Λεονταρισμοί ΗΠΑ-Ιράν και στο βάθος ειρηνευτικό αδιέξοδο: Πώς το Ορμούζ «φράκαρε» τις συνομιλίες

Το Ιράν συνεχίζει να διαψεύδει τους ισχυρισμούς των Ηνωμένων Πολιτειών ότι ελέγχουν τα Στενά του Ορμούζ, την ώρα που οι συνομιλίες για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών βρίσκονται σε αδιέξοδο.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, επανέλαβε την Τετάρτη (12/8) τον ισχυρισμό του ότι οι ΗΠΑ έχουν «τον απόλυτο έλεγχο» της κρίσιμης θαλάσσιας οδού, προκαλώντας οργισμένες διαψεύσεις από την πλευρά του Ιράν. Η Τεχεράνη έχει δηλώσει ότι δεν θα ανοίξει ξανά τα Στενά έως ότου ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις της σχετικά με την αμερικανική επιθετικότητα, τις αποζημιώσεις και τις κυρώσεις.

«Οι ισχυρισμοί και οι επαναλαμβανόμενες αναρτήσεις Αμερικανών αξιωματούχων ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι πλέον αποκλεισμένα δεν αλλάζουν την πραγματικότητα», ανέφερε την Τετάρτη σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα X η Αρχή των Στενών του Περσικού Κόλπου του Ιράν (PGSA). «Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν αποκλεισμένα και δεν θα ανοίξουν ξανά έως ότου γίνουν αποδεκτοί οι όροι του Ιράν», πρόσθεσε.

Το Al Jazeera καταγράφει τις τελευταίες εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων σε περιόδους ειρήνης μεταφέρεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), καθώς και τις προοπτικές των συνεχιζόμενων συνομιλιών.

Ποια είναι η τελευταία εξέλιξη στην αντιπαράθεση ΗΠΑ-Ιράν

Οι ιρανικές δυνάμεις εμποδίζουν επί του παρόντος πλοία που δεν έχουν λάβει τη ρητή έγκρισή τους να διέρχονται από τα Στενά, τα οποία διασχίζουν τα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν. Παρά τον ισχυρισμό του Τραμπ ότι οι ΗΠΑ ελέγχουν τα Στενά, η ναυσιπλοΐα μέσω της κρίσιμης αυτής θαλάσσιας οδού έχει μειωθεί στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων εβδομάδων, εξαιτίας του ιρανικού αποκλεισμού.

Την ίδια ώρα, οι ΗΠΑ εφαρμόζουν ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια, τόσο εντός όσο και γύρω από τα Στενά. Την Τρίτη (11/8), αμερικανικές δυνάμεις έβαλαν στο στόχαστρο πλοίο με σημαία Παναμά, το οποίο, σύμφωνα με τις ΗΠΑ, κατευθυνόταν προς ιρανικό λιμάνι στον Κόλπο του Ομάν και δεν είχε ανταποκριθεί στις προειδοποιήσεις.

Την Πέμπτη (13/8), ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ «έχουν κάνει εδώ και καιρό λάθος υπολογισμούς λόγω αποτυχιών των υπηρεσιών πληροφοριών», μεταξύ άλλων και όταν ξεκίνησαν τον πόλεμο εναντίον του Ιράν μαζί με το Ισραήλ, με τα πλήγματα κατά της Τεχεράνης στις 28 Φεβρουαρίου. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, ο Αραγτσί χαρακτήρισε τις αμερικανικές ενέργειες στα Στενά του Ορμούζ «ακόμη μεγαλύτερο λάθος υπολογισμό». «Χειρότερη από τις ψευδείς ειδήσεις είναι οι ψευδείς πληροφορίες», ανέφερε.

Ο Χοτζατολεσλάμ Χοσεΐν Ταέμπ, διοικητής της παραστρατιωτικής οργάνωσης Μπασίτζ, που αποτελεί τμήμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC), επανέλαβε ότι τα Στενά βρίσκονται «υπό τον έλεγχο και τη διαχείριση του Ιράν». «Σήμερα βλέπετε ότι τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται υπό τη διαχείριση και τον έλεγχο της Ισλαμικής Δημοκρατίας και η χώρα μας συνεχίζει την πορεία της με απόλυτη ασφάλεια», δήλωσε την Πέμπτη (13/8), σύμφωνα με το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Fars. «Οι Αμερικανοί είδαν τη δύναμη της Ισλαμικής Επανάστασης», πρόσθεσε.

Τι γνωρίζουμε για τις συνομιλίες Ιράν-Ομάν

Το Ιράν υποστηρίζει ότι δεν διαπραγματεύεται απευθείας με τις ΗΠΑ για το ζήτημα των Στενών. Αντίθετα, δηλώνει ότι διεξάγει συνομιλίες με το Ομάν, με το οποίο προτείνει να μοιραστεί στο μέλλον τη διαχείριση των Στενών.

Μετά την υπογραφή μνημονίου κατανόησης (MoU) μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ στις 17 Ιουνίου, βάσει του οποίου το Ιράν δεσμεύτηκε να διατηρήσει τα Στενά ανοιχτά για 60 ημέρες, σύντομα προέκυψαν διαφωνίες σχετικά με τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού και τις διαδρομές που θα έπρεπε να ακολουθούν τα πλοία. Το Ιράν άνοιξε πυρ εναντίον ορισμένων πλοίων που, όπως υποστήριξε, δεν ακολουθούσαν την επιτρεπόμενη διαδρομή, γεγονός που οδήγησε σε αναζωπύρωση των εχθροπραξιών με τις ΗΠΑ.

Το Ιράν διαφώνησε επίσης με τις ΗΠΑ σχετικά με το εάν έχει το δικαίωμα να επιβάλλει τέλη στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά. Ως αποτέλεσμα, η θαλάσσια οδός - η οποία ήταν πλήρως και ελεύθερα ανοιχτή σε όλα τα πλοία πριν από την έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν - έχει εξελιχθεί στο βασικό εμπόδιο για την πρόοδο των ευρύτερων ειρηνευτικών συνομιλιών.

Τώρα, οι συνομιλίες μεταξύ Ιράν και Ομάν έχουν ως στόχο να επιλύσουν αυτά τα ζητήματα. Την Τρίτη (11/8), το Κατάρ δήλωσε ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν και Ομάν για τα Στενά έχουν φτάσει σε «προχωρημένο στάδιο». «Ως διαμεσολαβητές, θέλουμε να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ το συντομότερο δυνατό», δήλωσε ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ, Ματζέντ αλ-Ανσάρι, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου.

Οι διαπραγματευτές προσπαθούν να καταλήξουν σε έναν συμβιβασμό που θα επιτρέψει την επανέναρξη της εμπορικής ναυσιπλοΐας, αντιμετωπίζοντας παράλληλα τις ανησυχίες του Ιράν και του Ομάν για την ασφάλεια.

Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν έχει δηλώσει ότι οι συνομιλίες με το Ομάν επικεντρώνονται στην «καθιέρωση ασφαλών θαλάσσιων διαδρόμων εισόδου και εξόδου», οι οποίοι «διασφαλίζουν τα κυριαρχικά δικαιώματα, αντιμετωπίζοντας παράλληλα τις ανάγκες εθνικής ασφάλειας τόσο του Ιράν όσο και του Ομάν». Την περασμένη εβδομάδα, το Ιράν ανακοίνωσε ότι συμφώνησε με το Ομάν ως προς τις συντεταγμένες αυτών των θαλάσσιων διαδρόμων.

Τι γνωρίζουμε για τις ευρύτερες ειρηνευτικές συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν

Το Ιράν υποστηρίζει ότι δεν συνομιλεί απευθείας με τις ΗΠΑ, επειδή η Ουάσινγκτον παραβίασε το μνημόνιο της 17ης Ιουνίου, επαναλαμβάνοντας τα πλήγματα εναντίον του Ιράν τον Ιούλιο. Τώρα, το Πακιστάν καταβάλλει προσπάθειες για τη διαμεσολάβηση στις ειρηνευτικές συνομιλίες. Την Τρίτη (11/8) ανακοίνωσε ότι προσπαθεί να φέρει τις ΗΠΑ και το Ιράν «στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων», καθώς ο υπουργός Εσωτερικών Μοχσίν Νακβί είχε συνομιλίες με ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους στην Τεχεράνη.

Τον Απρίλιο, ΗΠΑ και Ιράν είχαν διεξαγάγει δια ζώσης διαπραγματεύσεις, με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς και τον πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ να συμμετέχουν στις συνομιλίες στην Ισλαμαμπάντ. Στις 17 Ιουνίου, οι δύο πλευρές υπέγραψαν εξ αποστάσεως το μνημόνιο κατανόησης, το οποίο επρόκειτο να θέσει σε κίνηση μια διαδικασία διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών. Ωστόσο, οι διαφωνίες που προέκυψαν εμπόδισαν την έναρξη της διαδικασίας και έκτοτε οι συνομιλίες έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο.

Ο Άλαν Έιρ, διακεκριμένος συνεργάτης διπλωματικών υποθέσεων στο Middle East Institute της Ουάσινγκτον, δήλωσε νωρίτερα αυτόν τον μήνα στο Al Jazeera ότι οι μόνες σημαντικές διαπραγματεύσεις που διεξάγονται αυτή τη στιγμή είναι αυτές μεταξύ Ιράν και Ομάν για τα Στενά του Ορμούζ. Το Ιράν θεωρεί ότι δεν έχει νόημα να συνομιλεί απευθείας με τις ΗΠΑ, επειδή «δεν μπορεί να βασιστεί σε τίποτα από όσα λένε οι ΗΠΑ», ανέφερε ο Έιρ.

Σχολιάζοντας το ενδεχόμενο μελλοντικών συνομιλιών μεταξύ των δύο μακροχρόνιων αντιπάλων, η Νεγκάρ Μορταζαβί, ανώτερη συνεργάτιδα του αμερικανικού Center for International Policy, δήλωσε ότι το βασικό ερώτημα είναι εάν η κλιμακούμενη ρητορική και από τις δύο πλευρές αποτελεί «θέσεις για διαπραγμάτευση ή πραγματικές κόκκινες γραμμές».

«Εάν και οι δύο πλευρές είναι διατεθειμένες να συμβιβαστούν, εξακολουθεί να υπάρχει δρόμος για τον τερματισμό της σύγκρουσης και το άνοιγμα των Στενών», δήλωσε η Μορταζαβί στο Al Jazeera την Τετάρτη (12/8). «Εάν δεν είναι, τα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσαν να παραμείνουν υπό περιορισμούς και η αντιπαράθεση κινδυνεύει να εξελιχθεί σε ακόμη μία παρατεταμένη, ανοιχτού τέλους σύγκρουση στη Μέση Ανατολή».

Ποιες είναι οι τελευταίες απαιτήσεις του Ιράν και των ΗΠΑ

Στα τέλη της περασμένης εβδομάδας, το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν έθεσε νέους όρους, τους οποίους, όπως υποστηρίζει, πρέπει να ικανοποιήσουν οι ΗΠΑ προτού ανοίξουν πλήρως τα Στενά του Ορμούζ. Οι έξι όροι περιλαμβάνουν:

• τον τερματισμό των αμερικανικών απειλών κατά του Ιράν και των προσβολών προς τις εθνικές και θρησκευτικές αξίες της χώρας, όπως ανέφερε ο Ζολγκαντρ
• τον οριστικό τερματισμό των επιθέσεων εναντίον του Ιράν και των συμμάχων του στον Λίβανο, την Παλαιστίνη, την Υεμένη και το Ιράκ
• την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και την αποχώρηση των ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων από την περιοχή γύρω από το Ιράν
• την καταβολή αποζημιώσεων για τις ζημιές από αυτό που χαρακτήρισε δύο «επιβεβλημένους πολέμους»
• την άρση των κυρώσεων
• και την άνευ όρων αποδέσμευση των δεσμευμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων

Ο Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα (10/8) στους δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο ότι η κυβέρνησή του θα ζητήσει από το Ιράν αποζημιώσεις για «50 χρόνια» ζημιών που, όπως υποστηρίζει, προκάλεσε η Τεχεράνη, παρουσιάζοντας την απαίτηση ως άμεση απάντηση στους ισχυρισμούς του Ιράν. Όπως είπε, οι πληρωμές θα αφορούν θανάτους Αμερικανών στρατιωτικών στην περιοχή, καθώς και διαδηλωτών στο Ιράν, υποστηρίζοντας ότι 52.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στο Ιράν τους τελευταίους τέσσερις μήνες. Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι περίπου 3.117 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις που συγκλόνισαν τη χώρα τον Ιανουάριο, πριν από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ.

Την Πέμπτη (13/8), ο ανταποκριτής του Al Jazeera Τοχίντ Ασίντι, επικαλούμενος αναλυτές, ανέφερε ότι το Ιράν επικεντρώνεται σε δύο βασικά ζητήματα. «Το πρώτο ήταν οι εγγυήσεις ασφαλείας που ζητούσε το Ιράν, ώστε να διασφαλιστεί ότι μια συμφωνία θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μια περίοδο σταθερότητας στη χώρα», ανέφερε. «Το δεύτερο αφορούσε οικονομικές ανησυχίες, οι οποίες εκφράστηκαν κυρίως μέσω των απαιτήσεων για άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και πάγωμα των κυρώσεων. Αυτές ήταν οι βασικές απαιτήσεις της ιρανικής πλευράς», πρόσθεσε.

Παρά τη ρητορική του Τραμπ, αναλυτές δήλωσαν στο Al Jazeera ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να χρειαστεί να υποχωρήσουν σε ορισμένες από τις απαιτήσεις του Ιράν, καθώς αντιμετωπίζουν αυξανόμενες πιέσεις στο εσωτερικό να αποφύγουν περαιτέρω κλιμάκωση. Αμερικανικά μέσα ενημέρωσης έχουν αναφέρει ότι οι ανησυχίες για τη μείωση των διαθέσιμων αμυντικών πυρομαχικών έχουν συμβάλει στην απόφαση του Τραμπ να μην πραγματοποιήσει τις μεγάλης κλίμακας επιθέσεις κατά του Ιράν με τις οποίες είχε απειλήσει.