Όταν η Ευρώπη είναι σε κρίση και οι ηγέτες της κάνουν διακοπές

Είναι ανθρώπινο για όλους να μπορούν να έχουν λίγες ημέρες ξεκούρασης. Να τις αφιερώσουν στον εαυτό τους, στους ανθρώπους τους, στα πράγματα που τους κάνουν να αποσυμπιέζονται, να ψυχαγωγούνται, να διασκεδάζουν και τους δίνουν δύναμη να φέρουν εις πέρας ακόμα έναν χρόνο υποχρεώσεων. Από αυτή τη συνθήκη της ανάγκης για διακοπές δεν εξαιρούνται οι πολιτικοί και δη οι ηγέτες κυβερνήσεων μεγάλων δυνάμεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η διαχωριστική γραμμή, όμως, του πότε φεύγεις και του πότε πρέπει να μείνεις, αποδεικνύεται πολύ λεπτή γιατί καλώς ή κακώς, όπως γράφει το Politico, οι γεωπολιτικές κρίσεις και οι φυσικές καταστροφές έχουν μια ενοχλητική συνήθεια να πλήττουν την Ευρώπη μέσα στο καλοκαίρι. Ακριβώς δηλαδή την περίοδο που οι πολιτικοί ηγέτες βρίσκονται εκτός γραφείου, απολαμβάνοντας τον ήλιο και τη θάλασσα. Ο Εμάνουελ Μακρόν, για παράδειγμα, δέχεται δριμεία κριτική στη Γαλλία γιατί την ώρα που η χώρα είναι αντιμέτωπη με τις φωτιές, ο ίδιος «συνελήφθη» από δημοσιογράφους να κάνει τζετ σκι στις διακοπές του.

«Οι πολίτες θέλουν να ακούσουν από την εξουσία τα συναισθήματα που νιώθουν κι οι ίδιοι»

Ενώ οι κυβερνήσεις της ηπείρου έχουν αποδειχθεί ικανές να λειτουργούν κανονικά και στον αυτόματο όταν οι ηγέτες τους βρίσκονται σε διακοπές, σε μια κρίση η εικόνα της φυσικής παρουσίας μπορεί να έχει σχεδόν την ίδια σημασία με την πραγματική παρουσία.

«Τα συναισθήματα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην επικοινωνία σε περιόδους κρίσης», δήλωσε η Όλγα Άιζελε, ερευνήτρια επικοινωνίας κρίσεων στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ. «Οι άνθρωποι είναι πιθανό να αισθάνονται ανασφάλεια, άγχος, ίσως οργή ή κατάθλιψη επειδή έχουν χάσει πράγματα ή ακόμη και ανθρώπους και θέλουν αυτά τα συναισθήματα να ακουστούν από εκείνους που βρίσκονται στην εξουσία».

«Η φυσική παρουσία μπορεί να σηματοδοτήσει πολύ πιο αποτελεσματικά ότι αυτά τα συναισθήματα λαμβάνονται σοβαρά υπόψη και ότι ακούγονται», πρόσθεσε.

Η κριτική στον Σάντσεθ μετά τη Θέουτα

Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ απείχε μόλις λίγες ώρες από την έναρξη των πολυήμερων καλοκαιρινών διακοπών του όταν 72.000 μετανάστες έφτασαν μαζικά στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα, στις 30 Ιουλίου. Ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός ανέβαλε τα σχέδιά του και ταξίδεψε στην παράκτια πόλη της Βόρειας Αφρικής, όπου σε τηλεοπτικό διάγγελμα απάντησε στις επικρίσεις άλλων ηγετών της ΕΕ.

Ωστόσο, μόλις η κατάσταση έκτακτης ανάγκης κρίθηκε ότι βρίσκεται υπό έλεγχο, ο Σάντσεθ επέστρεψε στις προγραμματισμένες διακοπές του σε κρατική βίλα στο νησί Λανθαρότε.

Η απόφασή του να πάρει άδεια, ενώ οι πολιτικές επιπτώσεις της κρίσης συνέχιζαν να προκαλούν αναταράξεις στην ΕΕ, προκάλεσε επικρίσεις από πολιτικούς της αντιπολίτευσης, όπως ο Ελίας Μπεντόδο, αναπληρωτής γραμματέας του κεντροδεξιού Λαϊκού Κόμματος, ο οποίος αυτή την εβδομάδα κατηγόρησε τον πρωθυπουργό για «πρωτοφανή εγωισμό», επειδή πήρε άδεια ενώ η κατάσταση στη Θέουτα «απέχει πολύ από το να είναι φυσιολογική».

«Ο Σάντσεθ προσβάλλει τον ισπανικό λαό παραμένοντας στις διακοπές του στην παραλία», πρόσθεσε.

Η ισπανική κυβέρνηση απέρριψε την κριτική, επισημαίνοντας ότι ο πρωθυπουργός όχι μόνο είναι διαθέσιμος, αλλά συμμετέχει ενεργά σε εξ αποστάσεως συσκέψεις και επέμεινε ότι το κράτος εξακολουθεί να λειτουργεί πλήρως ακόμη και όταν οι κορυφαίοι ηγέτες του απουσιάζουν.

Το μεταναστευτικό, η Φον ντερ Λάιεν και η κότα της με τους νεοσσούς 

Ο Σάντσεθ δεν είναι ο μόνος ηγέτης της ΕΕ που δεν θέλει να αφήσει την κρίση στη Θέουτα να χαλάσει τις διακοπές του Αυγούστου.

Σε μια στιγμή κατά την οποία έχει ανασταλεί η μετακίνηση χωρίς διαβατήριο μεταξύ Ισπανίας και Ιταλίας και οι πρωθυπουργοί των δύο χωρών επικρίνουν ανοιχτά ο ένας τις πολιτικές του άλλου, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν φαίνεται να έχει αγκαλιάσει την πιο ήρεμη πλευρά του καλοκαιριού, σε μια άγνωστη τοποθεσία στην ύπαιθρο.

Με τη διαμάχη για το μεταναστευτικό να βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη αυτή την εβδομάδα, η φον ντερ Λάιεν δημοσίευσε ένα βίντεο στο Instagram, ζητώντας από τους ακολούθους της να προτείνουν ονόματα για δύο νεοσσούς που εκκολάφθηκαν από την κότα της, την Τσικελέτα.

Παρά την ανάλαφρη ανάρτηση, εκπρόσωπος της Επιτροπής δήλωσε στο Politico ότι η φον ντερ Λάιεν εξακολουθεί να παρακολουθεί τις εξελίξεις σε ολόκληρη την ΕΕ και «παραμένει σε συνεχή επαφή με την ομάδα της στις Βρυξέλλες και το Σώμα των Επιτρόπων».

«Παρότι ο χρόνος με την οικογένεια είναι σημαντικός, παρακολουθεί πάντα στενά όλα τα κρίσιμα ζητήματα, παραμένει πλήρως ενεργή και παρεμβαίνει άμεσα όποτε χρειάζεται», πρόσθεσε ο εκπρόσωπος, επιμένοντας ότι η πρόεδρος της Επιτροπής παρακολούθησε στενά τις εξελίξεις στη Θέουτα και βρισκόταν σε «καθημερινή επαφή» με τους τρεις επιτρόπους που συμμετείχαν άμεσα στην αντιμετώπιση της κρίσης.

Ο εκπρόσωπος τόνισε επίσης ότι η Επιτροπή παραμένει «πλήρως λειτουργική» καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού, με «επιτρόπους υπηρεσίας» που έχουν οριστεί ώστε να διασφαλίζεται ότι ένα μέλος του Σώματος των Επιτρόπων είναι διαθέσιμο κατά τις περιόδους που οι Βρυξέλλες μετατρέπονται σε πόλη-φάντασμα.

Αντίστοιχα, ορισμένες εθνικές κυβερνήσεις, όπως της Φινλανδίας, ανακοινώνουν δημοσίως πότε οι υπουργοί βρίσκονται σε καλοκαιρινές διακοπές και ποιοι αναπληρωτές τους αναλαμβάνουν τα χαρτοφυλάκιά τους.

«Από την άποψη της διαχείρισης κρίσεων, αυτό που έχει σημασία είναι οι αρμόδιες αρχές να μπορούν να λαμβάνουν γρήγορα αποφάσεις, να κινητοποιούν τους απαραίτητους πόρους και να συντονίζουν την αντίδραση», δήλωσε άλλος εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Διακοπές στη Μαγιόρκα μετά τις πλημμύρες με τους 180 νεκρούς

Ωστόσο, ακόμη και όταν υπάρχουν μηχανισμοί που διασφαλίζουν ότι οι κυβερνήσεις έχουν τη δυνατότητα να διαχειριστούν δραματικές καταστάσεις, οι αξιωματούχοι που βρίσκονται σε διακοπές κινδυνεύουν να εμφανιστούν ως αναίσθητοι ή αδιάφοροι εάν συνεχίσουν τις διακοπές τους ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη μια κρίση.

Το 2022, η υπουργός Περιβάλλοντος της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, Ούρσουλα Χάινεν-Έσερ, αναγκάστηκε να παραιτηθεί όταν αποκαλύφθηκε ότι είχε επιστρέψει στις διακοπές της στη Μαγιόρκα λίγες ημέρες μετά τις καταστροφικές πλημμύρες που είχαν σκοτώσει περισσότερους από 180 ανθρώπους στη δυτική Γερμανία την προηγούμενη χρονιά. Η ομοσπονδιακή υπουργός Οικογένειας της Γερμανίας, Άνε Σπίγκελ, παραιτήθηκε επίσης μετά τις αντιδράσεις που προκάλεσε η απόφασή της να κάνει τετραήμερες διακοπές στη Γαλλία στον απόηχο της καταστροφής.

Η Ευαγγελίνα Πετριντού, ειδικός στη διαχείριση κρίσεων και καθηγήτρια πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Mid Sweden, δήλωσε ότι μια σειρά παραγόντων καθορίζουν την ένταση των αντιδράσεων απέναντι στην απουσία ενός ηγέτη κατά τη διάρκεια μιας κρίσης.

«Το αν η αντιπολίτευση θα χρησιμοποιήσει πολιτικά το γεγονός, το αν πρόκειται για κυβέρνηση πλειοψηφίας ή μειοψηφίας και το αν υπάρχει ένας θεσμός που είναι επιφορτισμένος με τη διαχείριση της κρίσης και μπορεί να απορροφήσει την πίεση από τον εκάστοτε υπουργό ή δημόσιο αξιωματούχο», μπορούν όλα να επηρεάσουν την κατάσταση.

Ένας ακόμη παράγοντας είναι η εποχή του χρόνου, λέει η Άιζελε, ερευνήτρια επικοινωνίας κρίσεων στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ.

«Αν οι ηγέτες βρίσκονται σε διακοπές, τότε συνήθως είναι επίσης μια περίοδος κατά την οποία δεν συμβαίνουν πολλά άλλα πράγματα — στη Γερμανία το αποκαλούμε Sommerloch», εξήγησε η Άιζελε, αναφερόμενη στο «καλοκαιρινό κενό» ειδήσεων. Η απουσία σημαντικών ειδήσεων μπορεί να μετατρέψει μια κατά τα άλλα συνηθισμένη απουσία σε πολιτικό δράμα.

Πρόσθεσε ότι, παρότι η φυσική παρουσία ενός δημόσιου αξιωματούχου είναι προτιμητέα, «η διαβεβαίωση μπορεί επίσης να δοθεί εξ αποστάσεως», εφόσον τελικά το κοινό πειστεί ότι η κατάσταση αντιμετωπίζεται με επάρκεια.

Ο Τζόνσον, ο Μακρόν και ο Στάρμερ που έμεινε πίσω

Ανώτατοι Βρετανοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι κατηγόρησαν τον τότε πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου Μπόρις Τζόνσον για «παράβαση καθήκοντος», λόγω της απόφασής του να φύγει για διακοπές στο Σόμερσετ, καθώς οι δυνάμεις των Ταλιμπάν προέλαυναν προς την κατάληψη της Καμπούλ τον Αύγουστο του 2021.

Ο υπουργός Εξωτερικών του, Ντόμινικ Ράαμπ, δέχθηκε ακόμη μεγαλύτερη κριτική επειδή παρέμεινε σε διακοπές στην Κρήτη μέχρι και μετά την πτώση της αφγανικής πρωτεύουσας, σε μια στιγμή που οι βρετανικές δυνάμεις προσπαθούσαν απεγνωσμένα να απομακρύνουν αμάχους.

Παρότι βρισκόταν επίσης σε διακοπές όταν οι Ταλιμπάν κατέλαβαν την Καμπούλ, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δεν αντιμετώπισε ανάλογες επικρίσεις. Από το Φορ ντε Μπρεγκανσόν, το παραθαλάσσιο καταφύγιο που χρησιμοποιεί παραδοσιακά ο Γάλλος πρόεδρος, απηύθυνε τηλεοπτικό διάγγελμα προς το έθνος, ενισχύοντας την αντίληψη ότι η κυβέρνησή του διαχειριζόταν την κατάσταση και έκανε ό,τι μπορούσε για να φέρει τους Γάλλους πολίτες πίσω στην πατρίδα.

Ο φόβος των αντιδράσεων οδηγεί πολλούς ηγέτες να ακυρώνουν τις διακοπές τους σε περιόδους κρίσης. Ο Κιρ Στάρμερ ακύρωσε οικογενειακές διακοπές τον Αύγουστο του 2024, καθώς ακροδεξιές ταραχές εξαπλώνονταν σε ολόκληρη την Αγγλία, ενώ ο πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, Λουίς Μοντενέγκρο, αποφάσισε επίσης να μην πάρει άδεια όταν οι δασικές πυρκαγιές σάρωναν τη χώρα πέρυσι.

Τελικά είναι μόνο θέμα διακοπών;

Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι Ευρωπαίοι δεν περιμένουν απαραίτητα από τους ηγέτες τους να θυσιάσουν τις διακοπές τους με το πρώτο σημάδι προβλήματος.

Δημοσκόπηση της Ipsos τον Ιούλιο του 2025 έδειξε ότι το 46% των Βρετανών θεωρούσε σημαντικό ο πρωθυπουργός να κάνει διακοπές, ενώ το 44% πίστευε ότι ο επικεφαλής της κυβέρνησης θα πρέπει να παίρνει περίπου τον ίδιο χρόνο άδειας με τον μέσο εργαζόμενο. Περισσότερα από τα τρία τέταρτα —78%— δήλωσαν ότι είναι σημαντικό ο πρωθυπουργός να είναι εύκολα προσβάσιμος όσο βρίσκεται εκτός γραφείου.

Οι πολιτικοί στην ευρωπαϊκή ήπειρο μπορεί επίσης να αντιμετωπίζουν μικρότερη πίεση να θυσιάσουν τις διακοπές τους, δεδομένης μιας εργασιακής κουλτούρας στην οποία ο χρόνος άδειας θεωρείται ευρέως δικαίωμα. Τα στοιχεία της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας δείχνουν ότι οι Ευρωπαίοι δικαιούνται περισσότερες ημέρες άδειας μετ’ αποδοχών από τους εργαζομένους σε οποιοδήποτε άλλο μέρος του κόσμου, ενώ δημοσκοπήσεις όπως η ετήσια Ευρωπαϊκή Έρευνα για τις Συνθήκες Εργασίας του Eurofound δείχνουν ότι οι πολίτες της ΕΕ αποδίδουν μεγάλη αξία στην ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.

Για τον λόγο αυτό, η Άιζελε του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ υποστηρίζει ότι οι αντιδράσεις για την απουσία πολιτικών ηγετών σε διακοπές συνδέονται συνήθως με ευρύτερα ζητήματα εικόνας και δημοτικότητας.

«Αν ο ηγέτης έχει ισχυρή υποστήριξη, τότε το γεγονός ότι δεν εμφανίζεται αμέσως μπορεί να συγχωρεθεί», είπε. Αν όμως ο συγκεκριμένος αξιωματούχος αντιμετωπίζει ήδη προβλήματα δημοτικότητας, «οι κρίσεις αποτελούν συνήθως μια ιδανική ευκαιρία για να αμφισβητηθεί η ικανότητα ενός πολιτικού ηγέτη».