Η παγίδα του Ορμούζ για τον Τραμπ και το επικίνδυνο στοίχημα της Τεχεράνης - Ποιος θα λυγίσει πρώτος

Ένα εξαιρετικά επικίνδυνο παιχνίδι αναμονής βρίσκεται σε εξέλιξη ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη, με τα Στενά του Ορμούζ να έχουν μετατραπεί από ενεργειακό «λαιμό» της παγκόσμιας οικονομίας στο σημαντικότερο ίσως διαπραγματευτικό όπλο του Ιράν απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ.

Η ιρανική ηγεσία φαίνεται να έχει καταλήξει σε ένα κρίσιμο συμπέρασμα: ότι δεν χρειάζεται να κερδίσει στρατιωτικά τις ΗΠΑ για να πετύχει τους στόχους της. Αρκεί να αντέξει περισσότερο από τον Αμερικανό πρόεδρο στην πολιτική, οικονομική και στρατιωτική πίεση.

Αυτό ακριβώς είναι το κεντρικό συμπέρασμα μεγάλης ανάλυσης του Associated Press, σύμφωνα με την οποία στην Τεχεράνη επικρατεί η εκτίμηση ότι ο χρόνος βρίσκεται πλέον με το μέρος του Ιράν. Οι Ιρανοί γνωρίζουν ότι ο πόλεμος παραμένει αντιδημοφιλής στις ΗΠΑ, ότι αμερικανικά αποθέματα κρίσιμων οπλικών συστημάτων - μεταξύ αυτών προηγμένων αναχαιτιστικών πυραύλων - έχουν δεχθεί πίεση και ότι όσο η κυκλοφορία στο Ορμούζ παραμένει περιορισμένη, το ενεργειακό κόστος μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρό πολιτικό πρόβλημα για την κυβέρνηση Τραμπ πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Την ίδια στιγμή, μια στρατιωτική επιχείρηση που θα είχε ως στόχο να ανοίξει πλήρως τα Στενά διά της βίας θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα δαπανηρή και, σύμφωνα με την ανάλυση του AP, ενδεχομένως να απαιτούσε ακόμη και εμπλοκή αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων. Για την Τεχεράνη, επομένως, η εξίσωση είναι απλή αλλά υψηλού ρίσκου: όσο μεγαλύτερο γίνεται το κόστος για τον Τραμπ, τόσο αυξάνονται  - κατά την ιρανική ανάγνωση - οι πιθανότητες η Ουάσιγκτον να αποδεχθεί σημαντικές παραχωρήσεις.

Ο Τραμπ χαμηλώνει τους τόνους - «Είναι σαν παιχνίδι σκακιού»

Το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι, τουλάχιστον προς το παρόν, ο Ντόναλντ Τραμπ δείχνει να απομακρύνεται από το σενάριο μιας άμεσης νέας μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης.

Σε συνέντευξή του την Κυριακή στο Axios, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι οι ΗΠΑ «χαμηλώνουν τους τόνους» απέναντι στο Ιράν και περιέγραψε την αντιπαράθεση με την Τεχεράνη ως ένα «παιχνίδι σκακιού». Μόλις μία εβδομάδα νωρίτερα, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που επικαλείται το ίδιο μέσο, ο Τραμπ βρισκόταν κοντά στην απόφαση για επανέναρξη επιχειρήσεων μεγάλης κλίμακας, προτού τελικά επιλέξει την αποκλιμάκωση.

Η αλλαγή τακτικής δεν σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον θεωρεί πως έχει χάσει το παιχνίδι. Αντίθετα, ο Τραμπ εμφανίζεται να πιστεύει ότι μπορεί να αφήσει την οικονομική πίεση να κάνει τη δουλειά της.

Υποστήριξε ότι το Ιράν βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη οικονομική κατάσταση και ότι ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός επιδεινώνει τα προβλήματα της χώρας. Παράλληλα, το Axios σημειώνει ότι η πτώση της τιμής του πετρελαίου σε επίπεδα λίγο πάνω από τα 75 δολάρια το βαρέλι έχει περιορίσει, τουλάχιστον προσωρινά, την πίεση που αισθάνονται οι Αμερικανοί καταναλωτές από τον πόλεμο. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η καρδιά της σύγκρουσης στρατηγικών.

Ο Τραμπ ποντάρει στην οικονομική ασφυξία του Ιράν. Η Τεχεράνη, από την άλλη, ποντάρει στην πολιτική κόπωση της Αμερικής. Και ανάμεσα στις δύο πλευρές βρίσκεται το Ορμούζ. Πριν από τον πόλεμο, μέσω των Στενών διακινούνταν περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Τυχόν επίσημη αναγνώριση ενός ιρανικού ρόλου στη διαχείριση της θαλάσσιας οδού θα αποτελούσε, σύμφωνα με το Associated Press, σημαντική στρατηγική νίκη για την Τεχεράνη, καθώς θα μετέτρεπε τον έλεγχο που απέκτησε μέσα από τη σύγκρουση σε μόνιμο γεωπολιτικό πλεονέκτημα.

Η Τεχεράνη ανέβασε την τιμή της συμφωνίας

Το παρασκήνιο των τελευταίων ημερών δείχνει πόσο δύσκολη είναι η επίτευξη μιας συμφωνίας. Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, ο Τραμπ είχε αρχίσει εδώ και εβδομάδες να προετοιμάζει το έδαφος ώστε να παρουσιάσει ως νίκη την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, ακόμη και αν δεν κατάφερνε να εξασφαλίσει ταυτόχρονα μια συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Η Τεχεράνη, όμως, ανέβασε το τίμημα. Οι νέες απαιτήσεις του Ιράν περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τερματισμό του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, απομάκρυνση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την περιοχή, άρση κυρώσεων, αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων και πλήρη αποζημίωση για τις ζημιές του πολέμου. Η Wall Street Journal αναφέρει ότι η Τεχεράνη ζητά πλέον παραχωρήσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων προκειμένου να επιτρέψει την πλήρη ελεύθερη διέλευση από το Ορμούζ.

Ακόμη πιο φιλόδοξος φαίνεται να είναι ο ευρύτερος στρατηγικός στόχος των σκληροπυρηνικών στο Ιράν. Άλλη ανάλυση της Wall Street Journal επισημαίνει ότι η Τεχεράνη έχει επιχειρήσει να συνδέσει μια συμφωνία για το Ορμούζ με τον περιορισμό της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στον Περσικό Κόλπο. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν φτάσει στο σημείο να δηλώνουν ότι αμερικανικά πολεμικά πλοία δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούν τα Στενά, ενώ η Ουάσιγκτον έχει διαμηνύσει μέσω διαμεσολαβητών ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί ιρανικούς περιορισμούς ή διόδια στη ναυσιπλοΐα.

Με άλλα λόγια, η σύγκρουση έχει πλέον ξεπεράσει κατά πολύ το ερώτημα του αν θα περνούν ελεύθερα τα εμπορικά πλοία. Για ένα ισχυρό τμήμα του ιρανικού κατεστημένου, το Ορμούζ αποτελεί πλέον εργαλείο για έναν πολύ μεγαλύτερο στόχο: την ανατροπή της ισορροπίας ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο και τη σταδιακή συρρίκνωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή.

Το βλέμμα στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου

Στην εξίσωση εισέρχεται πλέον όλο και πιο έντονα και η αμερικανική εσωτερική πολιτική. Ανάλυση του Guardian περιγράφει μια συζήτηση στο εσωτερικό του Ιράν σχετικά με το κατά πόσο η Τεχεράνη θα μπορούσε να επιμηκύνει τις διαπραγματεύσεις μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, προσδοκώντας ότι η παράταση της σύγκρουσης, το ενεργειακό κόστος και η πολιτική δυσαρέσκεια θα αυξήσουν την πίεση στον Τραμπ.

Το βρετανικό μέσο σημειώνει ότι το χρονοδιάγραμμα που έχει παρουσιάσει η ιρανική πλευρά για την επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα μπορεί να εκτείνεται για δύο έως τέσσερις μήνες. Αυτό σημαίνει ότι, εάν δεν υπάρξει επιτάχυνση, η αντιπαράθεση θα μπορούσε να παραμείνει ανοιχτή μέσα στην τελική ευθεία προς τις αμερικανικές κάλπες του Νοεμβρίου.

Δεν υπάρχει, ωστόσο, ενιαία γραμμή στην Τεχεράνη. Το Axios καταγράφει αυξανόμενες διαφωνίες στο εσωτερικό του ιρανικού συστήματος εξουσίας. Η πλευρά που συνδέεται με τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν φέρεται να ανησυχεί έντονα για το ενδεχόμενο οικονομικής κατάρρευσης και να θεωρεί απαραίτητη μια συμφωνία με τις ΗΠΑ. Στον αντίποδα, ισχυροί σκληροπυρηνικοί παράγοντες απορρίπτουν την ιδέα σημαντικών παραχωρήσεων.

Ανάλογη εικόνα δίνει και το Associated Press. Το Ιράν μπορεί να πιστεύει ότι έχει αποκτήσει ένα εξαιρετικά ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί, όμως η οικονομία του βρίσκεται επίσης υπό τεράστια πίεση. Οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις έχουν πλήξει τις υποδομές και τη βιομηχανική του βάση, ο αποκλεισμός έχει περιορίσει τις εξαγωγές πετρελαίου και οι πληθωριστικές πιέσεις στο εσωτερικό είναι εξαιρετικά σοβαρές.

Αυτό είναι και το μεγάλο ρίσκο της ιρανικής στρατηγικής. Η Τεχεράνη μπορεί να θεωρεί ότι ο Τραμπ βρίσκεται εγκλωβισμένος ανάμεσα στην ανάγκη να αποφύγει έναν ανοιχτό και μακροχρόνιο πόλεμο και στην ανάγκη να μη φανεί ότι υποχωρεί απέναντι στο Ιράν. Όμως και το ίδιο το ιρανικό καθεστώς δεν διαθέτει απεριόριστο χρόνο.

Μια παρατεταμένη οικονομική κρίση θα μπορούσε να επαναφέρει την κοινωνική αναταραχή στο εσωτερικό, την ώρα που μια νέα αμερικανική στρατιωτική κλιμάκωση παραμένει στο τραπέζι. Το AP χαρακτηρίζει ουσιαστικά τη στρατηγική της Τεχεράνης ένα στοίχημα υψηλού κινδύνου: το Ιράν θεωρεί ότι έχει στριμώξει τον αντίπαλό του, αλλά μπορεί να έχει υπερεκτιμήσει τόσο τις δικές του αντοχές όσο και την απροθυμία του Τραμπ να χρησιμοποιήσει ξανά στρατιωτική ισχύ.

Ποιος θα λυγίσει πρώτος

Η σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν έχει έτσι φτάσει σε ένα παράδοξο σημείο. Η Ουάσιγκτον διαθέτει τη συντριπτική στρατιωτική υπεροχή, αλλά θέλει να αποφύγει το κόστος μιας σύγκρουσης χωρίς καθαρό τέλος. Η Τεχεράνη έχει υποστεί βαριά πλήγματα, αλλά κατάφερε να μετατρέψει το Ορμούζ σε μοχλό πίεσης με παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες.

Και οι δύο πλευρές, ουσιαστικά, πιστεύουν ότι η άλλη θα υποχωρήσει πρώτη. Ο Τραμπ θεωρεί ότι η οικονομική πίεση θα αναγκάσει το Ιράν να συμβιβαστεί. Η Τεχεράνη εκτιμά ότι το ενεργειακό κόστος, η κόπωση από τον πόλεμο και οι εκλογές θα περιορίσουν τα περιθώρια του Αμερικανού προέδρου.

Γι' αυτό και το πραγματικό ερώτημα των επόμενων εβδομάδων δεν είναι μόνο εάν θα υπάρξει συμφωνία για τα Στενά του Ορμούζ. Είναι ποιος από τους δύο θα ανακαλύψει πρώτος ότι ο χρόνος τελικά δεν ήταν με το μέρος του.