Το σχέδιο του Ρούμπιο: Μπορεί ο κόσμος να ξεφύγει από το σημείο καμπής των Στενών του Ορμούζ;

Οι τελευταίες δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ πυροδότησαν έντονη συζήτηση για το μέλλον της παγκόσμιας διαμετακόμισης ενέργειας. Μιλώντας στο Fox News σε συνέντευξη που μεταδόθηκε το Σάββατο (1/8), ο Ρούμπιο πρόβαλε την ιδέα μιας μόνιμης γεωπολιτικής μετατόπισης εκτός των Στενών του Ορμούζ, από τα οποία διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου πριν από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν.

Ο Ρούμπιο στη συνέχεια, υποστήριξε ότι τα κράτη της περιοχής κατανοούν πλέον ότι το Ιράν -το οποίο επιμένει ότι δεν θα παραδώσει τον έλεγχο της στρατηγικής θαλάσσιας οδού- αποτελεί ενεργή απειλή, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια ευρεία αναδιάταξη του τρόπου με τον οποίο τα ενεργειακά εμπορεύματα ρέουν προς τις παγκόσμιες αγορές. 

Ωστόσο, όπως μεταδίδει το δίκτυο Al Jazeera, οικονομικοί εμπειρογνώμονες και γεωπολιτικοί αναλυτές προειδοποιούν ότι ο επανασχεδιασμός του ενεργειακού χάρτη της Μέσης Ανατολής εγκυμονεί ανυπέρβλητα λογιστικά εμπόδια και κινδύνους ασφαλείας. Όραμα στρατηγικής, όχι γρήγορη λύσηΓια να κατανοήσει κανείς το μέγεθος του οράματος του Ρούμπιο, πρέπει να αναλογιστεί τον τεράστιο όγκο εμπορίου που διέρχεται από το στενό.

Σύμφωνα με στοιχεία της Υπηρεσίας Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (EIA), το στενό πέρασμα των μόλις 39 χιλιομέτρων (24 μιλίων) διαχειρίζεται περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, που αντιστοιχούν περίπου στο 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης υγρών πετρελαιοειδών. 

Επιπλέον, η EIA σημείωσε ότι τα στενά χρησιμεύουν ως σημείο διαμετακόμισης για το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), κυρίως από το Κατάρ. Ο οικονομικός ερευνητής Αχμέντ Αμπού Καμάρ δήλωσε στο Al Jazeera ότι οι δηλώσεις του Ρούμπιο αντιπροσωπεύουν ένα μακροπρόθεσμο στρατηγικό όραμα παρά ένα άμεσα εκτελέσιμο οικονομικό σχέδιο.

Η πιο κρίσιμη πρόκληση έγκειται στο φυσικό αέριο

Οι ενεργειακές αγορές διέπονται από τις σκληρές πραγματικότητες της προσφοράς και της ζήτησης, πρόσθεσε, και θα απαιτούνταν δεκαετίες και επενδύσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων για να μειωθεί έστω και εν μέρει η εξάρτηση από τα στενά ως μία από τις κύριες αρτηρίες εμπορευμάτων στον κόσμο.

Η πιο κρίσιμη πρόκληση έγκειται στο φυσικό αέριο, τόνισε ο Αμπού Καμάρ, καθώς ολόκληρο το οικοσύστημα εξαγωγών LNG -συμπεριλαμβανομένων των μονάδων υγροποίησης, των εξειδικευμένων δεξαμενόπλοιων και των λιμένων υποδοχής- εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το Ορμούζ.

Ο Καμάρ προειδοποίησε ότι εάν αυτή η διαδρομή αποκλειστεί, η Ευρώπη και η Ασία θα αναγκαστούν να εμπλακούν σε έντονο ανταγωνισμό για εναλλακτικές προμήθειες αερίου, πυροδοτώντας αναπόφευκτα τεράστιες εκτινάξεις τιμών, παγκόσμιο πληθωρισμό και βαθιά αναστατώση στις κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως.

Η αυταπάτη των αγωγών και η παγίδα της Ερυθράς Θάλασσας

Για να επιτευχθεί αυτή η κολοσσιαία μετατόπιση, οι παραγωγοί ενέργειας στη Μέση Ανατολή είχαν εξετάσει στο παρελθόν την ιδέα κατασκευής εκτεταμένων χερσαίων αγωγών για την παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ.

Το «διαμάντι» αυτής της στρατηγικής είναι ο αγωγός Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας (Petroline), ο οποίος συνδέει τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας πετρελαίου του Αμπκάικ με το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Μετά τις πρόσφατες επισκευές από τις επιθέσεις εν μέσω πολέμου, το Υπουργείο Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας επιβεβαίωσε ότι ο αγωγός επιστρέφει στην άντληση περίπου επτά εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα. Επιπλέον, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα λειτουργούν τον αγωγό αργού πετρελαίου του Αμπού Ντάμπι, ο οποίος μεταφέρει έως και 1,8 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα απευθείας στο λιμάνι της Φουτζέιρα στον Κόλπο του Ομάν, εκτός των Στενών του Ορμούζ.

Παρ' όλα αυτά, η πλήρης αντικατάσταση των Στενών του Ορμούζ ως κύριου διαδρόμου μεταφοράς ενεργειακών πόρων από τον παραγωγό στον καταναλωτή είναι μαθηματικά αδύνατη βραχυπρόθεσμα.

Οι υπάρχοντες εναλλακτικοί αγωγοί έχουν συνδυασμένη μέγιστη χωρητικότητα μόλις περίπου εννέα εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, απέχοντας δραματικά από τα 20 εκατομμύρια βαρέλια που συνήθως διέρχονται από το στενό. Η EIA εκτίμησε ότι ως αποτέλεσμα τυχόν ξαφνικών διαταραχών στα Στενά του Ορμούζ, θα υπήρχαν μόνο περίπου 2,6 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα ανεκμετάλλευτης χωρητικότητας από τους σαουδαραβικούς και εμιρατινούς αγωγούς.

Ο Αμπού Καμάρ αμφισβήτησε περαιτέρω τη βιωσιμότητα αυτής της διαδρομής για άλλους μεγάλους παραγωγούς, αναρωτώμενος πώς το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Ιράκ θα εξήγαγαν τη δική τους τεράστια ενεργειακή παραγωγή χωρίς τα στενά. Η μετατόπιση της εξάρτησης από το Ορμούζ στην Ερυθρά Θάλασσα απλώς μεταφέρει τη γεωπολιτική ευαλωτότητα σε άλλα περιφερειακά σημεία καμπής.

Η επιτυχής παράκαμψη της Σαουδικής Αραβίας μέσω του αγωγού Ανατολής-Δύσης βασίζεται στο να παραμείνουν ανοιχτά τα Στενά Μπαμπ αλ-Μαντέμπ για τα πλοία που ταξιδεύουν νότια προς τις κρίσιμες ασιατικές αγορές, όπως η Κίνα, η Ιαπωνία και η Ινδία. Η εκτροπή του πετρελαίου προς το Γιανμπού απλώς αναγκάζει τα δεξαμενόπλοια με προορισμό την Ασία να διαπλεύσουν το Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, το οποίο απειλείται ενεργά από τις δυνάμεις των Χούθι στην Υεμένη.

Στατικοί στόχοι και φόβοι για τις επενδύσεις

Η παράκαμψη των θαλάσσιων οδών μέσω χερσαίων υποδομών ενέχει τους δικούς της σοβαρούς κινδύνους ασφαλείας. Ο ανεξάρτητος αναλυτής ενέργειας Τζορτζ Βολόσιν υπογράμμισε ότι οι αγωγοί και οι σταθμοί συμπίεσης/άντλησης είναι στατικοί στόχοι υψηλής αξίας.

Αυτές οι εγκαταστάσεις παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτες σε επιθέσεις με drones και πυραύλους, όπως έχει φανεί σε παλαιότερες διαταραχές. Η απομάκρυνση από τη θάλασσα απλώς μεταφέρει τον κίνδυνο στη στεριά.

Ο Αμπού Καμάρ επεσήμανε ότι το Ιράν είναι πλήρως ικανό να στοχεύσει αυτούς τους χερσαίους αγωγούς και να διαταράξει την κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Επειδή αυτά τα τεράστια έργα υποδομής στερούνται επαρκούς προστασίας έναντι του σύγχρονου πολέμου με drones, οι μεγάλες παγκόσμιες εταιρείες ενέργειας διστάζουν ιδιαίτερα να επενδύσουν δισεκατομμύρια δολάρια σε περιουσιακά στοιχεία που είναι δυνητικά εξαιρετικά ευάλωτα.

Τελικά, ενώ η μερική διαφοροποίηση βρίσκεται σε εξέλιξη, η διαφυγή από τη γεωγραφική πραγματικότητα των Στενών του Ορμούζ παραμένει ένας ανέφικτος στόχος για την παγκόσμια αγορά ενέργειας.