφισβητούμενης περιοχής της Δυτικής Σαχάρας από τη μαροκινή κατοχή.

Η πρέσβης του Μαρόκου στην Ισπανία, Καρίμα Μπενγιάις Μιλάν, δήλωσε ότι το Ραμπάτ δεν είναι ικανοποιημένο με τη μαζική διέλευση, προσθέτοντας ότι ελπίζει πως όσοι βρίσκονται στη Θέουτα θα επιστρέψουν.

Πηγές της μαροκινής κυβέρνησης δήλωσαν στο πρακτορείο ειδήσεων Europa Press ότι το κύμα εισόδου στη Θέουτα οφείλεται σε «εγκληματικές οργανώσεις» και επέμειναν ότι η συνεργασία του Ραμπάτ με την Ισπανία παραμένει «υποδειγματική».

Τον Μάιο του 2021, το Ραμπάτ είχε χαλαρώσει ξανά τους συνοριακούς ελέγχους -επιτρέποντας σε 10.000 ανθρώπους να περάσουν στη Θέουτα μέσα σε δύο ημέρες- κατά τη διάρκεια διπλωματικής έντασης που προκλήθηκε όταν η Μαδρίτη επέτρεψε σε ηγέτη του κινήματος ανεξαρτησίας της Δυτικής Σαχάρας να νοσηλευτεί για Covid-19 στην Ισπανία.

«Δεν σταμάτησα ποτέ να σκέφτομαι την επιστροφή»

Ο Ελ Αμπάς ανέφερε ότι δεν σταμάτησε ποτέ να ονειρεύεται την επιστροφή του στην Ισπανία, όπου εργαζόταν κυρίως στον τομέα της εστίασης και της φιλοξενίας για 14 χρόνια. Από τότε που απελάθηκε στο Μαρόκο το 2019, ζει μακριά από τη σύζυγό του και τις τέσσερις κόρες τους, οι οποίες παραμένουν στο Μπιλμπάο της βόρειας Ισπανίας, ενώ ο ίδιος τα βγάζει πέρα δύσκολα κάνοντας ευκαιριακές επισκευές κινητών τηλεφώνων μαζί με τον πατέρα του.

«Δεν σταμάτησα ποτέ να σκέφτομαι την επιστροφή», είπε. «Στο Μαρόκο ανέπνεα, αλλά δεν ζούσα πραγματικά».

Η επιστροφή αποδείχθηκε πικρή. Όταν βγήκε κολυμπώντας στην ακτή της Θέουτα, ένας Ισπανός αστυνομικός της Guardia Civil του άπλωσε το χέρι για να τον ανασύρει από τη θάλασσα. Ωστόσο, αυτή η χειρονομία βοήθειας έδωσε τελικά τη θέση της στη βία. Τρεις ημέρες μετά την άφιξή του, η ομάδα των ανθρώπων με τους οποίους βρισκόταν περικυκλώθηκε από στρατιωτική περίπολο και ξυλοκοπήθηκε.

«Το ίδιο χέρι που με βοήθησε να βγω από το νερό ήταν αυτό που αργότερα με χτύπησε», δήλωσε.

Η ιστορία του Ελ Αμπάς δεν είναι η μόνη. Παρόλο που περισσότεροι από 48.000 άνθρωποι είχαν επιστρέψει στο Μαρόκο μέχρι το βράδυ της Παρασκευής, εκατοντάδες εξακολουθούν να κοιμούνται σε πάρκα, δημόσιες πλατείες και πεζοδρόμια, περιμένοντας μια ευκαιρία να προχωρήσουν ή απλώς να βρουν ένα μέρος να ξεκουραστούν. Η μετακίνηση των μεταναστών από τη Θέουτα προς την ηπειρωτική Ισπανία φαίνεται να είναι πρακτικά αδύνατη.

Ο Σαΐντ, 17 ετών από την Καζαμπλάνκα, καθόταν στο πεζοδρόμιο λίγα εκατοντάδες μέτρα πιο μακριά. Είχε ενταχθεί κι εκείνος στο πλήθος που κατευθυνόταν προς τη Θέουτα όταν άκουσε ότι τα σύνορα ήταν ανοιχτά. Όμως ο ενθουσιασμός παραχώρησε τη θέση του στην πραγματικότητα, και το μόνο που είχε πλέον ήταν ένα μπουκάλι νερό και ένα κεσεδάκι γιαούρτι που του είχε δώσει ένας ντόπιος κάτοικος.

Ο έφηβος ανέφερε ότι μεταφέρθηκε σε κέντρο φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων μετά τη διέλευση, αλλά δεν υπήρχαν διαθέσιμες θέσεις, με αποτέλεσμα να καταλήξει πάλι στον δρόμο. Σύμφωνα με στρατιώτη που διατήρησε την ανωνυμία του, το τρέχον πρωτόκολλο των αρχών -συμπεριλαμβανομένου του στρατού, της αστυνομίας και της Guardia Civil- είναι να αντιμετωπίζουν τους ασυνόδευτους ανηλίκους ως κανονικούς μετανάστες και να τους επιστρέφουν στο Μαρόκο.

Ο Σαΐντ και οι άλλοι έφηβοι που ήταν μαζί του είπαν ότι κανείς δεν τους πουλούσε φαγητό ούτε τους επέτρεπε την είσοδο σε καταστήματα και εστιατόρια επειδή δεν μιλούσαν ισπανικά.

Τρεις ημέρες μετά τη μαζική εισροή

Τρεις ημέρες μετά τη μαζική εισροή, η Θέουτα προσπαθεί αργά να ανακτήσει μια αίσθηση κανονικότητας. Μέχρι νωρίς το απόγευμα του Σαββάτου, τα τραπέζια στις καφετέριες άρχισαν να γεμίζουν ξανά και ορισμένες επιχειρήσεις άνοιξαν τις πόρτες τους. Πολλούς από τους εναπομείναντες νεοαφιχθέντες φροντίζουν ντόπιοι κάτοικοι της Θέουτα, οι οποίοι περπατούν στους δρόμους μοιράζοντας μπουκάλια νερό, σάντουιτς, κουβέρτες και ρούχα. Άλλοι σταματούν για να ρωτήσουν αν χρειάζονται βοήθεια ή για να προσφέρουν τη δυνατότητα να τηλεφωνήσουν σε κάποιον συγγενή.

Αυτές οι εκδηλώσεις αλληλεγγύης απειλήθηκαν από την παρουσία ακροδεξιών πολιτικών και μιας νεοναζιστικής ομάδας, που επεδίωξαν να εκμεταλλευτούν την ανθρωπιστική κρίση για δικούς τους σκοπούς.

«Θα εκμεταλλευτούν τα συναισθήματά μας για να καρπωθούν τις εντυπώσεις και να πουν ότι υπερασπίστηκαν τη Θέουτα», δήλωσε μια ντόπια γυναίκα, η Μαλίκα. «Δεν τους θέλουμε εδώ. Αν θέλουν να υπερασπιστούν κάτι, ας πάνε αλλού».

Η Μαλίκα, η οποία γεννήθηκε στη Θέουτα από πατέρα που υπηρέτησε στον ισπανικό στρατό, απέρριψε την ιδέα ότι η πόλη πρέπει να καθορίζεται αποκλειστικά από την πολιτική αντιπαράθεση που ακολούθησε τη μαζική άφιξη αυτής της εβδομάδας. Παράλληλα, αναγνώρισε την πίεση σε μια πόλη μόλις 80.000 κατοίκων. «Θα ήταν μια μη διαχειρίσιμη κατάσταση για οποιαδήποτε πόλη», σημείωσε.

«Αυτό ακριβώς είναι που τρέφει την ακροδεξιά»

Η Φάτιμα Χαμέντ Χοσέιν, μέλος της Συνέλευσης της Θέουτα, εκφράζει φόβους ότι η ένταση που δημιουργήθηκε από την κρίση έχει βαθύνει τους διχασμούς εντός της πόλης. «Όσα ζήσαμε δημιούργησαν εντάσεις ανάμεσα στους γείτονες», ανέφερε. «Αυτό ακριβώς είναι που τρέφει την ακροδεξιά».

Καθώς μια καραβάνι ανθρώπων επέστρεφε πίσω από τα σύνορα, ο νους του Σαΐντ ήταν στο μέλλον. Ο στόχος του είναι απλός: να βρει μια θέση σε ένα κέντρο προστασίας, να περάσει τον επόμενο χρόνο μαθαίνοντας ισπανικά και, μόλις γίνει 18 ετών, να βρει δουλειά ως κουρέας. Αυτό που φοβάται περισσότερο είναι να καταλήξει χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα και να δει αυτό το σχέδιο να καταρρέει πριν καν ξεκινήσει.

Η αποχώρηση, πάντως, δεν είναι στα σχέδιά του. «Το μόνο που χρειάζομαι», δήλωσε, «είναι μια ευκαιρία».